«Πόλεις κατανάλωσης» μέσα στην Aθήνα

75 εμπορικά καταστήματα, 15 καταστήματα διατροφής και σούπερ μάρκετ, 8 εστιατόρια, 15 κινηματογραφικές αίθουσες, 1 αίθουσα μπόουλινγκ, παιδότοποι, ATM, 2.100 θέσεις στάθμευσης: ιδού το νέο εμπορικό υπερ-κέντρο «The Mall Athens» (επενδύσεως πάνω από 300 εκατ. ευρώ), σε πέντε επίπεδα και τρεις υπόγειους χώρους, σε οικόπεδο 44.000 τ.μ., που ολοκληρώνεται στο Μαρούσι, στη Νεραντζιώτισσα (θα ανοίξει μέσα στο φθινόπωρο)

Κάποτε είχαμε τη βόλτα «για ψώνια στην Αθήνα», εννοώντας το κέντρο της πόλης
όπου βρίσκονταν τα εμπορικά καταστήματα. Μια διαδικασία που σήμαινε και
μπόλικο ποδαρόδρομο για τις βόλτες από τον ένα εμπορικό πόλο στον άλλο (π.χ.
από το Κολωνάκι, στην Αθηνάς). Όσο η Αθήνα άρχισε να επεκτείνεται και «να
απορροφά εξοχές, προάστια, περιοχές μη αστικού χαρακτήρα», όπως παρατηρεί ο
αρχιτέκτονας – καθηγητής του Μετσόβιου Πολυτεχνείου Νίκος Αναστασόπουλος, ενώ
«το νέο οδικό δίκτυο προλείανε το έδαφος για τη δημιουργία υπερτοπικών
κέντρων» στα προάστια κυρίως ή σε απόκεντρες γειτονιές – ζώνες κατοικίας,
μπήκε σε εφαρμογή τα τελευταία χρόνια ένα σχέδιο που γεννήθηκε στην Αμερική
του ’60: τα εμπορικά κέντρα. Τα οποία όσο πάνε και μεγαλώνουν, μεγεθυνόμενα σε
«πόλεις της κατανάλωσης» (και ψυχαγωγίας) μέσα στην πόλη.

Τα πολυκαταστήματα (department stores) που γεννήθηκαν το 1880-90 στην Αμερική,
όταν οι γυναίκες – τα πρώτα καταναλωτικά όντα – βγήκαν στην εργασία και
χρειάζονταν τους τόπους τους για τα ψώνια κοντά τους και μαζεμένα,
μετεξελίχθηκαν στα malls, τις «εμπορικές πολιτείες», που συνδύασαν και την
ψυχαγωγία (π.χ. σινεμά) σε υπερμεγέθη «κουτιά», κυρίως στα προάστια. H
εφαρμογή της ίδιας λογικής στα ελληνικά δεδομένα έχει ήδη ξεκινήσει, με τα
πρώτα μεγάλα πολυσινεμά, που συσπείρωσαν γύρω τους μια σειρά τόπων κατανάλωσης
– εμπορικά καταστήματα και εστιατόρια ή καφέ – και τράβηξαν μεγάλο αριθμό
κατοίκων, κυρίως νέων ηλικιών (όπως το Village Entertainment Park στον Ρέντη ή
το εμπορικό κέντρο Escape στο Ίλιον).

Village Entertainment Park στου Ρέντη. 29 καταστήματα, 8 εστιατόρια, 5 καφέ, δύο παιδότοποι, 20 κινηματογραφικές αίθουσες, ένα θερινό σινεμά

H κατασκευή του γιγάντιου κέντρου ψυχαγωγίας και κατανάλωσης 58.500
τ.μ. και περίπου διακοσίων καταστημάτων, του «The Mall Athens», που ήδη
ολοκληρώνεται στη Νεραντζιώτισσα (Μαρούσι), με κόστος επένδυσης εξίσου
γιγάντιο (πάνω από 300 εκατ. ευρώ) θέτει το ερώτημα πόσο «δένουν» αυτά τα
πολυκέντρα με τις συνήθειες των Ελλήνων.

Στην Ελλάδα δεν έχουν γίνει έρευνες σε σχέση με τους δημόσιους πολυχώρους
κατανάλωσης και ψυχαγωγίας. «Τέτοιου είδους επιχειρηματικές δραστηριότητες θα
πρέπει να βασίζονται σε σύνθετες μελέτες οικονομικών, κοινωνιολογικών,
χωροταξικών, αρχιτεκτονικών παραμέτρων», παρατηρεί η αρχιτέκτονας Μαρία
Καλτσά. «Και να λαμβάνουν υπόψη τις καταναλωτικές συνήθειες των Ελλήνων και
τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής τους, καθώς είμαστε συνηθισμένοι λόγω ευνοϊκών
κλιματικών συνθηκών να κινούμαστε σε ανοιχτούς χώρους».

Βέβαια, τα κέντρα αυτά αποτελούν οικογενειακούς τόπους που μπορούν να δώσουν
διέξοδο σε όλα τα μέλη της οικογένειας και αποτελούν μικρές πολιτείες που
ευνοούν την κοινωνικότητα. «Προτείνουν ένα σύμπαν καταναλωτικών δραστηριοτήτων
και προϋποθέτουν ότι ο κόσμος είναι έτοιμος να δεχτεί τέτοιες επιχειρηματικές
κινήσεις», λέει ο καθηγητής κ. Αναστασόπουλος. «Θα πρέπει όμως να λάβουμε
υπόψη ότι η Αθήνα είναι σαν ανοχύρωτη πόλη στο να υποστεί τέτοιες κτιριακές
καταστάσεις, καθώς έχουν μεσολαβήσει χρόνια υποβάθμισης του δημόσιου χώρου και
οι αναβαθμίσεις κεντρικών χώρων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των
ολυμπιακών έργων δεν αρκούν για να δώσουν ανάσες».

Escape Center (Ster) στο Ίλιον 12 καταστήματα, 1 σούπερ μάρκετ, 6 εστιατόρια, 4 καφέ, 8 κινηματογραφικές αίθουσες, μία αίθουσα μπόουλινγκ

«Αν στην αρχιτεκτονική, η κατασκευή ενός οικοδομήματος ανταποκρίνεται
στους κανόνες της αναγκαιότητας, της άνεσης και της αισθητικής, τα malls
καλύπτουν τους δύο πρώτους, καθώς μιλάμε για κλειστό χώρο, ένα κέλυφος που δεν
αποκαλύπτει το εσωτερικό του», παρατηρεί η κ. Καλτσά.

«Τα malls δεν κάνουν προτάσεις αισθητικής στο τοπίο, απλώς εξυπηρετούν μαζικά
τους ανθρώπους με περιορισμένο ελεύθερο χρόνο. H λογική τους δεν θα πρέπει να
μας ξενίζει, εφόσον η δημιουργία τους έχει βασιστεί πάνω σε συντονισμένες
έρευνες πολλών ειδικοτήτων. Αν λοιπόν αυτό το σύστημα ενταχθεί βίαια, χωρίς
τις κατάλληλες παραμέτρους, τότε θα έχουμε άλλο ένα φαινόμενο μογγολισμού.
Καθώς στην κλίμακα του ελληνικού τοπίου, με την ιδιαίτερη διαμόρφωση, που δεν
χαρακτηρίζεται από ανοιχτή επίπεδη γη, και με βάση ότι αυτά τα κέντρα θα
βρίσκονται σε περιοχές εντός πόλης, οι όγκοι αυτοί μάλλον θα επιβαρύνουν με
την παρουσία τους μία ήδη ασφυκτική οικιστικά ζώνη».

«H κατανάλωση ισοπεδώνει τον δημόσιο χώρο»

H κατανάλωση επηρεάζει τον ρυθμό της ζωής μίας πόλης και επεμβαίνει στον
δημόσιο χώρο, όπως υποστηρίζει η έρευνα της Αρχιτεκτονικής Σχολής του
Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ που έγινε το 2000 με την καθοδήγηση του Ολλανδού
σούπερ σταρ αρχιτέκτονα Ρεμ Κούλχας και κυκλοφόρησε σε βιβλίο με τίτλο «The
Harvard Design School Guide to Shopping».

Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτής της έρευνας και με τις στατιστικές μετρήσεις του
Διεθνούς Συμβουλίου Εμπορικών Κέντρων, από τη δεκαετία του 1950 μέχρι σήμερα
οι γυναίκες αποτελούν το 75% της καταναλωτικής δύναμης. Και είναι εκείνες που
καθορίζουν τη διαμόρφωση και τον σχεδιασμό των εμπορικών κέντρων ανάλογα με
την εξέλιξή τους, τις ανάγκες τους, τις προτεραιότητές τους και τη διάθεση του
χρόνου τους.

«H κατανάλωση ισοπέδωσε τον δημόσιο χώρο. Σε μία πόλη ο δημόσιος χώρος ήταν
κάποτε το κέντρο ανταλλαγής ιδεών, εκφώνησης απόψεων και επιρροής της κοινής
γνώμης. Από τη στιγμή που η κατανάλωση αλλάζει τους κανόνες, οι μόνες
δραστηριότητες που επιτρέπονται είναι των αγορών και της διασκέδασης», λένε τα
συμπεράσματα του οδηγού αγορών της Σχολής του Χάρβαρντ.

«Είμαστε παγκοσμίως γνωστοί για τα υπαίθρια καφέ»

«H Ελλάδα είναι παγκοσμίως γνωστή για την κουλτούρα των υπαίθριων καφέ της και
είναι δύσκολο να φανταστούμε τους Έλληνες καταναλωτές να αποφεύγουν τον ήλιο
και να κλείνονται σε ένα τέτοιο κέλυφος με σκοπό την αλόγιστη κατανάλωση. Ίσως
γι’ αυτόν τον λόγο σε τέτοιους χώρους να συστεγάζονται πολυσινεμά και χώροι
ψυχαγωγίας, προκειμένου οι επενδυτές να καλύψουν την ανασφάλειά τους σε
περίπτωση που το σύστημα του mall δεν λειτουργήσει», παρατηρεί η αρχιτέκτονας
Μαρία Καλτσά.

TA ΣΥΝ

Είναι τόποι για όλη την οικογένεια που συνδυάζουν το χρηστικό (αγορές) με
τη διασκέδαση.

Αποτελούν και τόπους κοινωνικής συνάθροισης.

Λειτουργούν ως κλιματικοί «παράδεισοι», κυρίως σε τροπικές ή βόρειες χώρες.

TA ΠΛΗΝ

Είναι τόποι «κλειστοί», που δεν ταιριάζουν στις -υπαίθριες, κατά κύριο λόγο
– συνήθειες του Έλληνα.

Είναι σύμβολα οικονομικής ευμάρειας – σε μια Ελλάδα που αντιμετωπίζει και
οικονομική κρίση.

Είναι σημαντικά ενεργοβόρες εστίες.