Πλωτές βόμβες για το περιβάλλον

19 Νοεμβρίου 2002. Ανοιχτά των ακτών της Γαλικίας. Το πετρελαιοφόρο
«Prestige» κόβεται στα δύο και βυθίζεται, αφήνοντας να διαρρεύσουν στη θάλασσα
χιλιάδες τόνοι αργού πετρελαίου. H οικολογική καταστροφή είναι ανυπολόγιστη. H
Ευρώπη σπεύδει να πάρει μέτρα. Τρία χρόνια αργότερα, ωστόσο, ο κίνδυνος
επανάληψης της τραγωδίας δεν έχει αποσοβηθεί.

«Κανένας υπεύθυνος άνθρωπος δεν μπορεί να πει πως δεν θα υπάρξει ποτέ ένα νέο
“Prestige”», ομολογεί ο Ξαβιέ ντε λα Γκορς, ο Γάλλος γενικός γραμματέας,
αρμόδιος για θέματα θαλάσσης. «H θάλασσα είναι απρόβλεπτη». Δεν είναι όμως,
μόνο ο απρόβλεπτος χαρακτήρας της θάλασσας το πρόβλημα. Κάθε χρόνο,
μεταφέρονται διά της θαλάσσιας οδού 6,8 δισεκατομμύρια τόνοι εμπορευμάτων – τα
τρία τέταρτα του παγκόσμιου εμπορίου. Το 35% του όγκου αυτού είναι πετρέλαιο
και το ποσοστό αυτό αυξάνεται ετησίως κατά 6%. Χάρη και στην κινεζική
οικονομική ανάπτυξη, οι θαλάσσιες μεταφορές εμπορευμάτων γνωρίζουν χρυσές
ημέρες. Εκ των πραγμάτων λοιπόν, ο εμπορικός στόλος εξοπλίζεται με καινούργια
σκάφη και ανανεώνεται. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν εξακολουθούν και σήμερα
να κυκλοφορούν στις θάλασσες γηραιά πλοία, πλοία ελλιπώς συντηρημένα που
ισοδυναμούν, για το περιβάλλον, με ωρολογιακές βόμβες.

Επισφαλή φορτία

Επίσημα στοιχεία δεν υπάρχουν. Πολλοί ειδικοί, ωστόσο, εκτιμούν πως το 10-15%
του εμπορικού στόλου μπορεί να θεωρηθεί επικίνδυνο. Τα πλοία αυτά, που δεν
σέβονται τους διεθνείς κανονισμούς, μεταφέρουν συχνά επισφαλή φορτία, όπως
ορυκτά ή αργό πετρέλαιο. Κανονικά, πρωταρχικός εγγυητής της ασφάλειας ενός
σκάφους θα έπρεπε να είναι το κράτος, στο οποίο το σκάφος αυτό είναι
νηολογημένο. Όμως, τα κράτη που χορηγούν «σημαίες ευκαιρίας» χωρίς απαίτηση
τήρησης των κανόνων και των προδιαγραφών ασφάλειας των θαλάσσιων μεταφορών,
προσελκύουν σήμερα το 60% του παγκόσμιου στόλου. H ευθύνη της ασφάλειας,
λοιπόν, εναπόκειται στα εν δυνάμει θύματα: στις χώρες που κινδυνεύουν να δουν
τις ακτές τους να καλύπτονται από ένα κολλώδες μαύρο σάβανο, όπως αυτό που
κάλυψε πριν από τρία χρόνια τις ακτές της Γαλικίας.

Έλεγχος του 100% των πλοίων στα ευρωπαϊκά λιμάνια

TA ΝΑΥΑΓΙΑ TOY «ERIKA», το 1999, και του «Prestige», το 2002, έκαναν
την Ευρώπη να σοβαρευτεί. Τα ευρωπαϊκά λιμάνια είναι εφεξής υποχρεωμένα να
ελέγχουν το 25% των πλοίων που περνούν από αυτά. H E.E. βρίσκεται στη
διαδικασία της σύνταξης μιας «μαύρης λίστας» πλοίων που δεν σέβονται τους
διεθνείς κανονισμούς και άρα αποκλείονται από τα λιμάνια της. Μέχρι το 2010,
πρόκειται να αποσυρθούν σταδιακά όλα τα πετρελαιοφόρα με μονό κύτος.
Παράλληλα, έχουν αρχίσει διάφορα προγράμματα ανταλλαγής πληροφοριών γύρω από
την κατάσταση των πλοίων και τα δρομολόγια που εκτελούν. Τις επόμενες ημέρες,
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να εξετάσει τη λήψη ακόμα αυστηρότερων μέτρων,
όπως ο έλεγχος του 100% των πλοίων στα ευρωπαϊκά λιμάνια. Όπως επισημαίνει
ωστόσο η Κομισιόν, «η αποτελεσματικότητα του νομοθετικού οπλοστασίου εξαρτάται
από τον τρόπο με τον οποίο θα το εφαρμόσουν τα κράτη-μέλη». H «καμπάνα» χτυπά
λίγο πιο έντονα για ορισμένα νέα κράτη-μέλη (ιδιαίτερα την Κύπρο και τη Μάλτα,
που έχουν τον 5ο και 6ο μεγαλύτερο στόλο αντίστοιχα), γνωστά από χρόνια για
την υπερβολική ανεκτικότητά τους…

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη