Aμφιβολίες για τα αρχαία χόμπιτ

Ένα οστό από σαγόνι που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στο νησί Φλόρες της
Ινδονησίας ήρθε να ενισχύσει τη θεωρία ότι κάποιο ξεχωριστό είδος μικρόσωμων
ανθρώπων (χόμπιτ) έζησε στην περιοχή πριν από τουλάχιστον 12.000 χρόνια. H
άποψη αυτή όμως δεν γίνεται αποδεκτή από ορισμένους σκεπτικιστές επιστήμονες,
οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα σκελετικά υπολείμματα που ανακαλύφθηκαν
προέρχονται κατά πάσα πιθανότητα από παραμορφωμένους ανθρώπους και όχι από
κάποιο ξεχωριστό είδος.

Οι επιστήμονες που ανακοίνωσαν την ανακάλυψη των πρώτων ευρημάτων πριν από
έναν χρόνο, υποστηρίζοντας ότι είχαν να κάνουν με ένα άγνωστο μέχρι τώρα
ανθρώπινο είδος που το ονόμασαν Homo floresiensis, περιέγραψαν τα καινούργια
τους ευρήματα την περασμένη εβδομάδα στην επιθεώρηση «Nature».

H ομάδα των Αυστραλών και Ινδονήσιων ερευνητών ανέφερε ότι τα απολιθωμένα οστά
που εντόπισε – ανάμεσα στα οποία και το σαγόνι – ήταν θραύσματα από εννέα
ξεχωριστά άτομα που είχαν ασυνήθιστα μικρό ανάστημα, μικρότερο ακόμα και από
ένα μέτρο και, κρίνοντας από το κρανίο, ο εγκέφαλός τους πρέπει να ήταν
αντίστοιχος με του σημερινού χιμπαντζή. Επίσης, το οστό από σαγόνι ήταν
πανομοιότυπο με ένα άλλο που είχε εντοπιστεί στην ίδια σπηλιά του νησιού πριν
από δύο χρόνια, αλλά ήταν κατά 3.000 χρόνια νεώτερο.

95.000 χρόνια πριν. «Τώρα είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε τις
σωματικές αναλογίες του Homo floresiensis με περισσότερη βεβαιότητα»,
επισήμανε στην εργασία της η ερευνητική ομάδα που έχει επικεφαλής τους Μάικλ
Μόργουντ και Πίτερ Μπράουν από το Πανεπιστήμιο της Νέας Αγγλίας στην
Αυστραλία. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι το κρανίο και τα σκελετικά τμήματα
δεν ανήκαν σε κάποιο δύσμορφο από παθολογικά αίτια άτομο, αλλά είναι
αντιπροσωπευτικά της ύπαρξης ενός πληθυσμού που είχε σταθερή και μακρά
παρουσία στην περιοχή από 95.000 έως 12.000 χρόνια πριν από σήμερα.

Τα πρώτα ευρήματα στο νησί Φλόρες, που εντοπίστηκαν πριν από δύο χρόνια,
ενίσχυσαν την άποψη ότι αυτοί οι μικροί άνθρωποι που έζησαν εκεί συνιστούν ένα
ξεχωριστό είδος που μοιράστηκε τη γη με τον μοντέρνο άνθρωπο μέχρι πολύ
πρόσφατα. Ο Ντάνιελ Λίμπερμαν, καθηγητής Βιολογικής Ανθρωπολογίας στο
Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, έγραψε σε ένα ερμηνευτικό του σχόλιο στην ίδια
επιστημονική επιθεώρηση ότι από τις ενδείξεις που έχουν στα χέρια τους ο
Μόργουντ και οι συνάδελφοί του εύλογα γεννιέται το συμπέρασμα ότι πρόκειται
για ένα νέο είδος ανθρώπου. Επισημαίνει όμως ότι ο Αυστραλός επιστήμονας είναι
φέτος λιγότερο βέβαιος για την καταγωγή αυτού του είδους απ’ ό,τι ήταν πέρυσι.

Σαν Αυστραλοπίθηκος. Ο Πίτερ Μπράουν, από την πλευρά του, μιλώντας στην
εφημερίδα «The New York Times», επισήμανε ότι η αναλογία των άκρων, το
ανάστημα, το μέγεθος του εγκεφάλου και η σκελετική ευρωστία του Homo
floresiensis είναι πανομοιότυπα με αυτά του Αυστραλοπίθηκου. Ο ίδιος
διευκρίνισε ότι ετοιμάζεται να εκδώσει σε βιβλίο τα αποτελέσματα των ερευνών
στο νησί Φλόρες ώστε να εξηγήσει την όποια σχέση υπάρχει ανάμεσα στους
μικρόσωμους ανθρώπους του νησιού και τον Αυστραλοπίθηκο.

Παρερμηνεύουν. Όμως ορισμένοι παλαιοντολόγοι και ειδικοί βιολόγοι
εκφράζουν ισχυρούς ενδοιασμούς για την υπόθεση ότι τα χόμπιτ αποτελούν
ξεχωριστό είδος. Ο Ρόμπετ Μάρτιν, καθηγητής Βιολογικής Ανθρωπολογίας και
έφορος στο Μουσείο Field στο Σικάγο, τόνισε στους «New York Times» ότι «έχω
την αίσθηση ότι αυτοί οι άνθρωποι παρερμηνεύουν σκόπιμα τα στοιχεία». Κατά την
άποψή του, την οποία συμμερίζονται και άλλοι επιστήμονες, η πιο λογικοφανής
ερμηνεία για το μικρό παράστημα των ανθρώπων του νησιού Φλόρες είναι ότι
οφείλεται εν μέρει σε ένα φαινόμενο γνωστό ως νησιωτικός νανισμός.

Απομόνωση. Άνθρωποι και ζώα που ζουν επί πολλές γενιές στην απομόνωση
τείνουν να αναπτύσσουν μικρότερα σώματα επειδή η φυσική τους ανάπτυξη είναι
συνυφασμένη με τις περιορισμένες πηγές διατροφής. Ο Ντάνιελ Λίμπερμαν,
καθηγητής Βιολογικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, λέει ότι για να
αποδειχτεί σωστή η θεωρία του νανισμού θα έπρεπε να είχαμε στη διάθεσή μας
σκελετικά υπολείμματα πολύ μεγαλύτερης ηλικίας από αυτούς τους ανθρώπους ώστε
να μπορούμε να τα συγκρίνουμε. Αν τα είχαμε και βλέπαμε ότι ανήκαν σε
ανθρώπους μεγαλύτερου παραστήματος, τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι
σωστή η θεωρία του νανισμού.

Μπορεί ένας χιμπαντζής να φτιάξει περίτεχνα εργαλεία από πέτρα;

Το κρανίο του μικρόσωμου ανθρώπου Homo floresiensis δίπλα σε εκείνο ενός σύγχρονου ανθρώπου. Τα σκελετικά υπολείμματα από μικρούς ανθρώπους βρέθηκαν στο νησί Φλόρες, 600 χιλιόμετρα ανατολικά του Μπαλί

Τα πρώτα οστά των μικρόσωμων ανθρώπων βρέθηκαν στο σπήλαιο Λιανγκ
Μπούα, σε ένα απομονωμένο χωριό του νησιού Φλόρες στην Ινδονησία. Αυτό έγινε
πριν από δύο χρόνια. Εκτός από κρανίο και σαγόνι, στα ευρήματα περιλαμβάνονταν
θραύσματα άκρων και άλλα μικροαπολιθώματα που χρονολογήθηκαν στα 18.000 χρόνια
πριν από σήμερα. Δίπλα τους υπήρχαν αξιοθαύμαστα πέτρινα εργαλεία. Τα
τελευταία ευρήματα εντοπίστηκαν σε χαντάκια ποικίλου βάθους και ηλικίας, τα
πιο πρόσφατα από τα οποία ήταν 12.000 χρόνια από σήμερα. Οι σκεπτικιστές
επιστήμονες, που αρνούνται να δεχτούν ότι έχουν να κάνουν με ένα νέο είδος
ανθρώπου, λένε ότι μπορεί τα ευρήματα να ανήκαν σε ανθρώπους που έπασχαν από
μικροκεφαλία. Πρόκειται για μια ασθένεια που εμποδίζει τον εγκέφαλο να
αναπτυχθεί.

Πρόσφατα, Βρετανοί επιστήμονες εξέτασαν το κρανίο ενός μικροκεφαλικού ατόμου
στο Βασιλικό Κολέγιο Χειρουργών στη Βρετανία και διαπίστωσαν ότι η κρανιακή
κοιλότητα ταίριαζε κατά κάποιον τρόπο με εκείνη του μικρόσωμου ανθρώπου στο
νησί Φλόρες. Ο Ρόμπερτ Έκχαρντ, καθηγητής Αναπτυξιακής Γενετικής στο
Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας, λέει πως η καινούργια δημοσίευση στο
περιοδικό «Nature» για τα τελευταία ευρήματα στο σπήλαιο Λιανγκ Μπούα απέτυχε
να υποστηρίξει τη θέση ότι πρόκειται για ένα νέο ανθρώπινο είδος. «Αυτό που
μας λέει όλο κι όλο η εργασία είναι ότι αναγνώρισαν έναν πρώιμο πληθυσμό
μικρών ανθρώπων. H διαφωνία μας έγκειται στο ότι άνθρωποι με εγκέφαλο σαν του
χιμπαντζή έφτιαξαν τα λίθινα εργαλεία στη σπηλιά».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου