ANOIXTO ΜΒΑ Πίσω από τους αριθμούς

Πέρα από τα αφανή περιουσιακά στοιχεία, στον ισολογισμό δεν εμφανίζονται
ορισμένες υποχρεώσεις και δεσμεύσεις της επιχείρησης. Οι αφανείς υποχρεώσεις
περιλαμβάνουν χρηματοδοτήσεις από και προς πηγές και σε ποσά που δεν
εμφανίζονται στον ισολογισμό και δημιουργούνται από τις διοικήσεις με σκοπό τη
βελτίωση των αριθμοδεικτών διαρθρώσεως κεφαλαίων.

Μία πρώτη μορφή αφανούς υποχρέωσης είναι οι καταθέσεις των μετόχων προς
προσωρινή ταμειακή διευκόλυνση της (μικρής, συνήθως οικογενειακής)
επιχείρησης. Οι καταθέσεις ταμειακής διευκόλυνσης δεν εμφανίζονται στους
λογαριασμούς του ισολογισμού, έτσι ώστε η επιχείρηση να βελτιώσει τον
αριθμοδείκτη χρέους και να αποφύγει την πληρωμή φόρων και χαρτοσήμου – είτε
τελικά το ποσό κεφαλαιοποιηθεί είτε αποσυρθεί από τους μετόχους – όταν
ξεπεράσει το ταμειακό πρόβλημα για το οποίο αρχικά είχαν δοθεί.

Οι περιπτώσεις κοινών επιχειρηματικών πρωτοβουλιών και έργων, καθώς και η
περίπτωση ανειλημμένων υποχρεώσεων σχετικά με θυγατρικές μονάδες και οι οποίες
για κάποιο λόγο (ή και κατά παράβαση της σχετικής νομοθεσίας), δεν
εμφανίζονται σε ενοποιημένους ισολογισμούς της μητρικής επιχείρησης, αποτελούν
δεσμεύσεις που συνεπάγονται υποχρεώσεις. Οι αναλυτές οφείλουν να εξετάζουν τα
αντικείμενα δραστηριότητας των εταιρειών, ώστε να αναζητούν τους αντίστοιχους
λογαριασμούς στις δημοσιευμένες λογιστικές καταστάσεις.

Μία πιο προσεκτική εξέταση των σημειώσεων του προσαρτήματος των λογιστικών
καταστάσεων μπορεί να αποκαλύψει δίκες που εκκρεμούν εις βάρος της
εξεταζόμενης επιχείρησης, εγγυητικές επιστολές, συμφωνίες αγοράς ελαχίστων
ποσοτήτων κάποιων προμηθειών και προϊόντων με ρήτρα καταβολής σημαντικού ποσού
στην περίπτωση αθέτησης της συμφωνίας, ενεχυρίαση ή υποθήκευση κάποιων
σημαντικών περιουσιακών στοιχείων. Ο αναλυτής, τέλος, θα πρέπει να είναι
αρκετά επινοητικός στις μεθόδους πρόβλεψης μελλοντικών υποχρεώσεων και στους
τρόπους αντιμετώπισής τους με τελευταία λύση (και όχι καλύτερη λόγω του
σχετικού κινδύνου) την αγνόησή τους, αν δεν υπάρχει κάποιος τρόπος ανακάλυψης
και εκτίμησης των επιπτώσεών τους.

Άλλοι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν σε πολύτιμα συμπεράσματα είναι η
Ανομοιογένεια των Λογιστικών Μεθόδων που χρησιμοποιεί κάθε επιχείρηση, η
έκθεση των ορκωτών λογιστών και ασφαλώς, ο πληθωρισμός.

ΑΝΟΜΟΙΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ ΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ

Κάθε επιχείρηση έχει την ευχέρεια να επιλέξει από τις λογιστικές αρχές το
σύνολο εκείνο που θα εξυπηρετήσει καλύτερα τους στόχους της μέσα από τις
λογιστικές της καταστάσεις της. Γι’ αυτό κρίνεται σκόπιμο να λαμβάνονται υπόψη
οι σημειώσεις τόσο στην ετήσια έκθεση προς τους μετόχους, όπου αναφέρονται
τυχόν αλλαγές στις χρησιμοποιούμενες λογιστικές μεθόδους, όσο και στην έκθεση
των ορκωτών λογιστών.

Συχνά οι επιχειρήσεις μετακινούν στον ισολογισμό ποσά από κατηγορία σε
κατηγορία ενεργητικού έτσι ώστε να εξωραΐσουν τους αριθμοδείκτες και να
διαμορφώσουν χρηματοοικονομικές καταστάσεις σύμφωνα με τους εκάστοτε τρέχοντες
στόχους της διοίκησης. Για παράδειγμα, στο τέλος της χρήσης η είσπραξη
απαιτήσεων μπορεί να ενταθεί ή η καταβολή προκαταβολών και τα αποθέματα να
αφεθούν σε χαμηλά επίπεδα, έτσι ώστε να βελτιωθεί σημαντικά ο δείκτης
κυκλοφοριακής ρευστότητας. Μερικές φορές οι επιχειρήσεις πωλούν τις κτιριακές
τους εγκαταστάσεις και στη συνέχεια τις νοικιάζουν με τη μέθοδο της
χρηματοοικονομικής μίσθωσης (leasing) σε μια προσπάθεια ανεύρεσης πηγών
κεφαλαίων που δε θα εμφανίζονται στον ισολογισμό. Ο αναλυτής προκειμένου να
εντοπίσει προσπάθειες της διοίκησης να δομήσει τις συναλλαγές κατά τέτοιο
τρόπο ώστε να επιφέρει τα επιθυμητά λογιστικά αποτελέσματα πρέπει να έχει μία
ενδιάμεση εικόνα των ίδιων μεγεθών εκτός από αυτή στο τέλος του έτους.

Η έκθεση ορκωτών λογιστών

Ο μεγαλύτερος αριθμός των δημοσιευμένων έως σήμερα λογιστικών καταστάσεων στην
Ελλάδα στερείται της γνώμης ελεγκτών λογιστών και ειδικότερα ορκωτών, οι
οποίοι μπορούν να βεβαιώσουν ότι αυτές έχουν συνταχτεί βάσει των γενικά
παραδεκτών λογιστικών αρχών και να γνωματεύσουν για τη γενικότερα ορθή
εμφάνιση σε αυτές των αποτελεσμάτων και της οικονομικής κατάστασης της εν λόγω
μονάδας.

H έκθεση των ελεγκτών ή ορκωτών, όπου επιβάλλεται, λογιστών αναφέρεται στον
ισολογισμό, στην κατάσταση αποτελεσμάτων χρήσεως, στον πίνακα διάθεσης κερδών
και στην κατάσταση πηγών και χρήσεων κεφαλαίων και εμφανίζεται συνήθως σε
τυποποιημένη μορφή. Το περιεχόμενό της προσδιορίζει την ποιότητα των
λογιστικών καταστάσεων και επομένως την αξιοπιστία που αυτές μπορούν να έχουν
για τους χρήστες.

H γενική ορθότητα των λογιστικών καταστάσεων, όσον αφορά την παρουσίαση της
οικονομικής θέσης και των αποτελεσμάτων τής εν λόγω επιχείρησης, αναφέρεται
σαφώς στην έκθεση των ορκωτών λογιστών, ενώ θα βρει κανείς σ’ αυτές και όποιες
επιφυλάξεις υπάρχουν αναφορικά με συγκεκριμένα μεγέθη των λογιστικών
καταστάσεων ή αναφορές και επεξηγήσεις για κάποια άλλα. H έκθεση ορκωτών
λογιστών αποτελεί για τον εξωτερικό αναλυτή το «παράθυρο στα ενδότερα» των
χρηματοοικονομικών της μονάδας. Όμως, η λανθασμένη χρήση της μπορεί να
προκαλέσει περισσότερο κακό απ’ όποιο καλό θα μπορούσε να προκύψει ακόμη και
από την πλήρη αγνόησή της. Στη χρήση της έκθεσης ορκωτών λογιστών ο αναλυτής
θα πρέπει να έχει βασικά υπόψη του:

1. Το είδος των ορκωτών λογιστών που υπογράφουν την έκθεση. Σύμφωνα με
την ισχύουσα νομοθεσία έχουμε δύο κατηγορίες ελεγκτών: τους ορκωτούς ελεγκτές
που είναι οι πλέον αξιόπιστοι και τους απλούς ελεγκτές, οι οποίοι είναι
πτυχιούχοι Οικονομικών Σχολών, αλλά συνήθως δεν έχουν ειδική εκπαίδευση στον
έλεγχο και δεν ανήκουν στο σώμα των Ελλήνων Ορκωτών Ελεγκτών.

2. Τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν για τη γνωμάτευση των λογιστικών
καταστάσεων. Συγκεκριμένα, τον σκοπό και τα όρια του διενεργηθέντος ελέγχου,
τις ελεγκτικές, αλλά και άλλες διαδικασίες που ακολουθήθηκαν από τον έλεγχο.

3. Τη σημασία των συμπυκνωμένων, ειδικά διαμορφωμένων παραγράφων της. Ο
αναλυτής αρχικά αναζητά το βασικό υποδεικνυόμενο συμπέρασμα σχετικά με την
ορθή ή μη παρουσίαση της μονάδας μέσα από τις εν λόγω χρηματοοικονομικές
καταστάσεις. Βαρύτητα δίνεται στις όποιες επιφυλάξεις, εξαιρέσεις και
περιορισμούς δηλώνονται, καθώς και στις προειδοποιήσεις που μπορεί να γίνονται
προς τους χρήστες – ακόμα και όταν αυτές συνδέονται με μελλοντικά γεγονότα
(εκκρεμείς δίκες, νομοσχέδια), αλλά και διαφαινόμενες αρνητικές οικονομικές
καταστάσεις για την ίδια τη μονάδα (απώλεια μεγάλων πελατών ή αγορών).

H έκθεση των ορκωτών λογιστών μπορεί να εμφανιστεί σε πέντε βασικές μορφές:
θετική, θετική αλλά με κάποιες εξαιρέσεις που αναφέρονται, αρνητική, αδυναμία
έκφρασης γνώμης και έκθεση μερικής κάλυψης, η οποία αναφέρεται σε συγκεκριμένο
μέγεθος των λογιστικών καταστάσεων.