TPITH AΠOΨH Δικαιοσύνη ριάλιτι

Να λοιπόν που δίπλα στα λοιπά «παιχνίδια» της ελληνικής τηλεόρασης προστέθηκε
και μία αναπαράσταση δίκης. Με όλα τα εφέ του είδους, αλλά χωρίς ιδιαίτερη
αίσθηση υπέρβασης ορίων από πλευράς φιλοθεάμονος κοινωνίας. Μόνο ο Δικηγορικός
Σύλλογος, προς τιμήν του, αντέδρασε άμεσα, αλλά τέτοιων οργάνων η φωνή
πνίγεται πια μέσα στη γενικευμένη αφασία. Τα πράγματα θα ήταν ίσως απλώς
τραγελαφικά, αν ο συμβολικός αυτός ευτελισμός δεν αντανακλούσε στην ίδια τη
λειτουργία της Δικαιοσύνης.

Είμαι γιος δικαστή και συνεχίζω να πιστεύω ότι, όπως έλεγε ο πατέρας μου, ο
δικαστής κάνει το δυσκολότερο αλλά και το ωραιότερο επάγγελμα του κόσμου, αφού
του δίνεται η δυνατότητα ν’ αποτελέσει τη φωνή και μαζί το στήριγμα του κάθε
πολίτη, αλλά και του συλλογικού αισθήματος ισονομίας, χωρίς το οποίο η
δημοκρατία χάνει μεγάλο μέρος από την ηθική της νομιμοποίηση. Αντιμάχομαι,
εσωτερικά και εξωτερικά, τις αβασάνιστες γενικολογίες περί «κρίσης των θεσμών»
και έχω συνείδηση ότι η πολυσυζητημένη (πάλι με όρους ριάλιτι) «διαφθορά των
δικαστών» δεν αφορά παρά μια μικρή σχετικά μειοψηφία. Δεν μπορώ, όμως, παρά να
διαπιστώνω μια ολοένα και μεγαλύτερη έλλειψη δικαστικής αυτοσυνειδησίας, έναν
καλπάζοντα συντεχνιασμό και, το χειρότερο, μια προϊούσα αποκοπή από την
κοινωνική πραγματικότητα.

Το να πας στο δικαστήριο σήμερα, περισσότερο από ό,τι χθες, θα πει να δεις την
υπόθεσή σου να αναβάλλεται. Θα πει να περιμένεις κατά μέσον όρο ενάμιση έτος
μέχρι να πάρεις μια πρώτη επίσημη ένδειξη για το πώς αντιμετωπίζει η Πολιτεία
το αίτημα ή την άμυνά σου. Θα πει να λάβεις, στη μεγάλη πλειοψηφία των
περιπτώσεων, μια απόφαση που δεν διακρίνεται ούτε για τον λόγο της ούτε για
τον συλλογισμό της. Ο πολίτης ακούει και βλέπει (κι έχει σημασία αυτό για τη
νομιμοποίηση της δικαστικής κρίσης) υποθέσεις και αποφάσεις δύο ταχυτήτων,
πατρικίους και πληβείους λειτουργούς και από τις δύο πλευρές της ζυγαριάς της
Θέμιδος. Μια δικαιοσύνη που πολύ πιο συχνά από όσο είναι ανεκτό αναιρεί το
ίδιο όνομά της, αφού οδηγεί είτε σε αρνησιδικία είτε σε αναντιστοιχία με τον
κοινωνικό της ρόλο, να τι εισπράττει, όχι χωρίς να κλονίζεται, ο μέσος
πολίτης.

Αυτό που ίσως δεν εισπράττει, αλλά που θεωρώ χρέος όσων ασχολούμαστε θεσμικά
με τη Δικαιοσύνη να επισημάνουμε, είναι το πόσο συγχρόνως μειώνεται η αίσθηση
μέτρου και ο απαραίτητος δικαστικός αυτοπεριορισμός. Δυο γνωστά πρόσφατα
παραδείγματα, προερχόμενα μάλιστα από ανώτατα δικαστήρια, είναι πολύ
χαρακτηριστικά. H προσπάθεια συγκρότησης μιας προστατευτικής τού περιβάλλοντος
νομολογίας εκ μέρους του Συμβουλίου της Επικρατείας συγκρούεται όλο και
περισσότερο με το κοινό αίσθημα και τη λογική των θεσμών, όταν θέτει, χωρίς
ειδική εξέταση, το δημόσιο συμφέρον σε ίση μοίρα με τη διαδικαστική νομιμότητα
ενός διαγωνισμού (και όταν «ξεχνά» ότι συνυπολογισμός του δημοσίου συμφέροντος
γεννάται εξ ορισμού υπό καθεστώς υπόνοιας παρανομίας – αλλιώς δεν θα υπήρχε
λόγος για στάθμιση). Πώς μπορεί άραγε η αποφυγή τόσων θανάτων στο πέταλο του
Μαλιακού να ισοσταθμίζεται με την πιθανότητα να έχει αδικηθεί ένας υποψήφιος
ανάδοχος; Και είναι δημοκρατικά ανεκτό, στην περίπτωση της περίφημης «λευκής
ψήφου της Πέλλας», να υποκαθιστά το δικαστήριο τον νομοθέτη στην επιλογή του
εκλογικού συστήματος, να μη λαμβάνει υπόψη του τη θεσμική ιδιαιτερότητα της
λευκής ψήφου (συμμετοχή διά της αποδοκιμασίας) και να οδηγεί σε βουλευτές,
Περιφέρειες και λαϊκή εντολή δύο ταχυτήτων; H επιχειρηματολογία που στηρίζει
τη δικαστική κρίση σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι, για ειδικούς και μη,
ελάχιστα πειστική. Και αντιστρόφως ανάλογη με την επιβαρυντική επίπτωση στην
πραγματική λειτουργία του πολιτεύματος.

Ο K. Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του
ΠΑΣΟΚ.