Πρόσωπα Ο στυλοβάτης της περεστρόικα

Αρχιτέκτονας της περεστρόικα για πολλούς, νεκροθάφτης της Σοβιετικής Ένωσης
για άλλους, ο Αλεξάντρ Γιάκοβλεφ πέθανε τη Δευτέρα στη Μόσχα σε ηλικία 81
ετών.

Αλεξάντρ Γιάκοβλεφ. Απεχθανόταν κάθε μορφή εθνικισμού και αντισημιτισμού

Μέλος του τελευταίου σοβιετικού Πολιτικού Γραφείου, ο Γιάκοβλεφ ήταν ο
ιδεολόγος της γκλάσνοστ και της περεστρόικα, της οικονομικής και πολιτικής
αναδιάρθρωσης της Σοβιετικής Ένωσης που οδήγησε στην κατάρρευσή της όταν την
εφάρμοσε ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Ήταν κυρίως
υπεύθυνος για την απελευθέρωση των ρωσικών μέσων ενημέρωσης από τον κρατικό
έλεγχο, την επανεξέταση της εξωτερικής πολιτικής και γενικότερα την προσπάθεια
απελευθέρωσης της χώρας από τη σοβιετική ιδεολογία. «Είχε τεράστια συμβολή
στις δημοκρατικές διαδικασίες και στη μεταμόρφωση της χώρας», δήλωσε ο
Γκορμπατσόφ όταν πληροφορήθηκε τον θάνατό του.

Ο Γιάκοβλεφ ήταν ένα παράδοξο για τους δυτικούς σοβιετολόγους. Ήταν ένας από
τους κορυφαίους «απαράτσικ» στο σοβιετικό σύστημα, επικεφαλής της προπαγάνδας,
αλλά και ένας από τους πιο φιλελεύθερους και προσιτούς σοβιετικούς πολιτικούς
πριν ακόμη από την εποχή του Γκορμπατσόφ. Μετά τη διάλυση της σοβιετικής
αυτοκρατορίας, αφιερώθηκε στην τεκμηρίωση και την αποκάλυψη των εγκλημάτων του
σταλινισμού. Είχε σπουδάσει ιστορικός και βοήθησε στη δημοσιοποίηση μυστικών
τμημάτων της συνθήκης του 1939 ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη ναζιστική
Γερμανία που αφορούσαν τον διαμελισμό της Πολωνίας και επέτρεπαν στον Στάλιν
να προσαρτήσει τα τρία κράτη της Βαλτικής. Ηγήθηκε επίσης μιας επιτροπής για
την αποκατάσταση εκατομμυρίων θυμάτων της πολιτικής καταπίεσης.

Ο Αλεξάντρ Γιάκοβλεφ γεννήθηκε το 1923 στην καρδιά της Ρωσίας, στο χωριό
Καραλιόβα της περιφέρειας Γιαροσλάβ, από μια οικογένεια αγροτών. Το 1941
κατατάχθηκε εθελοντής στον Κόκκινο Στρατό για να πολεμήσει τους Γερμανούς
εισβολείς. Το 1942 τραυματίσθηκε σοβαρά και αποστρατεύθηκε. Πήρε πτυχίο
Ιστορίας από το Πανεπιστήμιο του Γιαροσλάβ, εντάχθηκε στο κόμμα και άρχισε να
ανεβαίνει στην ιεραρχία του. Μολονότι δούλευε στο τμήμα προπαγάνδας, κατάφερε
να μείνει μακριά από τις στημένες δίκες των σοβιετικών διαφωνούντων. Το 1972
δημοσίευσε άρθρο εναντίον των σκληροπυρηνικών εθνικιστών και «εξορίστηκε» στον
Καναδά, όπου διετέλεσε πρεσβευτής ώς το 1983. Τότε ήταν που ο Γκορμπατσόφ, με
τον οποίο είχε γνωριστεί την προηγούμενη χρονιά στον Καναδά, τον κάλεσε πίσω
στη Μόσχα.

Ο Γιάκοβλεφ ήταν από τους πιστότερους συμμάχους του τελευταίου σοβιετικού
ηγέτη. Συγκρούσθηκε με τα «ορθόδοξα» μέλη του ΚΚΣΕ και ήταν από τους πρώτους
που προειδοποίησαν τον Γκορμπατσόφ και τη χώρα ότι οι σκληροπυρηνικοί
ετοίμαζαν το πραξικόπημα που εκδηλώθηκε τον Αύγουστο του 1991. Δύο μέρες πριν
από το πραξικόπημα, ο Γιάκοβλεφ είχε παραιτηθεί από το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Τα τελευταία χρόνια ήταν απογοητευμένος από την πορεία που ακολουθούσε η
Ρωσία. «Γραφειοκράτες και απαράτσικ κατέλαβαν την εξουσία στη χώρα μας», είχε
δηλώσει σε συνέντευξή του πριν από δύο χρόνια. «Καταπώς φαίνεται, το γιγάντιο
άγαλμα του Στάλιν έσπασε σε χιλιάδες μικρούς δικτάτορες».