H ακάλυπτη επιταγή της οικονομίας

Το 2004 οι Έλληνες ξόδεψαν περίπου 8 δισ. ευρώ σε τηλεφωνικές υπηρεσίες.
Απ’ αυτά, πάνω από τα μισά, περίπου 4,2 δισ. ευρώ δαπανήθηκαν για συνομιλίες
μέσω κινητών τηλεφώνων. Δηλαδή σε τηλεφωνικές συνδιαλέξεις πάσης μορφής
ξοδεύθηκε σχεδόν το 5% του ΑΕΠ. Και αυτό συνέβη σε χρόνο που δεν ήταν ο
καλύτερος για τα νοικοκυριά και το πλήθος των πολιτών. Στο πρώτο δίμηνο
μάλιστα του 2005 παρατηρείται μεγάλη αύξηση, υψηλότερη του 10%, των δαπανών
κινητής τηλεφωνίας.

Αντίστοιχα, στους δύο πρώτους μήνες του τρέχοντος έτους σημαντική αύξηση,
κοντά στο 14%, παρουσίασε το αεροπορικό έργο της καταρρέουσας Ολυμπιακής, ενώ
επίσης αυξημένες – έστω οριακά – κατά 1,6% ήταν οι πωλήσεις καινούργιων I.X.
αυτοκινήτων και το περασμένο Πάσχα περισσότερα από 800.000 αυτοκίνητα έφυγαν
από την πρωτεύουσα με προορισμό την ύπαιθρο.

Ακόμη η ελληνική κοινωνία ξόδεψε πέρσι με άνεση περίπου 1,3 δισ. ευρώ σε
δίδακτρα και φροντιστήρια κάθε μορφής και άλλα 3,5 δισ. ευρώ σε δαπάνες
ιδιωτικής υγείας, πέραν εκείνων που καλύπτονται από τα ασφαλιστικά ταμεία.

Πτώση των επενδύσεων. Επιπλέον, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία,
φέτος, στο πρώτο τρίμηνο, κατεγράφη αύξηση της γενικής κατανάλωσης κατά 3,8%,
η οποία δεν ταιριάζει με την πτώση των συνολικών επενδύσεων στο 1%, αλλά είναι
απολύτως ταιριαστή με τη διατήρηση του ρυθμού αύξησης των καταναλωτικών
δανείων κοντά στο 30% και των στεγαστικών στο 27%.

Την ίδια στιγμή η βιομηχανική παραγωγή τον περασμένο Μάρτιο ήταν μειωμένη κατά
5,5% σε ετήσια βάση, με τους κλάδους της κλωστοϋφαντουργίας, της υπόδησης και
των ετοίμων ενδυμάτων να «κάθονται» στην κυριολεξία, καταγράφοντας μείωση
παραγωγής μεταξύ 16,5% -17,5%.

Από τους τομείς που υπέστησαν καθίζηση επίσης ήταν ο κατασκευαστικός. Ο πιο
ανθηρός μέχρι πρότινος τομέας της ελληνικής οικονομίας σήμερα μοιάζει
ακινητοποιημένος, πνιγμένος στα χρέη και τις υποχρεώσεις. Περισσότεροι από
10.000 μηχανικοί έμειναν άνεργοι ή υποαπασχολούνται μετά τους Ολυμπιακούς
Αγώνες.

Ταυτόχρονα, τον περασμένο Απρίλιο, υπερδιπλασιάστηκαν οι ακάλυπτες επιταγές
και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των τραπεζιτών αν διατηρηθούν οι σημερινοί
ρυθμοί στο σύνολο του 2005 θα έχουν «σκάσει» επιταγές ύψους 1,3 -1,4 δισ.
ευρώ. Σχεδόν 40% πάνω από πέρσι, προφανές επακόλουθο της πανθομολογούμενης
καχεξίας στην αγορά, της έλλειψης ρευστότητας και των προβλημάτων που
καταδιώκουν, εδώ και αρκετούς μήνες, την πραγματική οικονομία.

Τα ελλείματα. Κάτι που αποτυπώνεται και στα δυσπραγούντα δημόσια
οικονομικά. Τα ελλείμματα διατηρούνται απειλητικά, τα έσοδα υστερούν, οι
Εφορίες πιέζουν μικρούς και μεγάλους επιχειρηματίες και το κράτος, μη έχοντας
άλλο δρόμο, τρέχει δεξιά και αριστερά αναζητώντας δανεικά.

Οι εικόνες της οικονομικής και κοινωνικής ζωής, αντιφατικές μεταξύ τους,
προκαλούν εύλογα ερωτηματικά. Τι χώρα είναι η Ελλάδα, που από τη μια ξοδεύει
αφειδώς σε τηλέφωνα, ταξιδεύει ολοένα και περισσότερο, αγοράζει καινούργια
αυτοκίνητα, χτίζει σπίτια και συνεχίζει να καταναλώνει με ρυθμούς
εντυπωσιακούς και από την άλλη εκδίδει σωρηδόν ακάλυπτες επιταγές, δανείζεται
αφειδώς, κλαίει και οδύρεται επειδή τα παιδιά δεν έχουν δουλειά και τα
εισοδήματα δεν φθάνουν; Πώς συμβιβάζονται τόσο διαφορετικές εκδηλώσεις; Τι
ακριβώς συμβαίνει στην ελληνική κοινωνία και πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος
της παραοικονομίας γι’ αυτή τη διπλή εικόνα;

Οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες, ούτε επιτρέπονται γενικεύσεις. Τα στατιστικά
στοιχεία αλλά και η εμπειρική παρατήρηση παραπέμπουν σε μια κοινωνία η οποία
άλλαξε ριζικά στα χρόνια της μεταπολίτευσης, μετέβαλε πρότυπα και συνήθειες
και κατέκτησε υψηλό επίπεδο ευημερίας.

Τα πρότυπα. Ξεπέρασε με τα χρόνια τα χαρακτηριστικά της «κοινωνίας
ανάγκης» η οποία δοκιμαζόταν, κοπίαζε, αποταμίευε και πάσχιζε να καλύψει τα
βασικά και σήμερα τείνει να μεταβληθεί σε «κοινωνία της επιθυμίας»,
προσδιοριζόμενη σε μεγάλο βαθμό από την προσπάθειά της να διατηρήσει με κάθε
τρόπο το κατακτηθέν επίπεδο ευημερίας. Δεν το θυσιάζει με τίποτε. Είναι
υποχρεωμένη να το υπερασπιστεί, δεν μπορεί να το εγκαταλείψει. Δεν το
επιτρέπει ο περίγυρος, το επιβάλλουν οι ανάγκες των παιδιών, το υπερτονίζουν
τα MME, η διαφήμιση και το «λάιφ στάιλ» πρότυπο κατανάλωσης και ζωής, που έχει
επιβληθεί.