Δρόμοι

H εικόνα…

… παλιώνει αμέσως. Μια νέα εικόνα τραβάει την προσοχή. Μα επειδή ακριβώς τη
βλέπεις χωρίς κόπο, μοιάζει με παιχνίδι. Τη βαριέσαι γρήγορα. Γιατί αυτό που
βλέπεις, βρίσκεται εκεί, αλλά εκείνο που θέλεις να μάθεις, βρίσκεται αλλού, σε
έναν τόπο που δεν φτάνεις μόνο με τα μάτια. Περίπου αυτά έγραφε στην
αυτοβιογραφία του ο Μικελάντζελο Αντονιόνι για την εικόνα, που τη δούλεψε
υπέροχα στις κινηματογραφικές ταινίες του. Πάνω κάτω τα ίδια ισχύουν και για
την εικόνα της τηλεόρασης. Εκεί, ακόμη και το χειρότερο έγκλημα, ακόμη και το
μεγαλύτερο σκάνδαλο, γρήγορα το συνηθίζει κανείς κι ακόμη πιο γρήγορα το
βαριέται. Μια εικόνα μπορεί να είναι χίλιες λέξεις, αλλά όλες αυτές οι λέξεις
μαζί σπάνια βγάζουν νόημα.

H πολιτική…

… όταν γίνεται εικόνα, φέρνει στον νου το «Μπλόου απ», ίσως την καλύτερη
ταινία του Αντονιόνι. Ιδιαίτερα εκείνες τις σκηνές που δύο παίχτες παίζουν
τένις με ένα ανύπαρκτο μπαλάκι. Ή μάλλον αόρατο, όπως αόρατο είναι το βέλος
που ρίχνει ο Γιαπωνέζος τοξότης με το ανύπαρκτο τόξο του. Το γράφει κι αυτό ο
Αντονιόνι: «Ο αέρας τραντάζεται. Ένα κοράκι πέφτει από τον ουρανό». Όταν είναι
εικόνα και δεν είναι λόγος, η πολιτική έχει θύματα.

Μπορεί…

… η εικόνα να φτιάξει υπεύθυνους πολίτες; Ούτε καν πολιτικούς. H φιλόλογος
Κάρολ Ράτερ είχε προτείνει κάτι προ καιρού: να στέλνουμε τους πολιτικούς μας
και τα παιδιά μας στο θέατρο. Μονάχα εκεί μπορούν να μάθουν τι πάει να πει
υπεύθυνος πολίτης. Ο σαιξπηρικός βασιλιάς Ληρ, μονάχα αφού φεύγει από τον
πολιτισμό, βρίσκει μέσα του τον πολίτη. Στους αγρούς, στις θύελλες, βλέπει την
άθλια μοίρα των φτωχών που τους σφίγγει σαν βρόχος τον λαιμό κι αναρωτιέται
πώς μένουν ζωντανοί. Στις «μαύρες» κωμωδίες του Σαίξπηρ, ένας δούκας
μασκαρεύεται σε καλόγερο, μια επίδοξη καλόγρια εξαναγκάζεται να θυσιάσει την
αγνότητά της και ένας νεόκοπος πολιτικός που διαλαλεί παντού πόσο είναι
αδιάφθορος κρύβει μια ανήθικη ιδιωτική ζωή. Οι κυβερνήσεις καταρρέουν από τα
σκάνδαλα, οι δικαστές σέρνονται από τη μύτη, η διαφθορά κοχλάζει σαν τους
υπονόμους, οι υποκριτές παριστάνουν τους τιμητές και οι αμαρτωλοί στολίζονται
σαν άγιοι. Το θέατρο είναι το μέρος όπου ένα έθνος σκέφτεται φωναχτά μπροστά
στον εαυτό του.

Στην αρχαία…

… Αθήνα, τα παιδιά μάθαιναν από τον δάσκαλο και οι μεγάλοι από τους ποιητές.
H ποίηση ήταν μέρος της πολιτικής. Και το θέατρο, το καταλληλότερο μέρος για
να γίνει κανείς καλός πολίτης. Από τους πολιτικούς και τους ρήτορες, οι
Αθηναίοι περίμεναν μόνο ψέματα. Για την αλήθεια, στηρίζονταν στους ποιητές.
Έτσι, στους «Βατράχους» του Αριστοφάνη, όταν ο Διόνυσος μεταμφιέζεται σε
Ηρακλή και κατεβαίνει στον Άδη για να ξαναφέρει στη ζωή έναν πεθαμένο ποιητή,
η αποστολή του είναι προφανής. «Τι τον θέλεις τον ποιητή;», τον ρωτάνε. «Για
να σώσει την πόλη, φυσικά».