Yπερδανεισμός – βόμβα για 500.000 Έλληνες

Πνιγμένη στα αδιέξοδά της η κυβέρνηση Καραμανλή παλεύει τούτες τις μέρες,
μετά το Βατερλώ της τιτλοποίησης, να κλείσει άρον άρον τον προϋπολογισμό του
2006 και, απορροφημένη όπως είναι από τις λογιστικές τακτοποιήσεις, δεν έχει
μάτια να δει τις νέες απειλές που εμφανίζονται στον ορίζοντα της πραγματικής
οικονομίας.

Στις επόμενες εβδομάδες η Ευρώπη θα εισέλθει, έπειτα από πολλά χρόνια, σε
κύκλο ανόδου των επιτοκίων. Όπως όλα τα στοιχεία και οι πληροφορίες από τη
Φρανκφούρτη βεβαιώνουν, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα κάνει το πρώτο βήμα
προς αυτή την κατεύθυνση.

Οι ευρωτραπεζίτες επισπεύδουν, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, την άνοδο των
επιτοκίων, φοβούμενοι την ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων από το ακριβό
πετρέλαιο, την υψηλή ρευστότητα και την εμφάνιση δευτερογενών πιέσεων από τη
σημαντική αύξηση των συντελεστών του ΦΠΑ στη Γερμανία.

Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες, καθώς από την αξιολόγηση της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας θα κριθεί η ένταση με την οποία θα εκδηλωθεί η
μετάπτωση στον κύκλο των υψηλότερων επιτοκίων. H Ευρώπη, και μαζί η Ελλάδα,
ευτύχησε, στα πρώτα χρόνια εισαγωγής του ευρώ, να κινηθεί σε περιβάλλον φθηνού
χρήματος, απολαμβάνοντας σημαντικά οφέλη και ιδιαιτέρως κατάφερε μέσω των
χαμηλών επιτοκίων να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Συνέπειες. H εποχή του φθηνού – πάμφθηνου για τα ελληνικά δεδομένα –
χρήματος ευνόησε την κατασκευαστική δραστηριότητα και συνέβαλε τα μέγιστα στη
διατήρηση της ζήτησης σε υψηλά επίπεδα. Το τέλος αυτής της εποχής δεν θα είναι
χωρίς συνέπειες. Ειδικώς στη χώρα μας, όπου η προσέλκυση κεφαλαίων για τις
τράπεζες έχει επιπρόσθετο βάρος, η μετάπτωση σε κύκλο υψηλότερων επιτοκίων θα
επιβαρύνει το πλήθος των δανειοληπτών, αλλά και των επιχειρήσεων, ιδιαιτέρως
των μικρομεσαίων, οι οποίες φυτοζωούν και θα έχουν να αντιμετωπίσουν μια ακόμη
πηγή κόστους.

Προς σταθερά. Δεν είναι τυχαίο ότι το τελευταίο διάστημα οι τράπεζες
αρχίζουν, εν όψει του ανοδικού κύκλου των επιτοκίων, να προπαγανδίζουν δάνεια
σταθερού επιτοκίου και να διαμορφώνουν περιβάλλον ανταγωνισμού σ’ αυτόν τον
τομέα.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος απειλεί τα νοικοκυριά, τα οποία τα τελευταία χρόνια
δανείστηκαν αφειδώς και συγκρότησαν σημαντικό κύκλο υποχρεώσεων στο τραπεζικό
σύστημα. Στην τετραετία 2000 – 2004 τα δάνεια προς τα νοικοκυριά, καταναλωτικά
και στεγαστικά, αυξάνονταν με ρυθμό 30% τον χρόνο. Ειδικά φέτος με την
προαναγγελθείσα αύξηση των αντικειμενικών τιμών πολλοί εξωθήθηκαν σε
υπερδανεισμό για αγορά ακινήτων. Οι περισσότεροι από τους φετινούς
δανειολήπτες στεγαστικών, που δεν έλαβαν υπόψη την προοπτική ανόδου των
επιτοκίων και αγόρασαν υπερδανειζόμενοι ακριβά ακίνητα, θα βρεθούν προ
εκπλήξεων.

Προειδοποιήσεις. Δεν είναι άλλωστε μακρινές οι προειδοποιήσεις της
Τραπέζης της Ελλάδος και οι συστάσεις προς τους δανειολήπτες να φροντίζουν
ώστε οι δαπάνες εξυπηρέτησης των δανείων να μην ξεπερνούν το ένα τρίτο του
οικογενειακού εισοδήματος.

Εκείνη η προειδοποίηση δεν ήλθε τυχαία. Προέκυψε από δειγματοληπτική έρευνα,
που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Τραπέζης της Ελλάδος, μεταξύ τέλους 2002
και αρχών του 2003, και η επιστημονική επεξεργασία της από τους
εμπειρογνώμονες Θ. Μητράκο, Γιώργο Συμιγιάννη και Παναγιώτα Τζαμουράνη,
ολοκληρώθηκε προσφάτως. Αν και από τις αρχές του 2003 έχει ενισχυθεί σημαντικά
ο δανεισμός των νοικοκυριών, εκείνα τα πρώιμα ακόμη στοιχεία μετέδιδαν τις
τάσεις υπερχρέωσης των νοικοκυριών.

Τι χρωστάνε. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας στις αρχές του 2003 το
48,4% των ελληνικών νοικοκυριών είχε συνάψει δάνειο ή δάνεια πάσης φύσεως και
το μέσο οφειλόμενο ποσό αυτών έφθανε τα 14.850 ευρώ. Απ’ αυτούς το 74,2% δεν
χρωστούσε περισσότερα από τον παραπάνω μέσο όρο και επιπλέον το 53% των
δανειοληπτών είχε οφειλή από πιστωτικές κάρτες, το μέσο υπόλοιπο της οποίας
ήταν 1.700 ευρώ.

Μπροστά σε αδιέξοδο τα νοικοκυριά

H έρευνα που έγινε για λογαριασμό της Τραπέζης της Ελλάδος κατέγραψε ότι το
76,5% εκείνων που είχαν εισόδημα πάνω από 30.000 ευρώ τον χρόνο είχαν συνάψει
στεγαστικό δάνειο. Αντιστοίχως το 61,1% εκείνων που είχαν εισόδημα μεταξύ
15.000 – 30.000 ευρώ και το 39,5% όσων το εισόδημα κυμαινόταν μεταξύ 7.500 και
15.000 ευρώ. Και μόλις το 23,6% εκείνων που είχαν εισόδημα κάτω από 7.500 ευρώ
είχε λάβει στεγαστικό και μόνο το 6,4% των νοικοκυριών με άνεργο αρχηγό είχε
λάβει στεγαστικό.

Αυτές είναι και οι πιο επικίνδυνες ζώνες υπερχρέωσης, αν και οι ερευνητές
λαμβάνουν ως ασφαλέστερο δείκτη τη σχέση μεταξύ του κόστους εξυπηρέτησης του
δανείου και του εισοδήματος. Βάσει εκείνων των στοιχείων του 2003 για το 50%
των βεβαρημένων με κάθε μορφής δάνειο νοικοκυριών η δαπάνη εξυπηρέτησης δεν
ξεπερνούσε το 17% του εισοδήματος.

Και ακόμη για το 77,4% των νοικοκυριών που έχουν δανειστεί το κόστος
εξυπηρέτησης ήταν μικρότερο του 33% του εισοδήματος, που είναι το όριο
ασφαλείας πριν από την υπερχρέωση. Όμως για το 10% των νοικοκυριών που έχουν
λάβει πάσης μορφής δάνειο – το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 500.000
πολίτες – το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ξεπερνά το 50% του εισοδήματος,
ενώ για το 2,6% των νοικοκυριών η εξυπηρέτηση των χρεών ξεπερνά το εισόδημά
τους.

Επιδείνωση μετά το 2003. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι υπάρχει βάση
υπερχρέωσης των νοικοκυριών. Εκτιμάται ότι οι παραπάνω περιγραφόμενες συνθήκες
έχουν επιδεινωθεί από τον Ιανουάριο του 2003, καθώς αυξήθηκε ο κύκλος των
δανειοληπτών και όπως πληροφορίες αναφέρουν ενισχύθηκαν οι περιοχές
υπερχρέωσης. Κάτι που θα επιβεβαιωθεί με την επικαιροποίηση της έρευνας τον
προσεχή Ιανουάριο.

Αν όντως, όπως εικάζεται, έχουν αυξηθεί οι περιοχές υπερχρέωσης, επιβαρύνοντας
περισσότερο τους νέους και τους ασθενέστερους, τότε γίνεται φανερό ότι η
επερχόμενη αύξηση των επιτοκίων θα επιτείνει το πρόβλημα.

Τα νέα αυτά προβλήματα, αναδεικνύουν καινούργιες εστίες διαταραχής και
επιβάλλουν στην κυβέρνηση Καραμανλή, που μονίμως αιφνιδιάζεται, να
κινητοποιηθεί, να μεταβάλει ρυθμούς, να δώσει σήματα προόδου στην οικονομία,
μήπως και ενισχυθεί η ανάπτυξη, το μόνο αντίδοτο για κρίσεις σαν αυτή που
αχνοφαίνεται στον ορίζοντα.

Τον Δεκέμβριο αύξηση επιτοκίων

Σήμα για την αύξηση των επιτοκίων, το πιθανότερο στην επόμενη συνεδρίαση της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας την 1η Δεκεμβρίου, έστειλε χθες ο πρόεδρος της
EKT Ζαν Κλοντ Τρισέ. Μιλώντας σε συνάντηση τραπεζιτών στην Φρανκφούρτη, ο κ.
Τρισέ είπε ότι η EKT είναι έτοιμη να προβεί σε μικρή αύξηση των επιτοκίων
προκειμένου να περιορίσει τον κίνδυνο του πληθωρισμού. Σύμφωνα με τους
αναλυτές, αυτό μεταφράζεται σε αύξηση 25 μονάδων βάσης (0,25%) των επιτοκίων.
Σήμερα τα επιτόκια της Τράπεζας ανέρχονται σε 2%. Σε ανάλογες αυξήσεις των
επιτοκίων τους αναμένεται να προβούν και οι εμπορικές τράπεζες.

H ανασφάλεια φέρνει σταθερά επιτόκια. Στο ένθετο «Οικονομία».