Ένα ματς ποδοσφαίρου όπως τα… Ίμια

Αγωνία επικρατεί στην Αθήνα, αλλά και στις Βρυξέλλες, από τη ραγδαία άνοδο
του εθνικισμού στην Τουρκία, η οποία – όπως επισημαίνουν οι αρμόδιοι
διπλωμάτες – ήδη έχει επιπτώσεις και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στην
κατάσταση στο Αιγαίο. Το φαινόμενο του νεο-εθνικισμού, μάλιστα, δεν φαίνεται
να βρίσκει αντιπάλους στην κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν, ενώ ο Τούρκος
πρωθυπουργός δείχνει ακόμη και να τον ενθαρρύνει με τη στάση και τις δηλώσεις
του.

Ο Ταγίπ Ερντογάν (αριστερά) με τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ στρατηγό Οζκιόκ (κέντρο) και ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας – και πρώην πρέσβης στην Αθήνα – κ. Αλπογκάν (δεξιά) σε διάστημα μιας εβδομάδας έκαναν ταυτόσημες τοποθετήσεις για το Αιγαίο: τα 10 μίλια εναέριου χώρου της Ελλάδας είναι απαράδεκτα και δεν τα αναγνωρίζουν οι 190 από τις 191 χώρες, η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών είναι επιβεβλημένη διότι οι συνθήκες ορίζουν ότι δεν πρέπει να απειλείται η Τουρκία

Τα βλέμματα από το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών δεν κοιτάζουν τόσο στα Ίμια,
αλλά μάλλον σε έναν… ποδοσφαιρικό αγώνα. Την 6η Ιουνίου, στην
Κωνσταντινούπολη, θα πραγματοποιηθεί ο ποδοσφαιρικός αγώνας των εθνικών ομάδων
Ελλάδας – Τουρκίας και οι φόβοι για επεισόδια κι έκτροπα είναι διάχυτοι σε
Αθήνα και Άγκυρα. Κατά τους ειδήμονες περί τα αθλητικά, πρόκειται για πολύ
σημαντικό αγώνα που ενδεχομένως να κρίνει ποια από τις δύο χώρες θα προκριθεί
για το Μουντιάλ. Αυτός, όμως, δεν είναι ο λόγος που απασχολεί την ελληνική
κυβέρνηση και το υπουργείο Εξωτερικών, αλλά διότι μπορεί να αποτελέσει την
καταλυτική στιγμή για περαιτέρω επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Όπως
έλεγε διπλωμάτης με πείρα, «τυχόν επεισόδια θα προκαλέσουν πολύ μεγαλύτερη
ζημιά από ό,τι το τελευταίο περιστατικό στα Ίμια».

Το περιστατικό με τη σημαία. Μια πρόγευση των συνεπειών που μπορεί να
έχουν τυχόν επεισόδια, αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο τα τουρκικά μέσα
ενημέρωσης αντιμετώπισαν το περιστατικό με την τουρκική σημαία στη Σχολή
Ευελπίδων της Αθήνας. Κάποιοι… θερμοκέφαλοι θεώρησαν εθνική πράξη να γράψουν
υβριστικά συνθήματα σε μια τουρκική σημαία, οι φιλοξενούμενοι Τούρκοι
ευέλπιδες ενημέρωσαν την ηγεσία τους, οι ευέλπιδες ανακλήθηκαν στην Άγκυρα και
η τουρκική κυβέρνηση αναμένει συγγνώμη και παραδειγματική τιμωρία των ενόχων.
Σύμφωνα με τις τουρκικές εφημερίδες που έκαναν το θέμα πρωτοσέλιδο, το ζήτημα
απασχόλησε και τη συνάντηση Μολυβιάτη – Γκιουλ – και, πάντως, πολύ περισσότερο
από άλλα, ουσιαστικά ζητήματα.

Φυσικά, πρόκειται για διόγκωση ενός περιστατικού, που ασφαλώς δεν απηχεί το
πνεύμα της επίσημης ελληνικής πολιτείας. «Ήρθε κι έδεσε» όμως με το γενικότερο
κλίμα στην Τουρκία, όπου τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται ανησυχητική άνοδος
του εθνικισμού, την οποία μάλιστα τόσο ο Ταγίπ Ερντογάν όσο και οι στρατηγοί
δεν δείχνουν διατεθειμένοι να περιορίσουν. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι
στην πραγματικότητα πρόκειται για την ανασύσταση του «βαθέος κράτους», που
έχει τη μαγική ικανότητα να αγκαλιάζει και να αφομοιώνει κάθε μεταρρυθμιστή –
τον Ντεμιρέλ παλαιότερα, τον Ετζεβίτ στη συνέχεια, τον Ερντογάν τώρα.

Περίεργη σύμπτωση. Την ίδια στιγμή, η ελληνική πλευρά έχει επισημάνει
μία… περίεργη σύμπτωση. Ο Ταγίπ Ερντογάν, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ στρατηγός Οζκιόκ
και ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας – και πρώην πρέσβης
στην Αθήνα – κ. Αλπογκάν σε διάστημα μιας εβδομάδας έκαναν ταυτόσημες
τοποθετήσεις για το Αιγαίο: τα 10 μίλια εναέριου χώρου της Ελλάδας είναι
απαράδεκτα και δεν τα αναγνωρίζουν οι 190 από τις 191 χώρες, η
αποστρατιωτικοποίηση των νησιών είναι επιβεβλημένη διότι οι συνθήκες ορίζουν
ότι δεν πρέπει να απειλείται η Τουρκία κτλ. Έτσι, εμφανίζονται τρεις θεωρητικά
διαφορετικοί παράγοντες – ο μεταρρυθμιστής, μετριοπαθής ισλαμιστής
πρωθυπουργός, οι στρατηγοί και το «βαθύ κράτος» – να ταυτίζονται σε μια πιο
«σκληρή γραμμή» για τα ελληνοτουρκικά.

Με αυτά τα δεδομένα – παραδέχονται τώρα στο υπουργείο Εξωτερικών – είναι πολύ
πιθανόν το διάστημα που θα ακολουθήσει να μη χαρακτηρισθεί από ήρεμα νερά στο
Αιγαίο.

Φορτισμένο κλίμα. Τρία άλλα περιστατικά είναι χαρακτηριστικά του
κλίματος των ημερών. Δύο παιδιά στη Μερσίνα αποπειράθηκαν «να ποδοπατήσουν»
την τουρκική σημαία και εν ριπή οφθαλμού, χιλιάδες εθνικιστές βρέθηκαν στους
δρόμους να διαδηλώνουν κατά αυτών που θέλουν «να διαλύσουν τη χώρα». Μετά,
στην Τραπεζούντα, ξυλοκοπήθηκαν μέλη του Σωματείου Αλληλεγγύης με τις
Οικογένειες των Φυλακισμένων – και αυτοί είχαν «επιτεθεί στη σημαία». Και
έπειτα, ανακαλύφθηκε ένας «προβοκάτορας» στην Κωνσταντινούπολη, ένας
«προδότης» που – ναι, και αυτός – «ξέσκισε τη σημαία μας» κατά τη διάρκεια
συγκέντρωσης εκατοντάδων ατόμων.

Κατά… σύμπτωση, στη θέση των best sellers στα τουρκικά βιβλιοπωλεία
βρίσκονται δύο βιβλία που απηχούν τον εθνικισμό των ημερών, όπως λένε
κοινοτικοί κύκλοι: Το ένα λέγεται «Μεταλλική καταιγίδα» και περιγράφει μία
υποθετική σύγκρουση μεταξύ Τουρκίας και Ηνωμένων Πολιτειών. Το άλλο είναι το
πασίγνωστο «Ο αγών μου» («Mein Kampf») του Αδόλφου Χίτλερ.

ΚΟΥΡΔΟΙ, ΑΡΜΕΝΙΟΙ, ΚΥΠΡΟΣ

Τρεις αιτίες οδηγούν στον εθνικισμό

Κοινοτικές πηγές, που έχουν ως αντικείμενο την παρακολούθηση των εξελίξεων
στην Τουρκία, υποστηρίζουν ότι η άνοδος του εθνικισμού στη γείτονα έχει
πολλαπλές αιτίες:

1. H αμερικανική συμπαράσταση και στήριξη προς τους Κούρδους του Ιράκ,
όπου έχει βρει καταφύγιο και το PKK, είναι μία από αυτές. H εξέλιξη αυτή
δημιουργεί κίνημα αντιαμερικανισμού σε όλη την επικράτεια (ενδεικτική ήταν
πρόσφατη δημοσκόπηση που έδειχνε πως το πιο «εχθρικό» για την Τουρκία κράτος
είναι η Αμερική), καθώς η πλειονότητα των Τούρκων θεωρεί ότι το Κουρδικό
μπορεί να οδηγήσει στον ακρωτηριασμό της χώρας. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση
Ερντογάν – με παραλήπτες τόσο τις ΗΠΑ όσο και την Ευρώπη – ότι κάποιοι
«προσπαθούν να μας διχοτομήσουν». Ωστόσο, η τουρκική ηγεσία δεν μένει μόνο στα
λόγια, αφού μόλις προχθές ανακοίνωσε ότι δεν αποδέχεται να δοθεί στις ΗΠΑ η εν
λευκώ διαχείριση των πτήσεων στο αεροδρόμιο του Ιντσιρλίκ.

2. Οι διεθνείς πιέσεις για αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων. H
Γαλλία το ζητεί επισήμως, το γερμανικό Κοινοβούλιο εξέδωσε ψήφισμα με το οποίο
ζητεί να μην αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση
την 3η Οκτωβρίου αν δεν αναγνωρισθεί η γενοκτονία. Παράλληλα, 172 Αμερικανοί
γερουσιαστές ζητούν από τον πρόεδρο Μπους να καταδικάσει τη γενοκτονία.

3. Στο Κυπριακό, η Τουρκία πιστεύει ότι έχει κάνει μόνο υποχωρήσεις και
δεν έχει λάβει κανένα αντάλλαγμα – ούτε καν το άνοιγμα των λιμανιών και
αεροδρομίων των Κατεχομένων. Αντί γι’ αυτό, δέχεται πιέσεις να αναγνωρίσει την
Κυπριακή Δημοκρατία και να ανοίξει τα δικά της λιμάνια στα κυπριακά πλοία.