TPITH AΠOΨH Οι αγωγές και τα σκάνδαλα

H Αγγλίδα κοινωνιολόγος Ch. Mouffe λέει χαρακτηριστικά ότι η
δημοκρατία καταστρέφεται όταν οι δικαστές αναλαμβάνουν να επιλύσουν τις
πολιτικές διαφορές. Έτσι, αποδυναμώνεται ολέθρια η δημοκρατική δημόσια σφαίρα,
αφού το νομικό σύστημα επιφορτίζεται με τη σημαντική ευθύνη να ερμηνεύσει
αυθεντικά το πολιτικό «ήθος» μιας κοινότητας (πράγμα που οδηγεί στην
επικίνδυνη ενδυνάμωση της δικαστικής εξουσίας).

Γιατί το αναφέρω αυτό; Γιατί αυτό, δυστυχώς, κάνουν τον τελευταίο καιρό πολλά
εξέχοντα στελέχη της σημερινής κυβέρνησης, τα οποία δεν ανέχονται τις
αντίθετες ιδεολογικές φωνές και καταφεύγουν στα αστικά δικαστήρια για να
επιδιώξουν εξωφρενικές αποζημιώσεις πολλών εκατομμυρίων ευρώ για την προσβολή
της προσωπικότητάς τους (από καταφρονητικά δημοσιεύματα ή από καταγγελίες που
γίνονται σε τηλεοπτικές εκπομπές οι οποίες «ανιχνεύουν» σκάνδαλα).

Βεβαίως, όλοι γνωρίζουμε ότι πολλοί δημοσιογράφοι προσβάλλουν αρκετά συχνά την
«τιμή» των πολιτικών, γιατί ξεχνούν απαράδεκτα αυτό που έλεγε ο
Wittgenstein: Δηλαδή, ότι τα μέσα (που χρησιμοποιεί κανείς) για την
επίτευξη ορισμένων σκοπών, εμπεριέχουν πάντοτε ηθικές δεσμεύσεις.

Όταν, όμως, ένας επαγγελματίας της πολιτικής πιστεύει ακράδαντα ότι πλήττεται
το έννομο αγαθό της τιμής του, τότε φυσιολογικά πρέπει να καταφύγει στα
ποινικά δικαστήρια, τα οποία από το Σύνταγμα είναι επιφορτισμένα για να
διερευνούν μια συκοφαντική δυσφήμηση (ή οποιοδήποτε άλλο έγκλημα).

Γιατί, λοιπόν, οι κομματικοί αξιωματούχοι του σημερινού κυβερνώντος κόμματος
προτιμούν ακατανόητα τα αστικά δικαστήρια; H απάντηση είναι απλή: Γιατί θέλουν
να εκφοβίσουν (ή να «καταστρέψουν») τους αντιπάλους τους, που μπορεί να είναι
ενοχλητικοί δημοσιογράφοι (ή ανεξάρτητοι διανοούμενοι με κριτική φωνή).

Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται αποτελεσματικά (και εκφοβιστικά) με την απειλή
μιας απίθανης χρηματικής αποζημίωσης, που μπορεί να εξοντώσει τον καθένα.

Φαίνεται, επομένως, ότι κάποιοι κυβερνητικοί κύκλοι επιθυμούν μάλλον τη
μακάρια ησυχία των νεκροταφείων, αφού την παραπάνω αντιδημοκρατική επιλογή δεν
την ακολουθεί ούτε ο συντηρητικός πρόεδρος Μπους, που υφίσταται κάθε εβδομάδα
– μέσω της εφημερίδας New York Times – τη λυσσαλέα ιδεολογική κριτική
του φημισμένου οικονομολόγου Ρ. Krugman.

Άρα, είναι απαραίτητο να τροποποιηθεί αμέσως αυτός ο απίστευτος νόμος, που
πλήττει αδιάκριτα το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και «κοστολογεί» την τιμή
των πολιτικών με το χρήμα! Δηλαδή, με τον «κίτρινο δούλο», όπως έλεγε ο
Σαίξπηρ, που «κάνει το μαύρο άσπρο, το άσκημο ωραίο, το άδικο δίκαιο,
το χυδαίο ευγενικό, το παλιό νέο, τη δειλία αντρεία» (Τίμων ο Αθηναίος
).

Εκτός αν νομίζουν κάποιοι κοινοβουλευτικοί μας εκπρόσωποι ότι με τα λεφτά θα
αποκατασταθεί αιφνιδίως (και μεταφυσικά) το έννομο αγαθό της τιμής τους!

Κατά συνέπεια πρέπει, επιτέλους, να ξεφύγουμε από όλες αυτές τις υπερβολές,
που πλήττουν αφόρητα τον πυρήνα της δημοκρατίας μας.

Όμως, αν αλλάξουμε τη στάση μας πάνω σε αυτό το ζήτημα, τότε είναι αναγκαίο να
προσεγγίσουμε με έναν διαφορετικό τρόπο και το συνολικότερο πρόβλημα της
διαφθοράς. Τι εννοώ; Δεν αρκεί πλέον να κατακρίνουμε μόνο τη σχολή εκείνη της
δημοσιογραφίας που χρησιμοποιεί κυνικά τα παράνομα αποδεικτικά μέσα για να
αποκαλύψει τα σκάνδαλα.

Αντίθετα, είναι καιρός πια να ψηφίσουμε – τουλάχιστον – τα κατάλληλα εκείνα
θεσμικά μέτρα, που θα αποτρέψουν στο μέλλον την αποκρουστική επανάληψη των
παραδικαστικών κυκλωμάτων (και των άλλων φαινομένων της διαφθοράς).

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα ενδεικτικά να αναφέρω ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες
μετά το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ ψηφίστηκε ο νόμος για «την Ηθική στη
διακυβέρνηση», ο οποίος δημιούργησε – μεταξύ των άλλων – το αξίωμα του ειδικού
εισαγγελέα, που πριν από λίγες ημέρες «κάθισε στο σκαμνί» τον πανίσχυρο
προσωπάρχη του Λευκού Οίκου L. Libby (για τον πόλεμο στο Ιράκ).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Ούτε η προσβολή της τιμής αποκαθίσταται
με τα λεφτά ούτε τα σκάνδαλα καταπολεμούνται με μια απλή ηθικολογική
προσέγγιση. Επομένως είναι απαραίτητο να ξαναδούμε τα φαινόμενα αυτά με έναν
διαφορετικό τρόπο, γιατί αλλιώς θα διογκώνεται περαιτέρω «ο εκμαυλισμός των
πολιτών και της δημόσιας σφαίρας» (Mouffe)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ