Yπάρχουν κι αλλού αναστενάρηδες…

Κάθε χρόνο τον Μάιο, σε κάποια χωριά της Βόρειας Ελλάδας, οι κάτοικοι
περπατούν με γυμνά πόδια πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, τιμώντας έτσι τη μνήμη των
Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Στους παρατηρητές, το έθιμο, που τηρείται
ευλαβικά, μοιάζει με ανεξήγητο θαύμα. Αλλά το ίδιο πιστεύουν και οι
αναστενάρηδες. «Πιστεύουν ότι είναι θαύμα και ότι η δύναμη του Αγίου
Κωνσταντίνου – η θρησκευτική του δύναμη – τους δίνει τη δυνατότητα να το
κάνουν», λέει ο Λόρινγκ Ντάνφορθ, ανθρωπολόγος στο Μπέιτς Κόλετζ του Μέιν.

Ο Αμίτ Ραγκουβάνσι στην Ινδία περπατά πάνω στα κάρβουνα για να πείσει τους παρευρισκόμενους ότι δεν είναι μαγικό κόλπο – Αναστενάρηδες υπάρχουν και στα νησιά Φίτζι, όπου το έθιμο διατηρείται εδώ και αιώνες από τη φυλή του νησιού Μπένγκα

Οι Έλληνες δεν είναι οι μόνοι που περπατούν σε αναμμένα κάρβουνα. H τριήμερη
αυτή γιορτή στη Μακεδονία είναι μία μόνο από τις αντίστοιχες εκδηλώσεις σε όλο
τον κόσμο όπου οι κάτοικοι περπατούν πάνω στη φωτιά χωρίς να καίγονται. Ο
Ντάνφορθ έχει μελετήσει εκτενώς αυτές τις τελετουργίες ανά τον πλανήτη κι έχει
βρεθεί στην Ελλάδα, αλλά έχει παρακολουθήσει από κοντά και το κίνημα της
πυροβασίας που έχει εμφανιστεί εδώ και λίγα χρόνια στην Αμερική.

Καθώς μεγαλώνει το ενδιαφέρον για το φαινόμενο αλλά και η συμμετοχή του κόσμου
σε διάφορους πολιτισμούς, οι επιστήμονες στρέφουν την προσοχή τους εκεί
προσπαθώντας να το απομυθοποιήσουν και να εξηγήσουν πώς γίνεται. Αλλά όσο κι
αν προσπαθούν, λέει ο Ντάνφορθ στο ηλεκτρονικό «National Geographic News», δεν
μπορούν να αφαιρέσουν ούτε τη μαγεία που ασκεί πάνω στους αναστενάρηδες ούτε
την ψυχική ενδυνάμωση που αισθάνονται.

Ώρες μελέτης. Ο Ντέιβιντ Γουάιλι, καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του
Πίτσμπουργκ στην Πενσιλβάνια, έχει αφιερώσει κι αυτός ώρες μελετώντας το
αξιοθαύμαστο φαινόμενο. Κατά τη γνώμη του, όσοι βαδίζουν στα κάρβουνα δεν
καίγονται γιατί «το ξύλο είναι πολύ κακός αγωγός». Κι εξηγεί: «Υπάρχουν τρεις
τρόποι με τους οποίους μεταδίδεται η θερμότητα. Αγωγιμότητα, μεταγωγή
θερμότητας και ακτινοβολία». H αγωγιμότητα είναι η μεταφορά θερμότητας από μία
ουσία στην άλλη μέσω άμεσης επαφής. Κατά τη μεταγωγή, η θερμότητα μεταφέρεται
μέσω της κυκλοφορίας του αέρα ή κάποιου υγρού. Στην ακτινοβολία, μεταδίδεται
από μία κεντρική πηγή σε ευθείες γραμμές (όπως από τον ήλιο ή μία λάμπα
θερμότητας).

Όταν ο άνθρωπος περπατά πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, η θερμότητα μεταδίδεται
μέσω της αγωγιμότητας. Σύμφωνα με τον Γουάιλι, τα γυμνά πόδια είναι κι αυτά
κακοί αγωγοί. Όταν αγγίζουν τα καλυμμένα με στάχτη κάρβουνα, η διάρκεια της
επαφής τους είναι ελάχιστη. Είναι πολύ λίγος χρόνος για να προλάβουν να καούν
ή να καψαλιστούν τα πόδια.

Κανόνες της φυσικής. Το βάδισμα στη φωτιά υπακούει στους δικούς του
κανόνες της φυσικής. H κίνηση μοιάζει με αυτή που κάνει το χέρι μας όταν
μπαίνει μέσα σε έναν αναμμένο φούρνο, όπου ψήνουμε ένα κέικ. «Αν ανοίξω τον
φούρνο και βάλω στιγμιαία μέσα το χέρι μου χωρίς να αγγίξω το τοίχωμα, δεν
καίγομαι επειδή το χέρι μου είναι πυκνότερο και βαρύτερο από τον αέρα», λέει ο
Ντάνφορθ. Όμως, αγγίζοντας το μέταλλο μέσα στον φούρνο, το χέρι αυτόματα
καίγεται, γιατί το μέταλλο είναι πολύ πυκνότερο από τον αέρα και καλός αγωγός
της θερμότητας. Το κέικ, λέει ο καθηγητής, παρουσιάζει την ίδια συνοχή που
έχουν τα κάρβουνα στον λάκκο των αναστενάρηδων. Παρόλο που είναι καυτό,
μπορείς να το ακουμπήσεις για δευτερόλεπτα χωρίς να προκαλέσεις έγκαυμα.

Το μυστικό είναι στο μυαλό

Οι αναστενάρηδες στη Βόρεια Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες, έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης από τους επιστήμονες για το κατόρθωμά τους να μην καίγονται – Σε αναμμένα κάρβουνα περπατούν και οι ινδουιστές κάθε Οκτώβριο στη Σιγκαπούρη ως ένδειξη μετάνοιας ή ευχαριστίας στους θεούς

Ο Τόλι Μπέρκαν είναι ο ιδρυτής του Ινστιτούτου Έρευνας και Εκπαίδευσης για το
βάδισμα στη φωτιά, που εδρεύει στην Καλιφόρνια, κι ένας από τους πρώτους που
ασχολήθηκε με το κίνημα αυτό στην Αμερική από το 1977. Είναι ίσως ο πρώτος που
ξεκίνησε μαθήματα για κάθε ενδιαφερόμενο. Ο Μπέρκαν διαφωνεί με την εξήγηση
που δίνουν οι επιστήμονες για το φαινόμενο. «Δεν είναι η χαμηλή αγωγιμότητα
του κάρβουνου ο λόγος που μπορούμε να περπατούμε πάνω του χωρίς να
καιγόμαστε». Και σαν απόδειξη, αναφέρει μία μέρα που τα μέλη του ινστιτούτου
του περπάτησαν χωρίς πρόβλημα πάνω σε ένα καυτό μεταλλικό γκριλ. Σύμφωνα με
τον Μπέρκαν, το κατόρθωμα αυτό δεν διαφέρει πολύ από το βράσιμο αυγού μέσα σε
χάρτινο ποτήρι πάνω στα κάρβουνα. Το νερό που βράζει διατηρεί τη θερμοκρασία
του ποτηριού στους 100 βαθμούς, εκατοντάδες βαθμούς χαμηλότερα από το σημείο
καύσης του χαρτιού.

«Έτσι και το αίμα που κυλά στις φλέβες μας κρατεί το δέρμα πιο δροσερό και δεν
το αφήνει να φτάσει στο σημείο καύσης, αρκεί ο άνθρωπος να είναι αρκετά
χαλαρός για να διατηρεί την καλή κυκλοφορία του αίματος και να μη σταματήσει
να κινείται πάνω στα κάρβουνα. Για να περπατήσεις πάνω στη φωτιά απαιτείται
κάτι πολύ περισσότερο από τους νόμους της φυσικής. Το μυστικό είναι στο
μυαλό».

H πυροβασία χαρίζει αυτοπεποίθηση

H αυτοπεποίθηση ενός αναστενάρη είναι απαραίτητη για να κάνει το πρώτο βήμα
στα αναμμένα κάρβουνα, λένε οι επιστήμονες, όμως επί της ουσίας δεν παίζει
κανένα ρόλο για να μην καεί. «Πρέπει να πιστεύεις ότι δεν θα πάθεις τίποτα,
αλλιώς δεν θα το επιχειρούσες», λέει ο Ντέιβιντ Γουάιλι, καθηγητής Φυσικής στο
Πίτσμπουργκ. «Αλλά το τι πιστεύεις στο μυαλό σου δεν έχει καμία σχέση με το αν
καείς ή όχι». Όμως, οι επιστημονικές εξηγήσεις δεν καταρρίπτουν τον μύθο
τέτοιων τελετών ούτε μειώνουν την αξία τους, τονίζει ο Λόρινγκ Ντάνφορθ,
ανθρωπολόγος σε κολέγιο του Μέιν. «H πράξη αυτή έχει τη δύναμη να αλλάξει την
ζωή του ανθρώπου και να τον γεμίσει αυτοπεποίθηση, άσχετα με το τι λένε οι επιστήμονες».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου