Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Ασυλοποίηση. Κατά έναν «περίεργο» τρόπο η
ασυλοποίηση στη Δύση συνδέθηκε στενά με την οικονομική κατάσταση. Σε περιόδους
έλλειψης εργατικών χεριών (ιδίως στις απαρχές της βιομηχανικής επανάστασης) τα
άσυλα μετατρέπονταν σε επιχειρήσεις. Αντίθετα, σε περιόδους ύφεσης οι «απ’
έξω» απαιτούσαν να σταματήσει η προσφορά φθηνής εργασίας.

Άνθρωποι, από τη σκιά στο φως…

Στην ανακύκλωση…

ΟΔΟΣ ΕΥΜΟΛΠΙΔΩΝ, αριθμός 9. Αθήνα, Γκάζι, δυο δρόμους κάτω από τον
9,84, δυο δρόμους δυτικότερα από τα «ιν» εστιατόρια, δύο νέοι άνθρωποι γύρω
στα 35 αποτελούν κομμάτι της εμπροσθοφυλακής μιας κηρυγμένης επανάστασης. Ο
ένας νοσηλεύθηκε για τρία χρόνια στο Δρομοκαΐτειο. Ο άλλος είχε ακόμη
μακρύτερο δρόμο. Σχεδόν από μικρό παιδί στα ψυχιατρεία. Πριν από μερικά χρόνια
και οι δυο τους θα ήταν καταδικασμένοι στη σκιά του κόσμου. Σήμερα ζουν με τις
οικογένειές τους και εργάζονται στη μικρή βιοτεχνία της μη κυβερνητικής
Κλίμακας. Φτιάχνουν έπιπλα γραφείου και σαλόνια. Και ξαναφτιάχνουν τη ζωή
τους. «Ήμουνα οδηγός πριν αρρωστήσω» λέει ο Παναγιώτης. «Εγώ δεν ήμουν» λέει ο
Γιάννης. «Δεν εννοώ οδηγός. Γενικώς δεν ήμουν, αφού ήμουν άρρωστος. Τώρα,
ευτυχώς…».

Τώρα αυτοί οι δύο άνθρωποι και περίπου άλλοι 1.000, όλοι πρώην τρόφιμοι
ψυχιατρείων, βρίσκονται ξανά μέσα στη ζωή. Εργάζονται σε μικρές βιοτεχνικές
μονάδες, σε οικοτεχνίες και – ελπίζεται – σύντομα σε κοινοτικούς
συνεταιρισμούς στο πλαίσιο της μεγαλύτερης επιχείρησης αποασυλοποίησης στην
Ευρώπη, της ελληνικής Ψυχαργώς. Εκεί κοντά, στα γραφεία της Κλίμακας στον ίδιο
δρόμο, στον αριθμό 30, ο Κυριάκος Κατσαδώρος (η ψυχή της οργάνωσης) έχει
απέναντί του έναν άλλο Παναγιώτη. Κρατάει στα χέρια του το αποφυλακιστήριο.
Τέσσερα χρόνια για 7 γραμμάρια ηρωίνης που είδαν οι δικαστές και για ψυχικές
διαταραχές τις οποίες δεν είδαν. Βγήκε στα δύο χρόνια, αλλά πού ακριβώς; Δεν
είχε πού να πάει, δεν είχε χρήματα ούτε για τσιγάρα. Ήρθε στην Κλίμακα για
δουλειά, φαγητό και θεραπεία. Τρεις ώρες προχθές το πρωί στην Κλίμακα. Τρεις
ώρες γεμάτες ιστορίες…

Λίγα στενά πιο κάτω ένας ξενώνας. Εκεί σώθηκε ο Μαξ. Ρώσος χορευτής που
παντρεύτηκε πριν από 15 χρόνια μια Ελληνίδα. Ήρθαν στην Αθήνα, έκαναν ένα
παιδί, αλλά και έναν πολύ άσχημο χωρισμό. H γυναίκα του τού έσκισε όλα τα
χαρτιά. Σε λίγες μέρες ο Μαξ από δάσκαλος χορού βρέθηκε μόνος του στον δρόμο.
Σε λίγους μήνες ήταν μια σκιά της πλατείας Καραϊσκάκη με έναν σκύλο στο πλάι
του και μπόλικο αλκοόλ στο αίμα του. Πριν από τρία χρόνια πέρασε από τον
ξενώνα ζητώντας φαγητό και τσιγάρα. Έμεινε, απεξαρτήθηκε από το αλκοόλ και
σήμερα εργάζεται σε άλλον ξενώνα της Κλίμακας.

Το πρόγραμμα Ψυχαργώς…

… Λίγες ώρες μετά τη φυλακή

… είναι η τελευταία ευκαιρία για περίπου 4.000 ψυχασθενείς και οκτώ
ψυχιατρεία. Και για τον εκπολιτισμό της ψυχιατρικής πολιτικής. Είναι ένα
όνειρο. Στη θέση των ψυχιατρείων (προβλέπεται ότι μέχρι το 2006 θα έχουν
κλείσει τα πέντε από τα οκτώ) δημιουργείται ένα δίκτυο ξενώνων, κέντρων
επαγγελματικής προκατάρτισης και κέντρων απασχόλησης. Παράλληλα με την ιατρική
παρακολούθηση, οι πρώην τρόφιμοι θα μπορούν να εξασφαλίζουν από τη δουλειά
τους εκτός από ένα μικρό εισόδημα και την αξιοπρέπειά τους. Όπως ο Παναγιώτης
και ο Γιάννης με τις καρέκλες. Οι οποίες είναι φθηνές (30 ευρώ η μία) και ίσως
γι’ αυτό ένας μεγάλος πελοποννησιακός δήμος παρήγγειλε πέρυσι 20.000! Αλλά δεν
τις έχει πληρώσει ακόμη. Και ο κάθε Παναγιώτης βλέπει ότι στους διαγωνισμούς
του Δημοσίου για σχετικές προμήθειες το ίδιο το κράτος τους βάζει μια σειρά
από εμπόδια. Δεν θέλουν προνομιακή πρόσβαση. Σιχαίνονται τη λέξη «βοήθεια».
Θέλουν ισότιμη μεταχείριση. Και δεν την έχουν.

Εδώ και λίγα χρόνια λειτουργεί στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (EKKE) το
Παρατηρητήριο για την Επαγγελματική Επανένταξη των Ψυχικά Ασθενών. H έκθεση
για το 2004 είναι το πρώτο καμπανάκι κινδύνου για ολόκληρο το πρόγραμμα. Όπως
σημειώνει ο Δημήτρης Ζιώμας από το EKKE, «ένας σχετικά υπολογίσιμος αριθμός
μονάδων δείχνει να υπολειτουργεί. Αρκετά από τα εργαστήρια έχουν κλείσει ή
πρόκειται να κλείσουν, είτε γιατί ο υπεύθυνος εκπαιδευτής έχει φύγει είτε
διότι έπαψε να χορηγείται στους απασχολούμενους ψυχικά ασθενείς το θεραπευτικό
κίνητρο (υπό μορφή αμοιβής)».

Σήμερα – σύμφωνα με την καταγραφή από το EKKE, λειτουργούν 128 παραγωγικά
εργαστήρια, 10 εργαστήρια επαγγελματικής κατάρτισης και 12 μονάδες κοινωνικής
– επαγγελματικής επανένταξης, σχεδόν όλα στην Αττική, στην Κεντρική Μακεδονία
και στην Πελοπόννησο. Ποιο είναι το ανησυχητικό σημάδι που διαπίστωσαν οι
ερευνητές του EKKE; «Ότι το 82% των μονάδων αυτών ιδρύθηκαν από το 1997 μέχρι
το 2002 και μόλις το 6% την τελευταία διετία. Το 1996 απασχολήθηκαν 830
ασθενείς, το 2000 3.688 ασθενείς, αλλά το 2004 μόλις 1.230 άνθρωποι».

H βουτιά είναι ανησυχητική. Και κατά κανόνα οφείλεται και στη δραματική
περικοπή των πιστώσεων. Οι οποίες φέτος έχουν καταντήσει από επιχορηγήσεις,
«ελεημοσύνες».

Ο Περικλής δεν ξέρει από επιχορηγήσεις…

Τηλεδιάσκεψη με Σαντορίνη

…Τώρα στα 60 του εργάζεται για τη δημιουργία ενός ιατρείου με ξενώνα και
μικρό ταβερνάκι για τους ασθενείς της Κλίμακας. Πριν μπει στην περιπέτεια της
ψυχής και του μυαλού ήταν μπογιατζής. Προχθές έβαφε τα κουφώματα στον νέο
ξενώνα. Και έλεγε ότι είναι έτοιμος να φύγει, να ξαναγυρίσει στην παλιά του
ζωή. Αλλά «πριν φύγω θέλω να τελειώσω αυτόν τον ξενώνα, να ψήσω λίγο καφέ και
να καθήσω πέντε λεπτά στην αυλή. Να τον κοιτάω μόνο».

Γιατί; «Διότι είδα ότι εδώ υπάρχει χώρος για όλους τους ανθρώπους». Τα έξοδα
του νέου ξενώνα – και κυρίως για το ταβερνάκι – θα προέρχονται από μία άλλη
μονάδα, της ανακύκλωσης. Εκεί βρίσκονται άλλοι δύο πρώην τρόφιμοι ψυχιατρείων.
Ανάμεσα στα χαρτιά («να εδώ είναι από τη Eurobank, εμείς πήραμε τη δουλειά»
λέει με περηφάνια ο κύριος Θεμιστοκλής, τα ονόματά τους δεν είναι αληθινά –
δεν θέλουν, ακόμη) «εδώ είναι το άγραφο χαρτί, εδώ το χαρτόνι, εδώ τα γραμμένα
χαρτιά, εκεί οι εφημερίδες. Χθες υπήρχε πολύ χαρτί, ένα φορτηγό μέχρι πάνω
γεμίσαμε».

Το είχε πει πρόσφατα η αδελφή του Ταχτσή: «Αν ζούσε σήμερα ο αδελφός μου, θα
έγραφε τις ιστορίες των ανθρώπων γύρω από την Ομόνοια». Ίσως διότι οι
συγγραφείς γράφουν με αγάπη για τη ζωή, αλλά και επειδή, όπως είχε σημειώσει ο
Καμί, «δεν υπάρχει αγάπη για τη ζωή δίχως απελπισία για τη ζωή».

Info

Μισέλ Φουκώ, «H ιστορία της τρέλας», Αθήνα 1989, ΗΡΙΔΑΝΟΣ

Αλμπέρ Καμύ, «Σημειωματάρια», Αθήνα 1997, ΕΞΑΝΤΑΣ

Στινγκ Ντάνγκερμαν, «H ανάγκη μας για παρηγοριά» (με έναν εξαιρετικό
πρόλογο από τον Ηλία Μαγκλίνη), Αθήνα 2005, ΜΕΛΑΝΙ

David Pilgrim-Anne Rogers, «Κοινωνιολογία της ψυχικής υγείας και
ασθένειας», Αθήνα 2004, ΤΥΠΩΘΗΤΩ

John Schwarzmantel «Για μια δημοκρατική πολιτεία», Αθήνα 2005, KPITIKH

ΦΩΤΟ: Σ. ΚΑΔΙΝΟΠΟΥΛΟΣ