TPITH AΠOΨH Ο πλήρης κύκλος

Το φαινόμενο έχει τη δική του ιστορία: δεν είναι λίγες οι φορές που ένας
οργανισμός βρίσκεται αντιμέτωπος με δύο αντίθετες εναλλακτικές λύσεις (η
καθεμία με πολύ συγκεκριμένα υπέρ και κατά) και αμφιταλαντεύεται μεταξύ των
δύο, εφαρμόζοντας πρώτα τη μία, μετά την άλλη, για να ξαναγυρίσει στην πρώτη
κ.ο.κ. Ανάλογα με τις συνθήκες, αυτό μπορεί να συμβαίνει επί μακρόν, σχεδόν σε
μία κίνηση εκκρεμούς. Στον χώρο των εκδοτικών – ειδησεογραφικών επιχειρήσεων,
το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι ο διαχωρισμός (ή όχι) της αίθουσας σύνταξης
της εφημερίδας από αυτήν του αντίστοιχου διαδικτυακού τόπου. Μόνο που, ύστερα
από χρόνια αμφιβολιών και πειραματισμών, το εκκρεμές δείχνει περισσότερο σαν
πλήρης κύκλος.

Όταν, προ δεκαετίας, οι εφημερίδες ανά τον (δυτικό) κόσμο άρχισαν να αποκτούν
και εκδόσεις στο Ίντερνετ, η αρχική προσέγγιση – κυρίως για οικονομικούς
λόγους, αφού το μικρό μέγεθος της online αγοράς δεν δικαιολογούσε σημαντικές
οριακές δαπάνες – ήταν αυτές να βγαίνουν από την αίθουσα σύνταξης του εντύπου.
Καθώς το Διαδίκτυο αναπτυσσόταν και άρχισε να θεωρείται ξεχωριστό νέο μέσο, οι
περισσότεροι εκδότες επέλεξαν να δημιουργήσουν αυτόνομη ιντερνετική συντακτική
ομάδα και, παρά το κλαδικό κραχ του 2000-2001, επέμειναν εν πολλοίς σε αυτή τη
λύση. Μέχρι τον προηγούμενο μήνα δηλαδή, όταν οι «New York Times» ανακοίνωσαν
ότι ξεκινούν 18μηνο στρατηγικό πρόγραμμα οριστικής ενοποίησης των αιθουσών
σύνταξης. Όχι πως τέτοια εγχειρήματα δεν δοκιμάζονται ήδη (η «Orlando
Sentinel» είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα), ωστόσο όταν αυτό γίνεται από μία
εφημερίδα με 1.200 δημοσιογράφους – και της οποίας τα στελέχη πάντα δηλώνουν
ότι είναι «η καλύτερη εφημερίδα στον κόσμο» χωρίς να κοκκινίσουν, έστω από
σεμνότητα, τότε τα πράγματα όντως αλλάζουν.

Το σχέδιο δεν περιλαμβάνει απλώς τον κοινό φυσικό χώρο: επεκτείνεται και στην
(όχι αυστηρή αρχικά) υποχρέωση των «έντυπων» συντακτών να δίνουν υλικό και
στην ηλεκτρονική έκδοση, ενώ οι συντάκτες του Ίντερνετ θα συμμετέχουν στις
καθημερινές συσκέψεις – ακόμα και σε αυτή για το (έντυπο) πρωτοσέλιδο! Το
σύστημα ήδη λειτουργεί για τους ανταποκριτές από το εξωτερικό και τους
οικονομικούς συντάκτες, καθώς αυτοί κατανοούν εξ αντικειμένου τόσο την
παγκοσμιότητα του νέου μέσου όσο και την κάθετη, εξειδικευμένη του διάσταση.
Ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο να συνίσταται στο ότι επικεφαλής των ενιαίων,
πλέον, επιμέρους ομάδων (πολιτικά, διεθνή κ.λπ.) θα είναι οι δημοσιογράφοι του
έντυπου προϊόντος: οι κακεντρεχείς σχολιάζουν πως η ενοποίηση έγινε τώρα ώστε
να προλάβουν οι εφημεριδάδες (των οποίων το προϊόν φθίνει) να επικρατήσουν των
ιντερνετικών, των οποίων η έκδοση αναπτύσσεται ραγδαία. Όχι πως η επιτυχία του
εγχειρήματος είναι εξασφαλισμένη: τα εμπόδια είναι πολλά, ξεκινώντας από την
υπεροψία των συντακτών της έντυπης έκδοσης και την ανησυχία τους ότι η νέα
δομή θα οδηγήσει είτε σε περισσότερη δουλειά (κυρίως στον τομέα της
«συσκευασίας», αφήνοντας λιγότερο χρόνο για «πραγματική» δημοσιογραφική
εργασία) είτε σε απολύσεις. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα, τουλάχιστον στην αρχή,
είναι ένα φαινόμενο αδράνειας. Πολλοί ειδικοί, δε, θα συμπληρώσουν ότι αυτή η
αδράνεια απλώς κρύβει ένα βαθύτερο πρόβλημα: αυτό της έλλειψης εκπαίδευσης στο
Διαδίκτυο, συχνά όχι λόγω άρνησης ή αδιαφορίας, αλλά διότι ορισμένοι συντάκτες
είναι ουσιαστικά ανεπίδεκτοι μαθήσεως.

Εν τούτοις, η πλειονότητα των ειδημόνων εκτιμά ότι η συγκεκριμένη εφημερίδα
είναι στον σωστό δρόμο, κυρίως διότι η αλματωδώς αυξανόμενη online αγορά
επιβάλλει την αναβάθμιση των δημοσιογραφικών πόρων που ασχολούνται με αυτήν,
ενώ η διαρκής κατάτμηση του τοπίου των μέσων οδηγεί στην (οικονομική) λογική
«ενιαία κεντρική παραγωγή – πολλαπλή συσκευασία και διανομή». Προφανώς, ο
Τύπος ανά τον κόσμο θα συνεχίσει να παρακολουθεί το εν λόγω εγχείρημα και να
αποτιμά τα αποτελέσματα, για να επιλέξει τις επόμενες κινήσεις του. Να λεχθεί
απλά: εάν οι «New York Times» πετύχουν, το ζήτημα για τις υπόλοιπες εφημερίδες
δεν είναι το εάν θα ακολουθήσουν αλλά το πότε.

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων και
αντιπρόεδρος του IAB Europe – Πανευρωπαϊκού Οργανισμού για τη Διαδραστική
Επικοινωνία.