ΣTIBEN MΠEPKΟΦ «Γραφή, αντίδοτο στη μοναξιά»

«Πιστεύω ότι οι περισσότεροι στο θέατρο είναι μοναχικοί άνθρωποι. Είναι απομονωμένοι, έχουν διαφορετικές ευαισθησίες, δεν μπορούν να επικοινωνήσουν ούτε μέσα στην ίδια τους την οικογένεια. Το θέατρο έχει το στοιχείο της οικογένειας, τουλάχιστον για μια περίοδο μερικών μηνών», λέει ο Στίβεν Μπέρκοφ, δεινός περφόρμερ, που έχει οδηγηθεί σε απελευθε-ρωμένες σωματικές εκφρά-σεις

Ένα ταξίδι στις ελευθερίες και τις δεσμεύσεις της Δημοκρατίας είναι οι ομιλίες
καλλιτεχνών διεθνούς κύρους, οι οποίοι συμμετέχουν στo πρόγραμμα «Ας μιλήσουμε
για Δημοκρατία» της Αττικής Πολιτιστικής Εταιρείας, που με τη συνεργασία του
Βρετανικού Συμβουλίου αρχίζει απόψε στο Μουσείο Μπενάκη. Οι δύο πρώτοι
ομιλητές είναι οι Βρετανοί δημιουργοί Στίβεν Μπέρκοφ (απόψε) και Πίτερ
Γκρίναγουεϊ (αύριο), ενώ από τον Σεπτέμβριο θα ακολουθήσουν η ηθοποιός Φιόνα
Σο και η σκηνοθέτις Ντέμπορα Γουόνερ.

Δεν πρόκειται όμως για συμβατικές διαλέξεις, αφού ο κάθε ομιλητής θα
παρουσιάσει την άποψή του για τη Δημοκρατία μέσα από την καλλιτεχνική του
φυσιογνωμία. Έτσι ο συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός Στίβεν Μπέρκοφ, που
στα 68 του χρόνια θεωρείται από πολλούς ο μεγάλος περφόρμερ της διεθνούς
σκηνής, θα ρίξει μια λοξή ματιά στην ουτοπία της Δημοκρατίας προτρέποντάς μας
να κάνουμε «Ντου στη Δημοκρατία» (Hijacking… Democracy). Πέρα όμως από το
περιεχόμενο της ομιλίας του, μεγάλη σημασία έχει ο τρόπος που θα την
παρουσιάσει, καθώς έχει οδηγηθεί σε απίστευτες, απελευθερωμένες και σωματικές
εκφράσεις, ενώ το διεισδυτικό του βλέμμα απευθύνεται στο κοινό, σε καθένα
θεατή ξεχωριστά.

Ο Στίβεν Μπέρκοφ είναι μια περίεργη περίπτωση δημιουργού, συχνά παρεξηγημένου,
που κινείται στα άκρα. Ως κινηματογραφικός αστέρας με ρόλους αχρείων
(«Κουρδιστό πορτοκάλι», «Ράμπο Νο 2», «Τζέιμς Μποντ 007 – Επιχείρηση
Οκτόπουσι» – τελευταία έκανε τον Ρώσο προαγωγό στις «Νύφες» του Παντελή
Βούλγαρη), ενώ ταυτόχρονα έχει εισχωρήσει επιτυχώς στον θεατρικό κόσμο, με ένα
ευρύ έργο – δοκίμια, θεατρικά έργα, μικρές ιστορίες και δημιουργικές διασκευές
κλασικών έργων, με πρωτοποριακές σκηνοθεσίες και εξαιρετικές ερμηνείες
μονολόγων.

«Δεν είμαι μίζερος, δεν είμαι μεγαλομανής και δεν ιεραρχώ τις ιδιότητές μου»,
εξομολογείται ο ίδιος. «Όλα εναλλάσσονται. Είμαι λίγο από το καθένα.
Σκηνοθέτης, γιατί θέλω να διδάξω, να διευθύνω μια παράσταση δημιουργικά.
Συγγραφέας, γιατί γράφω για τον εαυτό μου. Ηθοποιός κινηματογράφου, γιατί
κερδίζω χρήματα. Ερμηνευτής, για να βιώνω τη συγκίνηση κάθε χαρακτήρα που
παίζω και περφόρφερ, για να κάνω φλας μπακ μέσω ενός μοναχικού σόου. Δεν μου
αρέσει να με σκηνοθετούν σκηνοθέτες που δεν είναι ηθοποιοί, που δεν ξέρουν την
πρακτική της υποκριτικής. Σε κάθε ηθοποιό η οικονομική του κατάσταση παίζει
μεγάλο ρόλο. Όταν είναι πλούσιος, μοιραία θα έρθει σε επαφή με αυτούς που
παίζει τένις ή που συναντάει σε μια δεξίωση. Ενώ αυτός που ζει οικονομικά
στενόχωρα έχει πολύ μεγάλη γκάμα επικοινωνίας με πολλούς ανθρώπους κι έτσι η
ίδια η ζωή τον κάνει να έχει μεγάλο εύρος δυνατοτήτων».

Ο Μπέρκοφ κινείται σε ένα περιθώριο. Γράφει και ζει με τη μοναξιά του,
δουλεύοντας παθιασμένα στο θέατρο, σε έναν χώρο κατ’ εξοχήν… πληθυντικό.

«Το γράψιμο είναι για μένα το αντίδοτο στη μοναξιά, που επίσης την
εκφράζω μέσα από το θέατρο, είτε σκηνοθετώντας είτε παίζοντας. Είμαι πράγματι
μοναχικός, αν και συνεχώς βρίσκω καινούργιους φίλους. Επειδή όμως έχω την τάση
της απομόνωσης, τελικά καταλήγω να μην έχω φίλους, να μην καλλιεργώ σχέσεις.

Σαν παιδί είχα φίλους όταν ζούσα στο Λούτον. Μετά, που εκκενώθηκε και
μετακομίσαμε στο Λονδίνο, βρήκα κάποιους φίλους, οι οποίοι όμως έφυγαν. Ύστερα
από δυο – τρεις μετακινήσεις έμεινα χωρίς φίλους και στο τέλος ζεις
κατανοώντας πως όσο δύσκολο είναι να μην έχεις φίλους, άλλο τόσο δύσκολο είναι
να τους διατηρείς. Τελικά ζώντας μοναχικά, μπαίνεις όλο και πιο βαθιά σ’ έναν
κόσμο φαντασιώσεων και μπορείς με ευκολία να ζεις παρέα με τον εαυτό σου,
ερευνώντας τον διαρκώς. H μοναξιά είναι μια θρησκευτική εμπειρία, γιατί
σημαίνει ότι δεν έχεις να τη μοιραστείς με κανέναν, ούτε καν να συζητήσεις για
τα αισθήματά σου. Γι’ αυτό όταν γράφω, αυτό που γράφω γίνεται ένας φίλος που
επικοινωνώ μαζί του αποστάζοντας την ουσία του κόσμου και προσπαθώντας να το
κάνω καθαρό, διαυγές. Αυτή η διαδικασία γίνεται εν τέλει φόρμα, στυλ.

Ο Στίβεν Μπέρκοφ (1937), εβραϊκής καταγωγής από γονείς μετανάστες, που ήρθαν
στο Λονδίνο από τη Ρωσία, άλλαξε ο ίδιος το όνομά του Μπερκς σε Μπέρκοφ, ώστε
να μη συνδέεται με τη θρησκεία. Σε ηλικία δέκα ετών μετακόμισε με τη μητέρα
του στη Νέα Υόρκη. Σύντομα, επέστρεψαν στο Λονδίνο, σε ένα στενό διαμέρισμα.
Ωστόσο, δεν στερήθηκε των καλών σπουδών – συμμαθητής του Πίντερ, σπούδασε
θέατρο στο Λονδίνο και στο Παρίσι. Το πρώτο έργο που τον καθιέρωσε ήταν η
διασκευή της «Μεταμόρφωσης» του Κάφκα. Ακολούθησαν η «Δίκη», ο «Αγαμέμνων μετά
τον Αισχύλο», ο «Κοριολανός στη Γερμανία», «Εγώ είμαι ο Άμλετ» και τα
πρωτότυπα «Σαν Έλληνας», «Ντεκαντάνς», «Κβετς» (τα περισσότερα έχουν
παρουσιασθεί σε αθηναϊκές σκηνές) κ.ά.

92 αποφθέγματα από τον Γκρίναγουεϊ

Ο Πίτερ Γκρίναγουεϊ το δικό του ταξίδι στη Δημοκρατία το εμπνέεται από
δηλώσεις διεθνών προσωπικοτήτων, μέσα από 92 αποφθέγματα. Π.χ. Μπόρχες: «H
Δημοκρατία είναι μια παραχάραξη της στατιστικής». Στόπαρντ: «Σε μια Δημοκρατία
δεν έχει σημασία ποιος ψηφίζει, αλλά ποιος μετράει τις ψήφους». Μακάρθι:
Δημοκρατία είναι ένα πρόβατο και τρεις λύκοι που σκέφτονται τι θα φάνε στο
δείπνο, μόνο που το πρόβατο κρατάει πιστόλι». Τυπωμένα και πακεταρισμένα τα
αποφθέγματα σε έναν χαρτοφύλακα, θα παρουσιαστούν σε μια φωτισμένη, γυάλινη
βιτρίνα, ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια της ομιλίας θα προβάλλεται σε μεγάλη οθόνη
ένα φιλμάκι που έχει συνθέσει, διάρκειας 30′.

INFO

Στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138), ώρα 20.00, ελεύθερη είσοδος.