Δρόμοι

Οι Γερμανοί…

… μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου στάθηκαν και είδαν την
ερειπωμένη χώρα τους. Στάθηκαν μπροστά στα εγκλήματα του εθνικοσοσιαλιστικού
καθεστώτος και είδαν τα ηθικά ερείπια που άφησε πίσω του. Τι γίνεται όμως
όταν, αντί να θυμάται κανείς, προτιμάει να ξεχνά, να καταπνίγει και να
αρνείται;

Με συναισθήματα…

… τέτοια αντιδρούν πολλά δημόσια πρόσωπα στην Τουρκία στις κατηγορίες για τη
γενοκτονία των Αρμενίων. Ας έρθει κανείς για λίγο στη θέση των θυμάτων.
Οικογένειες ολόκληρες που εκτοπίστηκαν και ξεκληρίστηκαν το 1915. Και όσοι από
αυτούς γλίτωσαν, αυτοί και τα παιδιά τους, εδώ και πολλές δεκαετίες
αγωνίζονται να κάνουν τον υπόλοιπο κόσμο – και τη χώρα που έκανε το έγκλημα –
να αναγνωρίσει τα βάσανα και τις αδικίες που υπέστησαν. H κατηγορία που
διατυπώνεται από την τουρκική πλευρά, πως δηλαδή η αρμενική διασπορά
διαπνέεται από εθνικιστικά κίνητρα, είναι επαίσχυντη, λέει ο Τούρκος
αρθρογράφος Ζαφέρ Σενοτζάκ στη γερμανική εφημερίδα «Taz». Την ίδια ώρα που στη
Γερμανία συζητείται σοβαρά το αρμενικό ζήτημα, το τουρκικό καθεστώς δεν
σηκώνει ούτε το δαχτυλάκι του για να αναγνωρίσει αυτούς τους ανθρώπους και τις
προσωπικές τους περιπέτειες. Ψάξτε τα ιστορικά αρχεία, λέει. Όμως, η ιστορική
αλήθεια δεν είναι κάτι που βρίσκεται πάνω σε ένα ράφι. Βρίσκεται κρυμμένη στη
μνήμη κάθε ανθρώπου. Και όταν αυτή η μνήμη καταπνίγεται, τότε δεν υπάρχει πια
αλήθεια, αλλά ψεύδος και χάλκευση. Στον 21ο αιώνα, λέει ο Σενοτζάκ, η τουρκική
κοινωνία δεν μπορεί πια να στηρίζεται σε τέτοιες σαθρές βάσεις, την ίδια ώρα
που χτυπάει τις ευρωπαϊκές πόρτες.

Το τουρκικό…

… καθεστώς έχει μεταφέρει την αρμενική διαμάχη στο γερμανικό έδαφος, όπου
ζει σημαντικός τουρκικός πληθυσμός. Τούρκοι της διασποράς που ζητούν να
αναγνωριστεί η αρμενική γενοκτονία, όπως αυτοί οι οποίοι εκφράζονται μέσα από
την Τουρκική Ένωση Βερολίνου – Βρανδεμβούργου, γίνονται στόχοι εθνικιστών
κονδυλοφόρων που γράφουν σε τουρκικές εφημερίδες.

Μια κοινωνία…

… που καταπνίγει ένα τόσο τεράστιο έγκλημα, που αρνείται πεισματικά να
νιώσει την παραμικρή ενοχή, το παραμικρό αίσθημα ευθύνης, δεν μπορεί να
αποκτήσει ανοσία στο ενδεχόμενο να επαναλάβει το έγκλημα. Μια ατμόσφαιρα
λιντσαρίσματος ξαναβγαίνει στην επιφάνεια τις τελευταίες εβδομάδες στην
Τουρκία, μια ατμόσφαιρα λιντσαρίσματος μειονοτήτων και ατόμων που εκφράζουν
διαφορετικές απόψεις. Όμως αυτή η ατμόσφαιρα δεν ξυπνάει δυσάρεστες μνήμες,
όπως θα περίμενε κανείς, επειδή αυτές οι μνήμες έχουν επίτηδες σβησθεί από τη
συλλογική μνήμη της Τουρκίας. Όλα αυτά τα γεγονότα δείχνουν ένα πράγμα: πως η
έκταση και οι συνέπειες της αρμενικής γενοκτονίας δεν έχουν γίνει ακόμη
αντιληπτές από τους Τούρκους. Ήταν γενοκτονία; Ήταν σφαγή; Ήταν εξορία; H
διαμάχη για την ορολογία δεν μπορεί να σβήσει τα θύματα από τη μνήμη ή την
Ιστορία. Μια κοινωνία που δεν θέλει να θυμάται μένει φυλακισμένη στα λάθη από
το παρελθόν. Και αυτό είναι πολύ χειρότερο από οποιαδήποτε διεθνή καταδίκη.