O χρυσός σκοτώνει τη Γη

Για μια ουγγιά χρυσού που κοστίζει 500 δολάρια, η περιβαλλοντική καταστροφή
ξεπερνά κάθε φαντασία. Μπουλντόζες σκάβουν τα έγκατα της Γης, ισοπεδώνοντας
ολόκληρα βουνά και δάση. Μετακινούν χιλιάδες τόνους πετρωμάτων για να
καρπωθούν το πολύτιμο μέταλλο. Οι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για την
εξόρυξη του χρυσού είναι τοξικές και οι περιβαλλοντολόγοι, σε κάθε πλευρά του
πλανήτη, φωνάζουν «φθάνει πια».

H 53χρονη Μαρία Πολόνια Φλόρες απλώνει την μπουγάδα στο σπίτι της στην περιοχή Απαλίνα του Περού. Στο βάθος φαίνεται η ζημιά που έχει γίνει στο περιβάλλον από τη λειτουργία χρυσωρυχείου

Πάρτε για παράδειγμα ένα δαχτυλίδι. Για να αποκτηθεί μια ουγγιά χρυσού που
απαιτείται για την κατασκευή του, οι μεταλλωρύχοι σκάβουν και εξορύσσουν 30
τόνους πετρωμάτων, τους οποίους ψεκάζουν με αραιωμένο υδροκυάνιο, ώστε να
απομονώσουν τις ποσότητες του πολύτιμου μετάλλου. Στα πιο μεγάλα ορυχεία του
πλανήτη, οι εργάτες μετακινούν κάθε μέρα ακόμη και μισό εκατομμύριο τόνους από
πετρώματα, τα οποία στοιβάζουν σε λόφους που ανταγωνίζονται σε όγκο ακόμη και
τις πυραμίδες της Αιγύπτου. Οι ποσότητες των χημικών ουσιών που
χρησιμοποιούνται για τον διαχωρισμό του χρυσού, ρυπαίνουν ανεπανόρθωτα τη Γη.

Καθαρισμός μεταλλείων. Οι πληγές που προκαλούν στο περιβάλλον τα
μεταλλωρυχεία και τα χρυσωρυχεία είναι αντίστοιχες με εκείνες που
δημιουργούνται από τα πυρηνικά απόβλητα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες μάλιστα, τα
μεταλλεία προκαλούν μεγαλύτερη τοξική ρύπανση από κάθε άλλου είδους
βιομηχανική δραστηριότητα. Είναι δε χαρακτηριστικό πως η Υπηρεσία
Περιβαλλοντικής Προστασίας υπολόγισε ότι το κόστος για τον καθαρισμό των
μεταλλείων θα ανερχόταν στο αστρονομικό ποσό των 54 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ο Τόμας Ντιουν, ο οποίος είναι ανώτερος αξιωματούχος της Υπηρεσίας, επισήμανε
στην εφημερίδα «The New York Times» ότι τα προηγούμενα χρόνια κανείς δεν είχε
συνειδητοποιήσει το μέγεθος της περιβαλλοντικής ρύπανσης που προκαλείται από
τη λειτουργία των μεταλλωρυχείων. «Αυτό συμβαίνει δυστυχώς, μόλις τώρα».
Βέβαια στις αναπτυγμένες χώρες, δεν εξορύσσονται πλέον μεγάλες ποσότητες
χρυσού. Το 70% του πολύτιμου αυτού μετάλλου εξορύσσεται σε αναπτυσσόμενες
χώρες, όπως η Γουατεμάλα και η Γκάνα.

Οι εταιρείες – οι πολίτες. Οι εταιρείες που εκμεταλλεύονται τα
χρυσωρυχεία υποστηρίζουν ότι προσφέρουν στον κόσμο καλές δουλειές, ακολουθούν
μεθόδους πιο φιλικές προς το περιβάλλον και συνδράμουν στην ανάπτυξη των
περιοχών με την αξιοποίηση κεφαλαίων της Παγκόσμιας Τράπεζας. Οι κυβερνήσεις
βλέπουν με καλό μάτι αυτές τις επενδύσεις, όμως κάποιοι άνθρωποι που
νοιάζονται για τον τόπο τους λένε πως οι εταιρείες εξόρυξης χρυσού
χρησιμοποιούν μεθόδους που δεν θα τολμούσαν να εφαρμόσουν σε ένα ανεπτυγμένο
κράτος. Θα ήταν αδιανόητο, λένε, να πετούν χιλιάδες τόνους αποβλήτων στη
θάλασσα, σε ποτάμια και σε κόλπους.

Σύμφωνα με την εφημερίδα «The New York Times», οι άνθρωποι που ζουν κοντά σε
τέτοιες μονάδες, υποστηρίζουν πως δεν έχουν βιώσει καμιά θετική επίπτωση από
τη λειτουργία των χρυσωρυχείων, ενώ αντιθέτως βιώνουν τις συνέπειες από την
περιβαλλοντική υποβάθμιση. Στη Γουατεμάλα και το Περού, προκαλούνται συχνά
έντονες διαμαρτυρίες, με στόχο την απομάκρυνση τέτοιων μονάδων, ενώ σε άλλες
χώρες έχουν υπάρξει και δικαστικές διαμάχες. Αυτό τον μήνα, μια επαρχία των
Φιλιππίνων έκανε αγωγή κατά της πέμπτης μεγαλύτερης εταιρείας παραγωγής
χρυσού, την Placer Dome που εδρεύει στον Καναδά, κατηγορώντας την ότι μόλυνε
έναν ποταμό, έναν κόλπο και έναν κοραλλιογενή ύφαλο.

H συγκεκριμένη εταιρεία, που ελέγχει μεταλλεία στη Νεβάδα, απάντησε ότι έχει
περιστείλει το πρόβλημα και πως ήδη ξόδεψε 71,5 εκατομμύρια δολάρια για την
αποκατάσταση του περιβάλλοντος. H μεγαλύτερη μεταλλευτική εταιρεία στον κόσμο,
η ΒΗΡ Billiton που εδρεύει στην Αυστραλία, πούλησε το κερδοφόρο μεταλλείο της
στην Παπούα Νέα Γουινέα το 2001, αφού προηγουμένως είχε καταστρέψει
περισσότερα από 8.000 τετραγωνικά μέτρα τροπικού δάσους. H δικαιολογία για την
πώληση του μεταλλείου ήταν ότι «η λειτουργία του δεν ήταν συμβατή με τις
περιβαλλοντικές μας αξίες».

30 τόνοι για μια ουγγιά. H περίπτωση της Γιανακόχα στο Βόρειο Περού,
δείχνει με τον πιο παραστατικό τρόπο τη ζημιά που προκαλείται στο περιβάλλον
από τη λειτουργία ενός χρυσωρυχείου. Στην περιοχή αυτή ζουν χωρικοί και
κτηνοτρόφοι και οι καταπράσινες πλαγιές που υπήρχαν μέχρι πρόσφατα έχουν
μετατραπεί σε πετρώδεις γήλοφους. Το τοπίο θυμίζει την Αμερικανική Δύση στις
ταινίες γουέστερν. Για να αποκτηθεί μια ουγγιά χρυσού σε περιοχές όπως η
Γιανακόχα, θα πρέπει να ραντιστούν με χημικές ουσίες σχεδόν 30 τόνοι
πετρώματος. Όμως, για να συγκεντρωθούν αυτοί οι 30 τόνοι, θα πρέπει να
εκσκαφθεί πολύ περισσότερο χώμα το οποίο στη συνέχεια πετιέται. Σε ορισμένα
μάλιστα μεταλλεία στη Νεβάδα, θα πρέπει να εξορυχθούν ακόμη και 100 τόνοι
πετρώματος για να βρεθεί μια ουγγιά χρυσού, όπως λέει στην εφημερίδα «The New
York Times» η γεωχημικός Αν Μεστ.

Ο φθηνότερος τρόπος για διαχωρισμό του χρυσού

Σε χώρες όπως η Ινδία, ο χρυσός είναι παραδοσιακά συνδεδεμένος με τη ζωή των ανθρώπων. Για παράδειγμα, γάμος χωρίς δώρα από χρυσάφι δεν μπορεί να γίνει… Στη χώρα αυτή, οι πωλήσεις χρυσού αυξήθηκαν κατά 47% την περυσινή χρονιά

TO ΥΔΡΟΚΥΑΝΙΟ δεν είναι ο μόνος τρόπος για να διαχωριστεί ο χρυσός από
τα πετρώματα. Είναι όμως ο πιο φθηνός για τις εταιρείες που επιδιώκουν να
καρπωθούν ακόμη και τα πιο μικροσκοπικά ψήγματα του πολύτιμου αυτού μετάλλου.
Τα περιθώρια κέρδους είναι πολύ μικρά, λένε οι εταιρείες, και οι ποσότητες
χρυσού που έχουν απομείνει στα έγκατα της Γης είναι τόσο μικρές, ώστε είναι
ασύμφορη η εξόρυξή τους με οποιονδήποτε άλλο τρόπο. Τα πετρώματα που
εμποτίζονται με υδροκυάνιο αποτελούν περιβαλλοντικές βόμβες. Καθώς εκτίθενται
στη βροχή και τον αέρα, οι θειούχες ενώσεις που περιέχουν, αντιδρούν με το
οξυγόνο και παράγουν θειικό οξύ.

Στο ορυχείο του Ομπουάσι στην Γκάνα, οι εργάτες πρέπει να εξορύξουν 90 τόνους πετρωμάτων για να απομονώσουν τρεις ουγγιές χρυσού

H ουσία αυτή δεν είναι μόνο ρυπογόνος, αλλά απελευθερώνει βαρέα μέταλλα, όπως
το κάδμιο, ο μόλυβδος και ο υδράργυρος, τα οποία είναι επικίνδυνα για τα ψάρια
και τον άνθρωπο, ακόμη και όταν βρίσκονται σε χαμηλές συγκεντρώσεις. Το
υδροκυάνιο από την πλευρά του προκαλεί επίσης σοβαρά προβλήματα. Οι
περισσότεροι επιστήμονες συμφωνούν ότι το υδροκυάνιο αποσυντίθεται με την
ηλιακή ακτινοβολία και αν είναι αρκετά αραιωμένο, δεν συνιστά σοβαρό κίνδυνο.
Όμως, μια μελέτη που έγινε το 2000 από τη Γεωλογική Επισκόπηση των Ηνωμένων
Πολιτειών, τονίζει ότι το υδροκυάνιο μπορεί να μετατραπεί σε άλλες τοξικές
ουσίες, οι οποίες παραμένουν για χρόνια ενεργές, ιδιαίτερα σε περιοχές που
βρίσκονται σε ψυχρά κλίματα.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου