TPITH AΠOΨH Mεταρρυθμίσεις στο κενό

Μεταρρυθμίσεις και διαρθρωτικές αλλαγές δεν επιτυγχάνονται έτσι απλά, με
διάσπαρτα, ασύνδετα μέτρα. Δεν είναι αποτέλεσμα καλών προθέσεων αλλά
συγκεκριμένων, αυστηρά αρθρωμένων πολιτικών. Μέχρι αυτήν τη στιγμή, είναι
εμφανές ότι για καμία διαρθρωτική αλλαγή δεν έχει προηγηθεί σοβαρή – συνολική
έρευνα· δεν υπάρχει μελετημένο επιχειρησιακό σχέδιο, ανάλυση κόστους και
οφέλους, κάποιες εναλλακτικές προσεγγίσεις. Ούτε το περιεχόμενο ούτε ο
χρονικός ορίζοντας είναι στοιχεία σαφώς προσδιορισμένα. Δεν είναι καθόλου
ξεκάθαρο ότι οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις θα συμβάλλουν στον κεντρικό
στόχο, που δεν μπορεί να είναι παρά η δημιουργία ενός άλλου, δυναμικού και
ευέλικτου περιβάλλοντος ανάπτυξης. Ότι δηλαδή θα απαλλαγεί η οικονομία από τις
πολλαπλές αγκυλώσεις, που συνήθως ακυρώνουν τους όποιους πολιτικούς
σχεδιασμούς, την επιχειρηματικότητα, τη μακροχρόνια ανάπτυξη.

Ποιο είναι λοιπόν αυτό το, έστω στοιχειώδες, αλλά συνολικότερο σχέδιο για τον
εκσυγχρονισμό των θεσμών και της οικονομίας; Ποιες πολιτικές θα οδηγήσουν, για
παράδειγμα, σε ένα υψηλότερο επίπεδο αποταμίευσης; Ποιες πολιτικές – και όχι
μόνον «εκπαιδευτικές» – θα συμβάλουν σε ένα πιο σύγχρονο σύστημα Μέσης
Εκπαίδευσης; Ποια τα σχέδια για υποδομές, επενδύσεις σε έρευνα, διά βίου
επιμόρφωση ή για την ενίσχυση της απασχόλησης και την ευρύτερη διάχυση του
παραγόμενου προϊόντος; Πώς όλα αυτά συνάπτονται με τις προτεινόμενες αλλαγές;

Ο ορίζοντας των μεταρρυθμίσεων δεν έχει ιχνογραφηθεί· και ασφαλώς δεν
μπορεί να περιορίζεται στους δημόσιους οργανισμούς, τις τράπεζες,
τα ωράρια και όσα μέχρι τώρα έχουν απασχολήσει τον δημόσιο διάλογο.
Γιατί, αν υποθέσουμε ότι λύσαμε π.χ. το Ασφαλιστικό ή το θέμα του ωραρίου, θα
έχουμε επιτύχει μια σύγχρονη οργάνωση της οικονομίας;

Δεν είναι, όμως, μόνο αυτό. H έκβαση του όποιου μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος
θα εξαρτηθεί από την ανταποκρισιμότητα των μηχανισμών που καλούνται να την
υλοποιήσουν, δηλαδή από τη Δημόσια Διοίκηση. Όλοι αναγνωρίζουμε τα προβλήματα
από τα γραφειοκρατικά πρότυπα, τις νοοτροπίες, την «πυρηνική» αντίσταση σε
κάθε αλλαγή και προπαντός από το έλλειμμα διαχειριστικής τάξης και ηθικής.
Τώρα, είναι πια φανερό ότι εξαντλήθηκε η ανοχή των πολιτών απέναντι στα
απαξιωτικά πρότυπα της Δημόσιας Διοίκησης. Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις
προτρέπουν για ρήξεις με μηχανισμούς της διαφθοράς, της συντήρησης και
της αναποτελεσματικότητας. Εδώ, το αίτημα της κοινωνίας
συμπίπτει με τη λειτουργική αναγκαιότητα για αλλαγή. Το ηθικό συμπίπτει
με το ζητούμενο.

H ρητορική αναφορά των αρμοδίων στη διαχειριστική τάξη και τη νομιμότητα δεν
αρκεί. Πρέπει να ανατραπεί το καθεστώς της ανοχής και της ατιμωρησίας. Να
αξιοποιηθούν οι Εκθέσεις και τα Πορίσματα των Επιθεωρητών και του Συνηγόρου
του Πολίτη, να υπάρξουν κυρώσεις για τα πολλά και σοβαρά σχεδόν καθημερινά
παραπτώματα διαχείρισης.

Εκτός από τους ολοκληρωμένους και συνεπείς σχεδιασμούς, από τη λειτουργική
αποκατάσταση της Δημόσιας Διοίκησης, προϋπόθεση είναι και η δημιουργία μιας
«δυναμικής των μεταρρυθμίσεων». Αναφέρομαι στη δυναμική της πυκνής αλληλουχίας
καλά προετοιμασμένων μέτρων. Πράγμα ασφαλώς δύσκολο, σε μια εποχή πολλαπλών
διεθνών και εσωτερικών πιέσεων, διακριτής αμηχανίας και γενικευμένων
αναζητήσεων για νέα πρότυπα, για νέες μορφές οργάνωσης και νέα οράματα.

Από την έως τώρα εμπειρία των εγχειρημάτων για μεταρρύθμιση, γίνεται
φανερό ότι υπάρχει ένα ακόμη ουσιαστικό έλλειμμα. Έλλειμμα
προβληματισμού. Ούτε στα Πανεπιστήμια, ούτε στα διάφορα κέντρα «πολιτικού
προβληματισμού» ούτε σε άλλους χώρους παράγονται νέες ιδέες, νέες προτάσεις,
ανεξάρτητες αναλύσεις για τα μεγάλα προβλήματα του τόπου, για τις επείγουσες
μεταρρυθμίσεις. Ούτε τα κόμματα ούτε η κυβέρνηση μπορούν να διαμορφώνουν τις
πολιτικές τους και τα προγράμματά τους στο κενό, με οδηγό άλλοτε κάποια
αποχρωματισμένα ιδεολογήματα, άλλοτε τα καιροφυλακτούντα συμφέροντα και άλλοτε
την πολιτική καιροσκοπία

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.