Δρόμοι

Το θέαμα…

… των φτωχών ανθρώπων που χαϊδεύουν τρυφερά μια πανάκριβη ντομάτα σε έναν
πάγκο της λαϊκής δεν είναι σπάνιο. Ξέρουν πως δεν θα την πάρουν μαζί τους. Την
αποχαιρετούν με ένα σπαρακτικό φιλί και συνεχίζουν τον δρόμο τους. Όμως, τι
έχουν οι φτωχοί άνθρωποι στον νου τους, όταν λιγουρεύονται ένα ακριβό άρωμα; Ο
Λουκ Βαν Κέμπεν αποφάσισε να λύσει αυτό το μυστήριο. Και έκανε ένα πείραμα που
τα αποτελέσματά του δημοσιεύτηκαν στα «Χρονικά απίθανων ερευνών» («Είναι
πρόθυμοι οι φτωχοί να ακριβοπληρώσουν μια διάσημη μάρκα; Ένα πείραμα στη
Βολιβία»).

Ο Βαν Κέμπεν…

… που έχει τη βάση του στο Πανεπιστήμιο του Τίλμπουργκ, στην Ολλανδία, βάζει
βαθιά το νυστέρι του: «Γιατί οι φτωχοί, μολονότι δεν είναι σε θέση να
αποκτήσουν βασικά είδη πρώτης ανάγκης, αγοράζουν πράγματα που κανονικά θα
έπρεπε να τα θεωρούν περιττά;». Ο Βαν Κέμπεν αποφάσισε να κάνει το πείραμά του
σε μια φτωχογειτονιά της πόλης Κοτσαμπάμπα, στη Βολιβία. Έπρεπε όμως πρώτα να
βεβαιωθεί πως οι άνθρωποι που ζούσαν εκεί ήταν πράγματι φτωχοί. Το διαπίστωσε
από την έλλειψη πόσιμου νερού και τις κακές συνθήκες υγιεινής. Όπως εξηγεί ο
ίδιος, «την ίδια τουαλέτα τη χρησιμοποιούσαν από επτά έως δέκα οικογένειες».
Όμως, η έλλειψη πόσιμου νερού και οι κακές συνθήκες υγιεινής είναι πράγματι
ενδείξεις φτώχειας; Ναι, λέει ο Βαν Κέμπεν, ο οποίος επικαλείται παλιότερη
έρευνά του σε άλλη γειτονιά της ίδιας πόλης, επίσης χωρίς πόσιμο νερό και με
ανοιχτούς υπονόμους. Σε εκείνη τη γειτονιά, το μέσο εισόδημα του 87% του
πληθυσμού δεν ξεπερνούσε το ενάμισι ευρώ τον μήνα.

Στο πείραμά του…

… λοιπόν, ο Ολλανδός επιστήμονας επιχείρησε να επαληθεύσει (ή να καταρρίψει)
τη θεωρία του Μάσλοου για την ιεράρχηση των αναγκών. Αυτή η θεωρία πρεσβεύει
ότι οι άνθρωποι δεν υποκύπτουν στην κατανάλωση συμβολικών αγαθών – δηλαδή
αγαθών που τους δίνουν έναν άλλο κοινωνικό «αέρα» – όταν δεν έχουν πρώτα
ικανοποιήσει όλες τις βασικές τους ανάγκες. Ο Βαν Κέμπεν χρησιμοποίησε
μπουκαλάκια με άρωμα. Άλλα από αυτά είχαν πάνω τους την ετικέτα του Κάλβιν
Κλάιν κι άλλα δεν την είχαν. Το άρωμα μέσα στα μπουκαλάκια είχε σε όλα την
ίδια μυρωδιά (ήταν σε όλα το ίδιο). Γιατί Κάλβιν Κλάιν; «Επειδή είναι μια από
τις πιο γνωστές μάρκες στη Βολιβία», εξηγεί ο Ολλανδός.

Κάθε φτωχός…

… μπορούσε να διαλέξει ελεύθερα άρωμα για να αγοράσει – με ετικέτα Κάλβιν
Κλάιν ή χωρίς. Αποδείχτηκε ότι το 40% από αυτούς τους πάμφτωχους Βολιβιανούς
ήταν διατεθειμένοι να πληρώσουν όσο όσο για ένα «Κάλβιν Κλάιν». Άραγε τι
περνούσε από τον νου τους; H ιδέα πως θα αποκτούσαν περισσότερο κύρος, εξηγεί
ο Βαν Κέμπεν, πως θα μπορούσαν να βαδίζουν στον δρόμο της φτωχογειτονιάς τους
με τη μύτη ψηλά – αδιάφορο τι είδους μυρωδιά θα έφτανε σε αυτή τη μύτη.