Πρόσωπα 17 χρόνια για ένα μνημείο

Αν δεν ήταν η Λέα Ρος, το μνημείο του Ολοκαυτώματος – που εγκαινιάσθηκε την
Τρίτη, στο κέντρο του Βερολίνου – ίσως να μην είχε ανεγερθεί ποτέ.

Λέα Ρος. Με τον Αμερικανό αρχιτέκτονα του μνημείου, Πήτερ Έιζενμαν (αριστερά) και τον πρόεδρο της γερμανικής Βουλής

Επί 17 χρόνια η Ρος, δημοσιογράφος της τηλεόρασης, αγωνίσθηκε σκληρά για να
επιβάλει στους Γερμανούς αυτό το μνημείο – ένα απέραντο κοιμητήριο με 2.711
τσιμεντένιες στήλες, σαν επιτύμβιες πλάκες. «Ας τη μεταμορφώσουν σε 2.712η
στήλη κι ας μην ξανακούσουμε να μιλούν γι’ αυτήν!», λένε οι επικριτές της.
Γιατί η μισή Γερμανία αμφισβητεί την 68χρονη Ρος. Για το βερολινέζικο
πολιτιστικό περιοδικό «Tipp», ήταν πρώτη στον κατάλογο των πιο θλιβερών
προσωπικοτήτων της περσινής χρονιάς. Ούτε η εβραϊκή κοινότητα ξέρει πώς να την
αντιμετωπίσει. Ο συγγραφέας Ραφαέλ Ζέλιγκμαν τη χαρακτήρισε «Κασσάνδρα του
Ολοκαυτώματος», ενώ ο Αμερικανός δοκιμιογράφος Μάικλ Κάλεν την αποκαλεί «κατά
φαντασίαν Εβραία». Άπαντες την κατηγορούν ότι εμπορεύτηκε τη γερμανική ενοχή
και ότι οικειοποιήθηκε «την εβραϊκή ταυτότητα», από καθαρή εγωπάθεια.

H Ρος αναγνωρίζει πως η ιδέα τής ανέγερσης ενός μνημείου για τους
δολοφονημένους Εβραίους δεν ήταν δική της. Την είχε ο φίλος της, Γερμανός
ιστορικός Έμπερχαρντ Γέκελ, όταν είχαν επισκεφθεί μαζί το Γιάντ Βάσεμ στο
Ισραήλ, πριν ακόμη πέσει το Τείχος του Βερολίνου. Εκείνη άρχισε αμέσως τις
προσπάθειες για την υλοποίησή της, πιστεύοντας ότι θα χρειαζόταν τρία –
τέσσερα χρόνια. Τελικά χρειάστηκε το ένα τρίτο της ζωής της και μόνο τρεις
άντεξαν ώς το τέλος: η ίδια, ο σύζυγός της – αρχιτέκτονας Γιάκομπ Σούλτσε-Ρος
– και ο Έμπερχαρντ Γέκελ, με τον οποίον η Ρος έχει συνυπογράψει μία βραβευμένη
ταινία με τίτλο «Ο θάνατος είναι ένας αφέντης που ήρθε από τη Γερμανία» και
θέμα τη συνεργασία των Αρχών πολλών χωρών με τους Ναζί.

H Ρος κατηγορεί τους επικριτές της για αντισημιτισμό, ωστόσο δεν είναι Εβραία
ούτε προσηλυτίστηκε ποτέ. «Ο πατέρας μου δεν ήταν Εβραίος, αλλά ο παππούς μου,
από την πλευρά τής μητέρας μου, ήταν», λέει η ίδια. H μητέρα της ήταν
«καθολική, Εβραία και προτεστάντισσα», προσθέτει, επιτείνοντας τη σύγχυση.
Πολλά μέσα ενημέρωσης έγραψαν πως η ίδια «εξεβράισε» το όνομά της, αλλάζοντας
την ορθογραφία τού επωνύμου της και το όνομα από Εντίτ σε Λέα. Εκείνη
υποστηρίζει ότι όλα οφείλονται σ’ ένα ορθογραφικό λάθος τού «Ντερ Σπίγκελ».
Μάλιστα, σε όσους διαμαρτύρονται ότι το μνημείο κόστισε πολλά, απαντά πως «ο
κόσμος δεν ξέρει να μετράει. Τι είναι 27,4 εκατομμύρια ευρώ (το κόστος του
μνημείου) μπροστά σε όλα τα αγαθά των Εβραίων που σφετεριστήκαμε εμείς οι
Γερμανοί;». Όσο για την ουσία, «μια μέρα», λέει η Ρος, «θα μας ευγνωμονούν.
Ένα μνημείο που προσφέρεται από τον λαό των δημίων στον λαό των θυμάτων, αυτό
δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο».