ΔP XAPAΛNT ΣTΟΪMΠΛE Παιχνίδια σε ευρωπαϊκές «αρένες» 7.000 ετών!

Τα ανασκαφικά ευρήματα βοήθησαν τους αρχαιολόγους να «ζωντανέψουν» την εικόνα των μνημειακών προϊστορικών «ναών»

Εντυπωσιακοί προϊστορικοί κυκλικοί «ναοί» ηλικίας 7.000 στην καρδιά της
Ευρώπης προκαλούν θύελλα στον κόσμο της προϊστορικής αρχαιολογίας. Χτίστηκαν
2.000 χρόνια πριν από τις πυραμίδες της Αιγύπτου και τα μεγαλιθικά μνημεία του
Στόουνχετζ και φέρνουν την επανάσταση στον χώρο της προϊστορικής αρχαιολογίας.
Όχι μόνο γιατί αλλάζει η πατρίδα της μνημειακής αρχιτεκτονικής, που από τη
Μεσοποταμία και την Αίγυπτο μεταφέρεται στην Ευρώπη – σε μια ζώνη μήκους
περίπου 600 χιλιομέτρων, εκεί όπου σήμερα βρίσκονται η Γερμανία, η Αυστρία και
η Σλοβακία – αλλά επειδή τα συγκεκριμένα ευρήματα χαρακτηρίστηκαν, σύμφωνα με
δημοσίευμα του βρετανικού «Indepedent», ως δείγματα του «αρχαιότερου
πολιτισμού της Ευρώπης».

H αλήθεια όμως δεν φαίνεται να είναι ακριβώς έτσι. Τα ευρήματα είναι μεν
σημαντικά, αλλά όχι όλα καινούργια, ενώ ο διευθυντής των ανασκαφών και
προϊστάμενος της εφορείας αρχαιοτήτων Σαξονίας δρ. Χάραλντ Στόιμπλε κρατεί
αποστάσεις και μιλώντας στα «NEA» επιχειρεί να τοποθετήσει τα πράγματα στη
σωστή τους διάσταση.

«Πρέπει να διευκρινίσω πως ο όρος “ο αρχαιότερος πολιτισμός της Ευρώπης” δεν
ανήκει σε μένα, αλλά στον δημοσιογράφο του “Indepedent”. Εκείνο που μπορώ να
σας πω είναι ότι για πρώτη φορά διαπιστώνουμε πως ο νεολιθικός άνθρωπος της
Κεντρικής Ευρώπης έχτισε μνημεία αυτής της κλίμακας», λέει ο Γερμανός
αρχαιολόγος, που διευκρινίζει πως και οι 150 “ναοί” δεν είναι ανακάλυψη των
τελευταίων ετών, αλλά πως οι πρώτοι στην Αυστρία, την Τσεχία και την Γερμανία
αποκαλύφθηκαν ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 – τέσσερις μάλιστα
συγκεντρωμένοι στη θέση Κίχνα της Σαξονίας, βορείως της Λειψίας. Από το ’90 το
παζλ στη Σαξονία συμπληρώθηκε με συνολικά κάπου 12 ναούς, στην περιοχή του
Νίκερν και της Έιθρας. Δύο από αυτούς θεωρούνται και ξεχωριστοί καθώς
περιβάλλονταν από τέσσερις τάφρους και ορισμένοι μάλιστα περιβάλλονται από
τρία ή τέσσερα μικρότερης κλίμακας μνημεία, που περικλείονταν από μία μέχρι
τρεις τάφρους, ενώ εντοπίστηκαν και οι γειτονικοί οικισμοί με τουλάχιστον 200
σπίτια.

«Οι μνημειώδεις προϊστορικοί “ναοί” της Κεντρικής Ευρώπης δεν μοιάζουν σε τίποτα με ό,τι έχουμε συνηθίσει στην Ελλάδα να αποκαλούμε ναό. Πρόκειται για κενούς χώρους, από τους οποίους σώζονται οι οπές των πασσάλων που τους στήριζαν, όπως φαίνεται και στη φωτογραφία του ενός από τα μνημεία που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα στο Νίκερν της Δρέσδης στη Γερμανία

Τρύπες στο έδαφος – εκεί που έμπαιναν οι πάσσαλοι που στήριζαν το οικοδόμημα –
είναι ό,τι έχει απομείνει από τα μνημειακά άλλοτε κτίρια. «Στην πραγματικότητα
δεν πρόκειται για κτίρια, αλλά για “κενούς χώρους” που περιβάλλονταν από έναν
έως τρεις πασσάλους. Καθώς όμως δεν σώζεται η αρχική επιφάνεια του χώματος,
ούτε το ξύλο, που ήταν το βασικό υλικό κατασκευής, ώς τις μέρες μας έφτασαν
μόνον οι οπές που έμπαιναν οι πάσσαλοι και το κατώτερο τμήμα των τάφρων, το
βάθος των οποίων κυμαίνεται από 1,5 έως 1,75 μ.», επισημαίνει ο κ. Στόιμπλε.

Αυτή είναι άλλωστε και μία από τις βασικές διαφορές που χωρίζουν τα ευρήματα
της Κεντρικής Ευρώπης με τις πολύ παλαιότερες προϊστορικές πόλεις της
Μαγνησίας στην Ελλάδα, το Σέσκλο (από την 7η έως την 4η χιλιετία) και το
Διμήνι (τέλος 5ης χιλιετίας). «Είναι ένα από τα κυριότερα προβλήματα της
προϊστορικής αρχαιολογίας στην Κεντρική Ευρώπη. Δεν έχουμε θετικά ίχνη
κατασκευών, αλλά μόνο οπές και ορύγματα, καθώς οι οικισμοί χτίζονταν από χώμα
και ξύλο», προσθέτει.

Πώς δικαιολογούνται 150 μνημειακά κτίρια σε μια ζώνη 600 μόλις χιλιομέτρων;

«Δεν έχουμε απαντήσει ακόμη στο ερώτημα, καθώς δεν είμαστε σε θέση να
γνωρίζουμε αν χρησιμοποιούνταν όλοι μαζί ταυτοχρόνως ή διαδοχικά». Το παραπάνω
ζήτημα, άλλωστε μαζί με το τελικά πώς γεννήθηκε και πώς εξαφανίστηκε ο
συγκεκριμένος πολιτισμός είναι δύο από τα βασικότερα που θα απασχολήσουν τους
αρχαιολόγους το επόμενο διάστημα και ο λόγος για τον οποίο δεν θα συνεχίσουν
άμεσα το ανασκαφικό τους έργο.

«Δεν ήταν παρατηρητήρια μελέτης του ήλιου»

«Εκείνο που μπορώ να σας πω είναι πως για πρώτη φορά διαπιστώνουμε πως ο νεολιθικός άνθρωπος της Κεντρικής Ευρώπης έχτισε μνημεία αυτής της κλίμακας», λέει στα «NEA» ο διευθυντής της ανασκαφής, αρχαιολόγος Χάραλντ Στόιμπλε, που αποφεύγει να χαρακτηρίσει τα ευρήματά του ως δείγματα του «αρχαιότερου πολιτισμού της Ευρώπης»

Γιατί οι μνημειακές κατασκευές που ανακαλύψατε είναι «ναοί» και όχι
«σπίτια»;

«Τα σπίτια της εποχής έχουν επίμηκες σχήμα και διαστάσεις περίπου 35 μ. μήκος
και 7 μ. πλάτος. Αντιθέτως οι μνημειακές κατασκευές, που έχουν διάμετρο γύρω
στα 135 μ. περιβάλλονται από χαντάκια και αναχώματα, που μπορεί να έφταναν και
τα τέσσερα, και είναι χτισμένες εκτός του οικισμού. Πιστεύω λοιπόν πως αυτά τα
κεντρικά οικοδομήματα φιλοξενούσαν ειδικές δραστηριότητες. Δεν μπορούμε να
γνωρίζουμε τι συνέβαινε στο εσωτερικό τους, αλλά θεωρούμε πως ήθελαν να
εμποδίσουν όσους ήθελαν να δουν τι γινόταν. Οπωσδήποτε μπορεί εκεί να
φιλοξενούνταν δραστηριότητες σχετικά με αυτό που αποκαλούμε σήμερα θρησκεία ή
τελετουργία, αλλά δεν μπορούμε να μιλήσουμε με βεβαιότητα για μια
δραστηριότητα ούτε να περιοριστούμε σε μία και μόνο ερμηνεία. Μπορεί εκεί να
γίνονταν συμπόσια, να τραγουδούσαν ή να έπαιζαν παιχνίδια. Προτιμώ την οπτική
μιας πολλαπλών χρήσεων “αρένας”», εξηγεί και διευκρινίζει πως ο χαρακτηρισμός
ναός δεν ανήκει σ’ εκείνον. «Δεν πρόκειται επίσης για παρατηρητήριο μελέτης
του ήλιου, της σελήνης και των αστεριών, όπως λένε ορισμένοι συνάδελφοί μου,
που ερμηνεύουν πως ο διάδρομος ανάμεσα στους δακτυλίους που οδηγεί στο
εσωτερικό προοριζόταν για παρατήρηση του ήλιου, ώστε να γνωρίζουν τις
περιόδους σποράς και συγκομιδής. Επιχείρημα που καταρρέει όχι μόνο επειδή οι
άνθρωποι είχαν ανακαλύψει τη γεωργία 800 χρόνια πριν, αλλά και διότι στα 150
ανάλογα μνημεία της Κεντρικής Ευρώπης οι είσοδοι βρίσκονται προς όλες τις
πιθανές κατευθύνσεις».

Μάστορες που καλλιεργούσαν παπαρούνες

«Οι άνθρωποι που δημιουργούσαν αυτό τον πολιτισμό ήταν γεωργοί που ζούσαν
σε μακρόστενα σπίτια, φρόντιζαν βοοειδή, χοίρους, αρνιά και κατσίκες,
καλλιεργούσαν σιτάρι και παπαρούνες», λέει ο δρ Χαραλντ Στόιμπλε. «Ήταν καλοί
μάστορες, τέλειοι μαραγκοί – έχουμε παραδείγματα ξύλινων φρεατίων, αλλά
ενδεικτική είναι και η εργασία τους στα μεγάλα σπίτια – ενώ τα αγγεία τους
ήταν καλοφτιαγμένα και τα εργαλεία τους ήταν καμωμένα κυρίως από πέτρα και
οστά. Για την πνευματική τους ζωή γνωρίζουμε ελάχιστα, όσα μας επιτρέπουν τα
υλικά κατάλοιπα, όπως τα καμένα πήλινα ειδώλια κυρίως γυναικών, που μοιάζουν
πολύ με τα πρώιμα ελληνικά. Ως προς τα ταφικά τους έθιμα ήταν διαδεδομένη
εξίσου η ταφή και η καύση».