TPITH AΠOΨH Ο πολιτικός και το κινητό του

Ο πρώην Πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζων Κέννεντυ είχε πει χαρακτηριστικά: «Κάθε φορά
που εφαρμόζεται μια νέα τεχνολογία, εμείς οι πολιτικοί οφείλουμε να βρούμε
τρόπους για να την αντιμετωπίσουμε». Γεγονός είναι ότι οι πολιτικοί είναι όχι
μόνον αυτοί που υιοθετούν πρώτοι μια νέα τεχνολογία, η οποία βεβαίως έχει
σημαντική διείσδυση στο κοινό, αλλά και αποτελούν και τους καλύτερους
χειριστές της.

Στη χώρα μας, οι Έλληνες πολιτικοί επιβεβαιώνουν αυτόν τον κανόνα. Μπορεί να
μη χρησιμοποιούν ιδιαίτερα το Διαδίκτυο – στην πράξη οι ιστοσελίδες των
περισσοτέρων ανανεώνονται κάθε εκλογική περίοδο, αφού η ανάπτυξη του νέου
αυτού μέσου είναι ακόμη περιορισμένη – αλλά είναι μακράν οι καλύτεροι κάτοικοι
των τηλεοπτικών μας παραθύρων και μάλιστα σε διαχρονικό επίπεδο. Οτιδήποτε και
αν τους ρωτήσει κανείς, έχουν άμεση απάντηση και τις περισσότερες φορές σε
χαμογελαστό, συνομιλητικό ύφος, όπως ακριβώς ορίζει η τεχνολογία και η
γραμματική της τηλεόρασης.

Εκτός όμως της τηλεόρασης, μια άλλη σχετικά πρόσφατη νέα τεχνολογία είναι αυτή
που «αγάπησαν» όλοι σχεδόν οι πολιτικοί μας. Πρόκειται για την κινητή
τηλεφωνία. Το αποδεικνύουν άλλωστε οι μεγάλοι λογαριασμοί, που συνήθως δεν
τους πληρώνουν, αν κρίνουμε από την πρόσφατη δημοσιοποίηση του εν λόγω θέματος
στη Βουλή.

Γεγονός, πάντως, είναι ότι δεν έχω δει πολιτικό που να μη μιλάει στο κινητό
του. Είτε μπαίνει στο αυτοκίνητό του, είτε βγαίνει από αυτό. Είτε πάει στο
γραφείο του, στη Βουλή, σε συνάντηση, σε «ταβέρνα», σχεδόν οπουδήποτε
πηγαίνει, στο χέρι του έχει το κινητό του ή στο αυτί το ακουστικό του κινητού
του (ενσύρματο ή ασύρματο, δεν έχει σημασία. Σημασία όμως έχει ότι στην ουσία
το κινητό έχει γίνει προέκταση του χεριού του σύγχρονου Έλληνα πολιτικού, αν
όχι του μυαλού του).

Κι αυτό γιατί με το κινητό για πρώτη φορά στα χρονικά και σε αντίθεση με την
τηλεόραση, οι πολιτικοί έχουν τον έλεγχο της επικοινωνίας. Με το ποιον ή
ποιους θα μιλήσουν το ελέγχουν συνήθως από την αναγνώριση κλήσης. Μερικές
φορές, επειδή αρκετοί από αυτούς είναι υποκριτές και δυστυχώς και άφιλοι,
έχουν δύο και τρία κινητά ή πλέον αριθμούς κλήσης. Άλλους αριθμούς δίνουν
στους μεν, άλλους στους δε, και απαντούν (αυτό είναι πλέον εξακριβωμένο) κατά
το δοκούν. Όταν χρειάζονται κάποιον, απαντούν στην πρώτη κλήση ή ακόμη κι
ανταπαντούν στην πρώτη αναπάντητη κλήση.

Όταν δεν χρειάζονται ή δεν έχουν την ανάγκη κάποιου, αφήνουν απλώς το κινητό
να κτυπά έως ότου ο άλλος απογοητευτεί ή τέλος πάντων καταλάβει ότι δεν
υπάρχει περίπτωση να απαντήσει. Συνήθως, οι Έλληνες πολιτικοί όταν είναι στην
αντιπολίτευση απαντούν σχεδόν σε όλους. Όταν είναι στη συμπολίτευση, στην
καλύτερη περίπτωση απαντούν οι γραμματείς τους ή οι φρουροί τους. Όταν κάποιοι
από αυτούς αναβαθμίζονται σε υπουργούς, συνήθως ο «γνωστός» αριθμός είναι
απενεργοποιημένος. Βέβαια, ο αριθμός ενεργοποιείται όταν ο πολιτικός επανέλθει
στην απραξία της αντιπολίτευσης. Υπάρχουν βέβαια κι άλλα πολλά παραδείγματα
που απεικονίζουν τη συμπεριφορά του σύγχρονου πολιτικού, όταν είναι σε θέση να
ελέγχει το «επικοινωνιακό του περιβάλλον». Στα παραπάνω παραδείγματα, οι μόνοι
ενδεχομένως που έχουν σχεδόν τακτική «πρόσβαση» στο κινητό του πολιτικού,
είναι οι δημοσιογράφοι, όσοι βεβαίως ασχολούνται, συνήθως με θετικό τρόπο,
μαζί τους. Αλλά κι όταν οι δημοσιογράφοι αναζητούν έναν πολιτικό να απαντήσει
σε φλέγοντα και επίμαχα ζητήματα, το κινητό παραδόξως συχνά σιωπά, ή όπως έχει
λεχθεί «κρύβονται πίσω από το κινητό τους».

Δεν ξέρω αν είναι υπερβολή ή και ένδειξη απλοϊκότητας να ισχυριστώ ότι οι
πολιτικοί είναι οι καλύτεροι ή πρώιμοι αποδέκτες κάθε νέας τεχνολογίας της
επικοινωνίας ή αν τους έχει μετατρέψει σε ανθρώπους ταυτόχρονα οικείους και
απόμακρους. Αυτό που είναι μάλλον βέβαιο είναι ότι κάθε μορφή επικοινωνίας
έχει τη δική της λογική, με αποτέλεσμα η γραμματική και η τεχνολογία κάθε
μέσου να επιτρέπει, ή ακόμη να απαιτεί, συγκεκριμένο τρόπο χρήσης του,
επηρεάζοντας τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Από τη στιγμή που οι νέες μορφές της
τεχνολογίας τείνουν να καταστούν οι βασικοί φορείς της πολιτικής επικοινωνίας,
είναι βέβαιο ότι επηρεάζουν και τη συμπεριφορά των πολιτικών. Αλήθεια, ποια
άλλη τεχνολογία θα πρόσφερε στους πολιτικούς τη δυνατότητα «να είναι κι εδώ,
κι αλλού» ταυτόχρονα; Οι τελευταίοι άλλωστε είναι από τους καλύτερους, ίσως
και πιο γρήγορους αποστολείς SMS μηνυμάτων!

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και
MME του Πανεπιστημίου Αθηνών.