Eλληνική έμπνευση «πλάθει» τη νέα Bηρυτό

Η Πλατεία των Μαρτύρων όπως είναι σήμερα διαμορφώνεται σε «μνημειακό κενό», όπως προτείνουν οι βραβευμένοι Έλληνες αρχιτέκτονες στη μελέτη τους για την ανάπλαση του ιστορικού κέντρου της Βηρυτού

Διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός – με στόχο την ανάπλαση του κέντρου της
πόλης της Βηρυτού από την καταστροφή του πολέμου – που συγκέντρωσε 250
συμμετοχές από 46 χώρες ξεχώρισε για πρώτο βραβείο την πρόταση της ελληνικής
αρχιτεκτονικής ομάδας των Βάσως Αγοραστίδου, Λητώς Ιωαννίδου, Μπούκης
Μπαμπάλου-Νουκάκη και Αντώνη Νουκάκη. Πρόταση που διακρίθηκε για «τη γνώση των
μελετητών και την τόλμη των ιδεών τους για τον σχεδιασμό της Πλατείας των
Μαρτύρων και του Μεγάλου Άξονα της Βηρυτού».

Βηρυτός σήμερα: πόλη με βλέμμα στην Ανατολική Μεσόγειο που προσπαθεί να βρει
τον σύγχρονο ρυθμό της, μετά τα χρόνια του πολέμου που τάραξαν τον Λίβανο από
το 1975 μέχρι το 1990. Σε αυτήν την πληγωμένη περιοχή, όπου οι ταραχές δεν
έχουν εντελώς σταματήσει, υπάρχει ένα σημείο ιστορικής σημασίας και πολιτικής
φόρτισης. H Πλατεία των Μαρτύρων, στο κέντρο της Βηρυτού, είναι η περιοχή που
ισοπεδώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ο ίδιος έρημος τόπος συνορεύει με
την αρχαία ιστορία της πόλης, με το ρωμαϊκό παρελθόν της, με τη γαλλική
παρουσία που άφησε τα αρχιτεκτονικά ίχνη της στη σύγχρονη εμπορική ζώνη. Και ο
Μεγάλος Άξονας, πλάτους 75 και μήκους 800 μέτρων, που αρχίζει από την
περιμετρική λεωφόρο της πόλης και καταλήγει στη θάλασσα, συμπίπτει με την
«πράσινη γραμμή» που χώριζε τους δύο τομείς της πόλης κατά τη διάρκεια του
πολέμου.

Με αυτά τα στοιχεία η ελληνική ομάδα δούλεψε πάνω στην οργάνωση και τον
ανασχηματισμό αυτής της γεωγραφικά και ιστορικά σημαντικής περιοχής. «H μελέτη
βασίζεται στην ιδέα μίας πορείας-διαδρομής κατά μήκος του Μεγάλου Άξονα. Αυτή
τη διαδρομή τη σκεφτήκαμε σαν ένα “ρήγμα” στην επιφάνεια της πόλης μέσα από το
οποίο αποκαλύπτονται σταδιακά τα διάφορα στάδια της Ιστορίας της. Και από
γραμμή σύγκρουσης, τη μετατρέπουμε σε γραμμή συμφιλίωσης. Κατά μήκος του Άξονα
οργανώνονται τέσσερα σημεία που ορίζουν ένα συμβολικό ταξίδι από το παρόν προς
τα βάθη της Ιστορίας», εξηγεί στα «NEA» η Μπούκη Μπαμπάλου-Νουκάκη, που είναι
καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

H αρχή αυτού του περιπάτου γίνεται από το πιο έντονο, σύγχρονο κομμάτι που
γειτνιάζει με την πόλη: το «κατώφλι», όπως το ονόμασαν οι αρχιτέκτονες,
οργανώνεται για να σχετίζεται με τον ρυθμό της πόλης, με την ένταση της
πανεπιστημιακής και φοιτητικής ζωής, με την ύπαρξη χώρων ψυχαγωγίας,
επικοινωνίας, πληροφορίας. Στη συνέχεια της διαδρομής, το πρόσφατο παρελθόν
των συγκρούσεων συμβολίζεται από την περιοχή του «μνημειακού κενού». Ένας
ανοιχτός χώρος μνήμης και νοσταλγίας, που για να τον διαβεί κανείς περνά πάνω
από μία πλατιά υδάτινη επιφάνεια.

«Το στοιχείο του νερού λειτουργεί σαν μία πράξη εξαγνισμού. Περνώντας μέσα από
αυτό, αφήνεις την ένταση της πόλης και βρίσκεσαι σε μία κατάσταση
περισυλλογής, μπροστά στο Μνημείο των Μαρτύρων, στο κέντρο της πλατείας που
συμβολίζει αυτό το “μνημειακό κενό”», συμπληρώνει ο αρχιτέκτονας Αντώνης
Νουκάκης. Στο βόρειο τμήμα αυτής της μνημειακής περιοχής προβλέπεται επίσης η
δημιουργία κήπου από κιτρόδεντρα σε ανάμνηση του κήπου που υπήρχε στο Μικρό
Σεράι. Δεύτερη ζώνη πρασίνου, σχηματισμένη από πασχαλιές, δημιουργείται στη
δυτική πλευρά της πλατείας.

Στον ίδιο χώρο δημιουργείται επίσης το μνημείο για τον πρώην πρωθυπουργό Ραφίκ
Χαρίρι που δολοφονήθηκε πρόσφατα. Ένα μνημείο πολυεπίπεδο σε μορφή σπείρας, με
γυάλινη οροφή, που το περιβάλλουν υδάτινες επιφάνειες. Ενώ ένα υπόγειο πέρασμα
κάτω από αυτό οδηγεί προς τον Κήπο της Συγχώρεσης.

Στον τρίτο τόπο της μελέτης προβάλλεται ο χώρος των αρχαιολογικών ανασκαφών.
Και, τέλος, η έξοδος προς τη θάλασσα με την Πύλη προς τη Μεσόγειο. Το Λιμάνι
των Φοινίκων αναδύεται από τα βάθη της Ιστορίας. H κατασκευή μίας πλωτής
εξέδρας ορίζει έναν νέο χώρο ψυχαγωγίας με την ύπαρξη ενυδρείου, ναυτικού
μουσείου και μουσείου φυσικής ιστορίας και άλλων σύγχρονων χώρων αναψυχής.

Σε αυτόν τον σχεδιασμό η ελληνική ομάδα των αρχιτεκτόνων κατανόησε τα
προβλήματα που αντιμετωπίζει η σύγχρονη Βηρυτός και τόλμησε να προτείνει
πρωτότυπες ή ριζικές λύσεις. Όπως συγκοινωνιακές ρυθμίσεις για ήπια μετάβαση
στο «μνημειακό κενό», πρόταση για χάραξη τραμ, καθώς και κτιριακή διαμόρφωση
της περιοχής για να είναι οργανωμένος αυτός ο δημόσιος χώρος. Αυτός ήταν κι
ένας από τους λόγους που η διεθνής κριτική επιτροπή πριμοδότησε με το πρώτο
βραβείο (αξίας 70.000 δολαρίων) τους Έλληνες αρχιτέκτονες.

Εμπειρία και από την Αθήνα

Το γεγονός ότι η ίδια ομάδα αρχιτεκτόνων έχει λάβει το δεύτερο βραβείο στον
Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό Ιδεών για το Μητροπολιτικό Πάρκο της Αθήνας
στο Ελληνικό, αλλά και το ότι το γραφείο των Μπαμπάλου-Νουκάκη έχει
συμμετάσχει στο πρόγραμμα Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων της Αθήνας με το
έργο «Υπαίθρια έκθεση γλυπτικής στον Λόφο Φιλοπάππου» και έχει υλοποιήσει
πολλές μελέτες δημόσιων έργων έδωσε στην πρότασή τους το προνόμιο της
εμπειρίας. «Ίσως η εμπειρία μας από την αθηναϊκή πραγματικότητα, με πολλά
σημεία συγκρούσεων στις μελέτες διαμόρφωσης δημόσιων χώρων, μας βοήθησε για να
φτάσουμε σε αυτό το αποτέλεσμα», λέει ο Αντώνης Νουκάκης. «Ακόμη κι αν
υλοποιηθεί η πρότασή μας για τη Βηρυτό, οι εμπλεκόμενοι φορείς είναι αρκετοί
ώστε το έργο στην τελική μορφή να ξεφύγει από την πορεία στην οποία το
τοποθέτησε το μάτι του αρχιτέκτονα».

INFO

Η απονομή των βραβείων του διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού έγινε χθες στη
Βηρυτό, όπου εγκαινιάστηκε και έκθεση με όλες τις μελέτες, στο Δημαρχιακό Μέγαρο.