Δρόμοι

H εικόνα…

… που έχουμε γι’ αυτές είναι απλοϊκή και χυδαία. Τις βλέπουμε σαν ένα ακραίο
φαινόμενο, κάτι σαν θεομηνία, από εκείνες που πλήττουν κάθε τόσο τις
υπανάπτυκτες νότιες χώρες. Μας διαφεύγει η ευγενική προέλευση αυτού του
φαινομένου, που από την εποχή των Ελλήνων του Ομήρου αποτελούσε την πρώτη πηγή
της γνώσης, πριν ακόμη γεννηθεί η φιλοσοφία. H ενσάρκωσή του ήταν οι νύμφες.
Αυτές κόμιζαν τη «θεία τρέλα» και έδιναν τροφή στη σκέψη, την προφητεία, το
ποιητικό αίσθημα. Αυτές οι νύμφες έφερναν πιο κοντά το ανθρώπινο με το θείο.
Έπαιρναν τη μορφή του νερού που κελάρυζε στα ποτάμια, του κύματος που άφριζε
στα ακρογιάλια και μπορούσαν να βάζουν σε πειρασμό ακόμη και τον ατάραχο
Απόλλωνα.

Οι γητεύτρες…

… ασκούσαν τέτοια γοητεία, που αν πούμε σήμερα πως την καταλαβαίνουμε, θα
είναι σαν να παραδεχόμαστε πως η ζωή μας κατοικείται από δυνάμεις που
ξεφεύγουν από τον έλεγχο της λογικής, από δυνάμεις που μπορούν να έχουν
ονόματα, να παίρνουν μορφή και να φτάνουν έως εκεί που δεν μπορεί να φτάσει η
διατεταγμένη φαντασία μας. Το εξηγεί ο Σωκράτης στον «Φαίδρο»: μέσα από το
θείο παραλήρημα μπορεί κανείς να φτάσει στην απελευθέρωση από το κακό. Για τον
Αριστοτέλη, αυτός είναι ο δρόμος που οδηγεί στην ευδαιμονία. Για τον Πλάτωνα,
η υπέρτατη μορφή της «θείας τρέλας» είναι η ερωτική.

Οι νύμφες…

… δεν έλειψαν ποτέ από κοντά μας – μας ακολούθησαν στην τέχνη, τον
κινηματογράφο, τη φωτογραφία, παρατηρεί ο Ερνέστο Φερέρο στην εφημερίδα
«Στάμπα», με αφορμή ένα βιβλίο που έγραψε γι’ αυτές ο Ρομπέρτο Καλάσο. Είναι
κρυμμένες στα ξέπλεκα μαλλιά των γυναικών του Μποτιτσέλι, στο γάντι της Ρίτας
Χέιγουορθ στην «Τζίλντα», στις φωτογραφίες του Τσάτγουιν από την Παταγονία,
στις εκρήξεις της φαντασίας του Κάφκα, στο προαίσθημα που ανακαλύπτει ο Κανέτι
στους πρωτόγονους λαούς. Ειδική μνεία πρέπει να γίνει εδώ στον σκανδαλώδη
Ναμπόκοφ, που με τη Λολίτα, το νυμφίδιό του (δικός του ο νεολογισμός), μας
έδειξε πως αυτά τα ανατρεπτικά πλάσματα, που πιστεύαμε πως κατοικούν μόνο στην
τέχνη και τα δοκίμια των κλασικών, μπορούν και εμφανίζονται ακόμη και σήμερα
ολοζώντανα μπροστά μας, με τη μορφή ενός κοριτσιού με άσπρα καλτσάκια.

Μόνο…

… που για να μπορέσει να δει κανείς σήμερα τις νύμφες, πρέπει να
δημιουργήσει έναν δικό του κενό χώρο, για να χωρέσει μέσα εκεί εικόνες,
σύμβολα, ήχους και αισθήματα που κανονικά δεν χωρούν στην αυστηρή λογική,
εκείνη που νομίζει πως όλα τα ξέρει και όλα τα έχει δει. Όποιος παραμένει
τυφλωμένος από αυτή, σαν άλλος Πολύφημος, θα αφήνει να περνούν απαρατήρητες οι
νύμφες ανάμεσα από τα δάχτυλά του, στο νερό στα ποτάμια, στο κύμα στα
ακρογιάλια – ένας ακόμη ανυποψίαστος τουρίστας.