ANOIXTO ΜΒΑ H «τιμή» του κεφαλαίου

Στα μαζικά μέσα ενημέρωσης γίνεται συχνά λόγος για την πορεία των επιτοκίων.
Τι είναι, όμως, το επιτόκιο και γιατί ενδιαφέρει τόσο πολύ;

Το επιτόκιο μπορεί να θεωρηθεί πολύ απλά ως η «τιμή» του κεφαλαίου, είτε αυτό
το κεφάλαιο αφορά καταθέσεις σε τραπεζικούς οργανισμούς είτε μία
επιχειρηματική επένδυση ή οποιαδήποτε άλλη μορφή επένδυσης. Το επιτόκιο είναι
ένα ποσοστό, ένας αριθμός δηλαδή που υπολογίζεται με βάση το 100, έτσι ώστε
ανάλογα με το ποσό του κεφαλαίου να είναι δυνατό να υπολογιστεί η συνολική
«τιμή», το συνολικό «κόστος» του εκάστοτε ποσού κεφαλαίου.

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ

Το επιτόκιο καθορίζεται στην αγορά πραγματικών χρηματικών διαθεσίμων ή,
απλούστερα, στην αγορά χρήματος. Όλοι οι άνθρωποι χρειαζόμαστε χρήμα,
προκειμένου να εξυπηρετούνται οι καθημερινές μας ανάγκες και η Κεντρική
Τράπεζα κάθε χώρας εκδίδει χρήμα, προσφέρει δηλαδή μια συγκεκριμένη ποσότητα
χρήματος που διατίθεται στην αγορά.

Όπως με όλα τα αγαθά, έτσι και εδώ η εν λόγω αγορά θα ισορροπήσει στο σημείο
που η ζήτηση χρήματος συμπίπτει με την προσφορά, και αυτή η ισορροπία θα
καθορίσει το επιτόκιο της αγοράς.

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ H ΑΓΟΡΑ

Πώς λειτουργεί, επομένως, αυτή η αγορά; Έστω ότι το επιτόκιο βρίσκεται στο
επίπεδο r1 αντί για r (βλέπε σχήμα 1). Στο επίπεδο αυτό η ζήτηση χρήματος
(όπως διαφαίνεται από την καμπύλη ζήτησης L(r, Υ)), υπερβαίνει την προσφορά
χρήματος, η οποία έχει καθοριστεί από την Κεντρική Τράπεζα στο επίπεδο Ms/Ρ.
Αυτή η υπερβάλλουσα ζήτηση για το αγαθό «χρήμα» ασκεί πιέσεις στην τιμή του,
με αποτέλεσμα το επιτόκιο να φθάσει σταδιακά στο επίπεδο ισορροπίας. Είναι
προφανές, ότι σε αυτό το σημείο η ζητούμενη ποσότητα χρήματος έχει μειωθεί
(μετακίνηση κατά μήκος και προς τα αριστερά της καμπύλης ζήτησης). Αυτό
συμβαίνει, διότι στο υψηλότερο επίπεδο επιτοκίου οι άνθρωποι έχουν κίνητρο να
τοποθετήσουν τα χρήματά τους σε τραπεζικές καταθέσεις, προκειμένου να πάρουν
την απόδοση του επιτοκίου. Όσο, λοιπόν, υψηλότερο είναι το επιτόκιο, τόσο
μικρότερη είναι η ζήτηση για διακράτηση χρηματικών διαθεσίμων, διότι η
εναλλακτική τους χρήση αποφέρει αποδόσεις. H αρχική αυτή ανάλυση επιτρέπει την
κατανόηση του ρόλου του επιτοκίου στην οικονομία και τις χρηματοοικονομικές
αγορές. Οι χρηματοοικονομικές αγορές (αγορά δανειακών κεφαλαίων) φέρνουν σε
επαφή τις οικονομικές μονάδες που προσφέρουν (δανείζουν) κεφάλαια και τις
οικονομικές μονάδες που ζητούν (δανείζονται) κεφάλαια. Ο διακανονισμός αυτός
έχει ως βάση του το επιτόκιο. Οι δανειστές πρέπει να έχουν κίνητρο να
δανείσουν τα κεφάλαιά τους και οι δανειζόμενοι πρέπει να βρίσκουν την «τιμή»
στην οποία θα πληρώσουν για το δάνειό τους ελκυστική, προκειμένου τα δύο μέρη
να έλθουν σε συμφωνία.

ΟΔΗΓΕΙ ΤΟΥΣ ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ

Πέρα, όμως, από τον αμιγή ρόλο του επιτοκίου στις χρηματαγορές, το επιτόκιο
υπάρχει σε κάθε επενδυτική απόφαση. Οι επενδύσεις, είτε μιας συγκεκριμένης
επιχείρησης είτε στο σύνολο μιας οικονομίας, χρειάζονται κεφάλαια. Μέρος αυτών
των κεφαλαίων μπορεί να δανειστεί, οπότε το επιτόκιο υπεισέρχεται άμεσα στον
δανεισμό, όπως μόλις εξηγήθηκε. Ακόμα, όμως, και για το μέρος των κεφαλαίων
που δεν δανείζονται, πάλι υπεισέρχεται το επιτόκιο, αλλά με πιο έμμεσο τρόπο
αυτή τη φορά. Ο λόγος είναι απλός: αν τα συγκεκριμένα κεφάλαια δεν
τοποθετούνταν σε αυτή την επένδυση αλλά σε καταθέσεις – σε ομόλογα, για
παράδειγμα – μήπως η απόδοση ήταν υψηλότερη σε σχέση με την απόδοση που
αναμένεται από τη συγκεκριμένη επένδυση; Καθίσταται, λοιπόν, σαφές ότι γίνεται
πάντα μια σύγκριση μεταξύ των εναλλακτικών χρήσεων του κεφαλαίου.

Εν τέλει, επειδή το επιτόκιο αποτελεί το κόστος (τιμή) του κεφαλαίου, όσο πιο
υψηλό είναι το επιτόκιο, τόσο μεγαλύτερο είναι το κόστος χρήσης του κεφαλαίου.
Κάτι τέτοιο, όμως, αποθαρρύνει τις επενδύσεις σε μια οικονομία. Αντίθετα, όσο
χαμηλότερο είναι το επιτόκιο τόσο πιο «φθηνό» είναι το κεφάλαιο, και επομένως
ευνοούνται οι επενδύσεις που στη συνέχεια ανεβάζουν το επίπεδο εισοδήματος της οικονομίας.

Πέραν του επιτοκίου, σε αυτό το τεύχος θα δούμε ακόμη την προσδοκώμενη απόδοση
των μετοχών όπως αποτυπώνεται στο μοντέλο αποτίμησης κεφαλαιακών αγαθών, και
θα εξετάσουμε μέσα από τη θεωρία του χαρτοφυλακίου πώς ένας επενδυτής πρέπει
να καταμερίσει το χαρτοφυλάκιό του, ώστε να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στις
επενδύσεις υψηλού ρίσκου και σε εκείνες με σταθερή απόδοση.

Θα ερευνήσουμε, ακόμη, τον πιστωτικό κίνδυνο και την πιστοληπτική ικανότητα
μιας επιχείρησης. H αποτίμηση του πιστωτικού κινδύνου καταγράφει τις
πιθανότητες που έχει μια επιχείρηση να αθετήσει την αποπληρωμή των υποχρεώσεων
που έχει αναλάβει έναντι των διάφορων πιστωτών της (πελάτες, τράπεζες κ.λπ.)
και την εκτίμηση των ζημιών που απορρέουν σε μια τέτοια περίσταση. Τέλος, θα
δούμε τον ρόλο των πιθανοτήτων στη διαχείριση ενός χαρτοφυλακίου.

Tips

Όσο…

… χαμηλότερο είναι το επιτόκιο τόσο πιο «φθηνό» είναι το κεφάλαιο – και
επομένως ευνοούνται οι επενδύσεις