Δρόμοι

Τα ανθρώπινα όντα…

… ζουν δύο φορές παραπάνω από τους κοντινότερους συγγενείς τους. Το παράξενο
είναι πως αυτά τα παραπανήσια χρόνια πηγαίνουν χέρι χέρι με την απώλεια της
γονιμότητας. Τα θηλυκά του ανθρώπου και του χιμπαντζή γίνονται γόνιμα πάνω
κάτω στην ίδια ηλικία και παραμένουν έτσι για περίπου τέσσερις δεκαετίες. Για
τον θηλυκό χιμπαντζή ο θάνατος έρχεται σχεδόν μαζί με την απώλεια της
γονιμότητας. Όμως, η γυναίκα ζει περίπου άλλα πενήντα χρόνια. Αυτή την
εντυπωσιακή «παράταση ζωής» θα έπρεπε κανονικά να τη νιώθουμε ως ευλογία.

Ένα εκατομμύριο…

… χρόνια πριν από τις ημέρες μας, κάπου στις πεδιάδες της Αφρικής, το
παιδάκι κάποιων ανθρωποειδών κλαίει από την πείνα. H μητέρα του, που το
γέννησε πρόσφατα, το κοιτάζει με απόγνωση. H γέννα κράτησε πολύ και ήταν
δύσκολη. Δεν έχει τη δύναμη να το θηλάσει. H μητέρα τής μητέρας, η γιαγιά του
παιδιού που κλαίει, αποφασίζει να δράσει. Κάπως έτσι, λέει ο συγγραφέας
Ουίλιαμ Τόμας, έγινε το πρώτο βήμα στον δρόμο που οδήγησε στον σύγχρονο
άνθρωπο. H «στρατολόγηση» της τρίτης ηλικίας στην ανατροφή των παιδιών ήταν
μια καθοριστική στιγμή στην εξέλιξη του Homo sapiens. Μια αφρικανική παροιμία
λέει: «Ο θάνατος ενός γέρου είναι σαν να χάνεται μια βιβλιοθήκη». Και δείχνει
πόσο είναι σημαντικός ο ρόλος που δίνουν στους γέρους οι αφρικανικοί
πολιτισμοί. Αν οι Αφρικανοί παρομοιάζουν τους γέρους με βιβλιοθήκες, είναι
επειδή μονάχα αυτοί κατέχουν απόλυτα τις γνώσεις της φυλής. Γνωρίζουν τα πιο
απόκρυφα μυστικά της, ξέρουν ποια είναι τα φάρμακά της, κουβαλούν τη σοφία της
κοινωνίας, που ευχαρίστως τη μοιράζονται με τις διηγήσεις τους.

Στον 21ο αιώνα…

… δύο κατηγορίες ανθρώπων φυλακίζονται τακτικά και μόνιμα μέσα σε ειδικά
ιδρύματα: οι κακοποιοί και οι γέροι. Ο πληθυσμός των φυλακών και των
γηροκομείων αυξάνεται σταθερά. Βέβαια, από το 1900, στον προηγμένο δυτικό
κόσμο, ο αριθμός των ανθρώπων που είναι άνω των 65 ετών έχει τριπλασιαστεί.
Ένας εξηνταπεντάρης το 1998 αναμενόταν να ζήσει άλλα 17,8 χρόνια. Νομίζαμε πως
αυτό λέγεται πρόοδος – η δυνατότητα που δίνουν οι επιστημονικές και
τεχνολογικές εξελίξεις να ζει ο άνθρωπος τόσα πολλά χρόνια. Είναι όμως πολλοί
που βλέπουν τους γέρους σαν ακρίδες που κατατρώγουν τους ολοένα και πιο
σπάνιους πόρους των κοινωνιών.

Οι κυβερνήσεις…

… κάποτε είχαν ήσυχο το κεφάλι τους. Έπαιρνε ο γέρος τη σύνταξή του στα
εξήντα πέντε, αφού πλήρωνε μια ολόκληρη ζωή το ένα τρίτο του μισθού του σε
κρατήσεις, και τα τίναζε από καρδιά μια ωραία πρωία στα εξήντα έξι. Κέρδος για
την κυβέρνηση που τσέπωνε τη σύνταξη. Σήμερα, όμως, τι είναι μια καρδιά; Ούτε
μια πατάτα. Την πιάνεις, την κόβεις, την πετάς και στη θέση της βάζεις μια
άλλη καλύτερη. Έτσι, αναβάλλεται διαρκώς η ημερομηνία λήξεως. Είναι άραγε αυτό
καλό ή κακό; Εκεί μας έχουν καταντήσει. Να αναρωτιόμαστε.