ΠATEPAΣ IΟYΣTINΟΣ «Ήρθα για να γίνω μοναχός κι έγινα ηλεκτρονικός»

H ζωή και η κουλτούρα της Μονής Σινά, που ήταν κάποτε τελείως απομονωμένη από τον έξω κόσμο, έχει αλλάξει άρδην. Κάποτε για να φθάσουν οι προμήθειες ώς τις πύλες, που παρέμεναν τελείως κλειστές επί ολόκληρους αιώνες, ξεκινούσε ένα καραβάνι με διακόσιες καμήλες από το πλησιέστερο λιμάνι και περπατούσε επί ημέρες μέσα την έρημο», λέει ο πατέρας Ιουστίνος, που ψηφιοποιεί τις σελίδες χιλιάδων πολύτιμων χειρογράφων στην ορθόδοξη μονή

Ψηλός, λιγνός καλόγερος, με μακριά γκρίζα γενειάδα, ο γεννημένος το 1949
Ιουστίνος – κατά κόσμον Ράσελ – έφθασε απρόσκλητος, από το Τέξας και τη
Βοστώνη, όπου ζούσε, στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά, αν και γνώριζε
ότι δεν είχε καμιά άλλη ελπίδα εκτός από τον Θεό να γίνει δεκτός με το
αμερικανικό διαβατήριό του σ’ αυτό το αυστηρά ελληνικό μοναστήρι – το
αρχαιότερο ολόκληρου του χριστιανικού κόσμου.

Τον πρωτοσυναντήσαμε στη βιβλιοθήκη, όπου φυλάσσονται χιλιάδες πολύτιμα
χειρόγραφα και βιβλία. Μάς ξενάγησε στο πρωτότυπο φωτογραφικό του εργαστήριο,
όπου αποτυπώνει με τη Sinar, μια ψηφιακή κάμερα υψηλής ευκρίνειας – με
ακρίβεια 20 megapixel, όπως σχεδόν μια ταινία 35 mm – τα πολύτιμα χειρόγραφα,
τα αποθηκεύει σε έναν υπολογιστή, κι από εκεί τα στέλνει σε όποιον τα ζητήσει,
σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη. Τον ακούσαμε να ψέλνει στην εκκλησία, να
ξεναγεί VIP προσκυνητές και κάποια στιγμή, επιτέλους, να απαντά σε ερωτήσεις.

Ο κανόνας της Μονής είναι ότι δεν δέχεται μοναχούς που δεν έχουν ελληνική
υπηκοότητα. Εσείς πώς γίνατε ορθόδοξος και πώς βρεθήκατε από το Τέξας στο
Σινά;

Γεννήθηκα σε προτεσταντική οικογένεια και από μικρός ενδιαφερόμουν για τους
μεσαιωνικούς μύθους και αργότερα για την ιστορία. Κάποτε έτυχε να παραβρεθώ σε
μια ορθόδοξη λειτουργία και με γοήτευσε. Ακολουθώντας την ιστορία των Γότθων
ενδιαφέρθηκα για τη βυζαντινή ιστορία, τη σπούδασα στο Πανεπιστήμιο κι αυτό με
έφερε σε επαφή με την Ορθόδοξη Εκκλησία, αφού κατάλαβα ότι στην Ορθοδοξία
υπάρχει μια αδιάσπαστη γραμμή συνέχειας.

Στο απομονωμένο, ξεχασμένο Σινά αυτή η γραμμή φθάνει ώς την αρχή. Μπήκα στο
ορθόδοξο μοναστήρι των Ηνωμένων Πολιτειών σαν δόκιμος, έμαθα να ψέλνω και
ακολούθησα τον μοναστικό βίο. Επισκέφθηκα τις μονές του Αγίου Όρους και είδα
ότι γίνονται δεκτοί εκατοντάδες ξένοι. Όταν είπα ότι θέλω να πάω στο Σινά, με
προειδοποίησαν. «Ούτε στο όνειρό σου δεν θα σε δεχθούν αφού δεν έχεις την
ελληνική υπηκοότητα». Τελικά, πήγα με δική μου πρωτοβουλία. Παρουσιάσθηκα μια
μέρα και είπα «ήρθα». Από τότε δεν ξαναέφυγα. Οι κανόνες υπάρχουν, αλλά
υπάρχει και η εξαίρεση.

Φθάσατε εδώ αναζητώντας τη γαλήνη και γίνατε… μοναχός – κομπιουτεράς.
Ποιος είναι ο ρόλος της Μονής Σινά σ’ έναν κόσμο που αλλάζει;

Ο ρόλος της εξελίσσεται. Δεν είναι ο ίδιος όπως πριν από μισόν αιώνα όταν την
αντιμετώπιζαν σαν σχολείο ιστορίας και τέχνης, μια γραφικότητα. Αλλάζει όμως
κι ο κόσμος. Τώρα, αντιμετωπίζουν με σεβασμό την πνευματικότητα. Υπάρχει μια
αναζήτηση, μια έλξη του δυτικού κόσμου για τα πράγματα πέραν της
επιστημονικότητας. H Ορθοδοξία προσφέρει, πιστεύω, αυτή την πνευματικότητα.

Στο Σινά κάποτε οι προσκυνητές ήταν ελάχιστοι. Σήμερα φθάνουν ορδές τουριστών
και ούτε ξέρουν πού βρίσκονται. Έχουμε 1.500 επισκέπτες την ημέρα. Μπαίνουν
στην εκκλησία, κοιτάνε γύρω και δεν αντιλαμβάνονται ότι βρίσκονται απέναντι
στις αρχαιότερες χριστιανικές εικόνες, που έγιναν με την τεχνική της
εγκαυστικής (με λειωμένο κερί), εικόνες εξαιρετικά ευαίσθητες και ιδιαίτερες
στον τρόπο που αντανακλούν το φως. Οι μόνες στον κόσμο που διέφυγαν την
καταστροφή στην εικονομαχία.

Νομίζω ότι σήμερα η Μονή Σινά γνωρίζει μια σύγχρονη εικονοκλαστική περίοδο γι’
αυτή την εξαιρετικά σημαντική κληρονομιά της Ορθοδοξίας. Υπάρχει, όμως, πάντα
η πιθανότητα, κάποιος επισκέπτης, κάποια στιγμή της παραμονής του στην
εκκλησία, να αισθανθεί την ατμόσφαιρα της πνευματικότητας και να λάμψει μέσα
του η δική μας αλήθεια, ότι τα αντικείμενα της τέχνης είναι έκφραση
πνευματικής ζωής. Κάποιοι μοναχοί εντούτοις δεν αντέχουν την πίεση του
σύγχρονου κόσμου, την έλλειψη ησυχίας και φεύγουν. Εγώ πιστεύω ότι μπορεί να
προχωρήσουμε μαζί με την εξέλιξη. Ήρθα στη Μονή του Σινά για να γίνω μοναχός
και εδώ έγινα ηλεκτρονικός, ενώ δεν ήμουνα καθόλου οπαδός της σύγχρονης
τεχνολογίας, υπακούοντας στην ανάγκη. Ήθελα να βρίσκομαι ήσυχος στην έρημο και
κάθε τόσο μού αναθέτουν αποστολές για συνομιλίες στο Λονδίνο.

H ζωή με τους βεδουίνους

Σε μια εποχή που αλλάζει, η Μονή του Σινά είναι μια άγκυρα σταθερότητας.
Πώς είναι η ζωή και οι σχέσεις με τους βεδουίνους, τους αλλόγλωσσους,
αλλόφυλους και αλλόθρησκους γείτονες;

Με τους βεδουίνους υπάρχουν κανόνες, παραδόσεις και συμφωνίες, που ξεκινούν
από την εποχή που ο Μωάμεθ ήταν ακόμα καμηλιέρης και παραχώρησε, όπως λένε,
ασυλία στη Μονή με τον Αχτιναμέ, ένα αποτύπωμα της παλάμης του και μια…
τρίχα από τα γένια του. Στη Μονή του Σινά υπάρχουν 65 υπάλληλοι και εργάτες,
που είναι ντόπιοι, υπάρχει ένα τζαμί.

Την Πρωτοχρονιά φτιάχνουμε δύο βασιλόπιτες. H μία είναι για τους βεδουίνους
που έρχονται με τις οικογένειές τους να πάρουν ένα κομμάτι. Το Πάσχα έρχονται
να πάρουν ένα κομμάτι τσουρέκι και το κόκκινο αυγό. Τιμούν τον Μωϋσή και την
Αγία Αικατερίνη. Από την πλευρά τους μας προσκαλούν στους γάμους και τις
κηδείες και πηγαίνουμε, συνηθέστερα στις κηδείες. Βλέπετε, παρά τις διαφορές
στη γλώσσα, το θρήσκευμα, τις πεποιθήσεις – οι βεδουίνοι λ.χ. θεωρούν την
αγαμία των μοναχών αμάρτημα – η ζωή μας είναι συνυφασμένη μ’ έναν καταπληκτικό
τρόπο, ειρηνικό, χωρίς εντάσεις, βασισμένη σ’ ένα ευγενικό ιδεώδες.

Τελευταίως τους παραχωρήσαμε τον χώρο ενός παλαιού ελληνικού προσευχητηρίου
για να παίζουν ποδόσφαιρο. Οι νέοι του τόπου κάνουν σαν τρελοί για τα αθλητικά
παπούτσια και τις φίρμες της μόδας.

«Ο πειρασμός είναι το κινητό, το Ίντερνετ…»

Ποια μορφή έχει άραγε ο σύγχρονος πειρασμός για τον πατέρα Ιουστίνο; «Ο
πειρασμός και η δοκιμασία δεν είναι τα πλήθη του κόσμου που εισβάλλουν στη ζωή
της Μονής. Είναι περισσότερο τα μικρά πράγματα. Το κινητό τηλέφωνο, που σου
δίνει πρόσβαση σε όλα τα μέρη του κόσμου αλλά και το αντίστροφο. Πειρασμός
είναι και το Ίντερνετ. Είναι η μικρή διάβρωση της καθημερινότητας. Ο πειρασμός
άλλοτε σου λέει, σύναψε ειρήνη με τον κόσμο, νομιμοποίησέ τον, κι άλλοτε ότι
εδώ έρχεσαι να βρεις πνευματική ηρεμία, αγνόησε την εμπειρία, μην επιτρέπεις
να την πλησιάσεις».

H βιβλιοθήκη της Μονής του Σινά έχει 5.000 βιβλία γραμμένα σε ένδεκα
γλώσσες και κάπου 3.000 παλαιά χειρόγραφα. Άραγε αρκεί μια ζωή για να
τελειώσει η φωτογράφιση τόσων σελίδων; «Έχει παρατηρηθεί ότι το 90% των
ερευνητών ενδιαφέρονται για το 10% των βιβλίων. Ξεκινάμε από αυτά που μας ζητούνται…»