Eπικίνδυνα παιχνίδια με το δολάριο

Ο πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, Άλαν Γκρίνσπαν, άλλαξε πρόσφατα όσα
έλεγε περί μελλοντικού κινδύνου υποχώρησης του δολαρίου. Σε αντίθεση με
πρόσφατες αναφορές του (είχε ταχθεί κατά των τεραστίων ελλειμμάτων που έχει
δημιουργήσει ο Λευκός Οίκος), ο δρ Γκρίνσπαν προσπάθησε να διασκεδάσει τους
φόβους των επενδυτών, αναφέροντας ότι οι ΗΠΑ είναι αρκετά ευέλικτες ώστε να
καταφέρουν να αντιμετωπίσουν τα τεράστια ελλείμματα που τείνουν να γίνουν
ανεξέλεγκτα.

Ο πρώην καθηγητής του Πρίνστον και νυν επικεφαλής του Συμβουλίου της FED, Ben
Bernanke, ακολούθησε παρόμοια γραμμή προκειμένου να κατευνάσει τις ανησυχίες
της Γουώλ Στρητ. Ο «αστέρας» του MIT υποστήριξε ότι οι ανεπτυγμένες οικονομίες
έχουν συναλλαγματικά πλεονάσματα, τα οποία προτίθενται να ανταλλάξουν με
δολάρια. Δεν γνωρίζουμε, όμως, αν πρόκειται για μόνιμο πλεόνασμα, στο οποίο
μπορούμε να βασιζόμαστε.

Αντί να ηρεμήσουν τα πνεύματα, τα θεσμικά αυτά πρόσωπα «κατάφεραν» να χάσουν
την αξιοπιστία τους, τουλάχιστον απέναντι σε μεγάλους διαχειριστές
συναλλάγματος που έχουν δύναμη στα χέρια τους. Για να προσφεύγουν ανώτατοι
κυβερνητικοί αξιωματούχοι σε τέτοιου είδους διαβεβαιώσεις, οι οποίες μάλιστα
δεν τεκμηριώνονται, τα πράγματα πρέπει να είναι πραγματικά άσχημα.

Δεν βοήθησαν

Οι δηλώσεις του Ιάπωνα πρωθυπουργού που κινήθηκαν στο πνεύμα των δηλώσεων
αξιωματούχων της Τράπεζας της Κορέας – ότι μπορεί να γίνει ανακατανομή των
αποθεμάτων εις βάρος του δολαρίου – δεν βοήθησαν καθόλου το δολάριο. Μήπως
βλέπουμε κάποια σημάδια ότι βραχυπρόθεσμα η αμερικανική οικονομία θα
αντιμετωπίσει πρόβλημα; Όχι. Πιθανώς, μάλιστα, να συμβαίνει το αντίθετο. Οι
Αμερικανοί καταναλωτές, οι οποίοι υπερκαταναλώνουν χωρίς να αποταμιεύουν,
ξοδεύουν τα χρήματά τους αγοράζοντας προϊόντα από την Κίνα, την Ινδία και
άλλες ασιατικές χώρες που γνωρίζουν μεγάλη ανάπτυξη.

Ο πόλεμος στο Ιράκ κάνει τις χώρες μέλη του ΟΠΕΚ να διατηρούν σε υψηλά επίπεδα
τις τιμές του πετρελαίου. Ακόμη και τα στοιχεία που δείχνουν αύξηση της
παραγωγικότητας στις ΗΠΑ, μπορεί να μην αρκούν για να διαλύσουν τους φόβους
για εκδήλωση πληθωριστικών πιέσεων. Και τότε – ο Θεός να μας φυλάξει – ο δρ
Γκρίνσπαν και ο δρ Bernanke εκεί στη FED μπορεί να αναγκαστούν να αρχίσουν να
αυξάνουν τα επιτόκια του δολαρίου με ρυθμό υψηλότερο από 0,25% (όπως σήμερα).
Κάτι τέτοιο πράγματι θα δημιουργούσε πανηγύρι σε όλο τον κόσμο – ιδιαίτερα
στις χρηματαγορές της Βόρειας Αμερικής. Τότε, όμως, τι θα έχει απομείνει από
την αξιοπιστία της FED;

H πυξίδα του Μπους

Ο πρόεδρος Μπους θεωρεί ότι οι περικοπές στη φορολογία για τους κατέχοντες πρέπει να διατηρηθούν – και να αυξηθούν – ακόμη και αν αυτό πλήττει την οικονομική ευρωστία των ΗΠΑ

Αντιμετωπίζοντας την έκρηξη της «φούσκας» της περιόδου 1997-2000 στη Γουώλ
Στρητ, η FED του Γκρίνσπαν έσπειρε ανέμους – και τώρα θερίζουμε θύελλες. Ήδη
από τον Ιούνιο του 1996 οι ειδικοί προειδοποιούσαν ότι η «φούσκα» θα είχε
συνέπειες στη Γουώλ Στρητ, για τις οποίες θα έπρεπε να ανησυχεί η FED. Θα ήταν
λάθος, από την πλευρά μου, να θεωρήσω ότι για όλα φταίει η FED. Εκείνοι που
φταίνε, είναι ο Μπους και το επιτελείο του. Ο πρόεδρος ασχολείται τώρα με τη
διόλου δημοφιλή (και λανθασμένη) μεταρρύθμιση στο σύστημα κοινωνικής
ασφάλισης, για έναν λόγο: Οι περικοπές στη φορολογία για τους κατέχοντες
πρέπει να διατηρηθούν – και να αυξηθούν – ακόμη και αν αυτό πλήττει την
οικονομική ευρωστία της Αμερικής. Αυτή είναι η πυξίδα του Μπους.

Πώς να αντιδράσουν

Πώς πρέπει, λοιπόν, να αντιδράσουν οι ξένες κυβερνήσεις απέναντι σε αυτές τις
προοπτικές της αμερικανικής οικονομίας; Παραθέτω μερικές λύσεις:

1. Να απολαύσουν και να επωφεληθούν, στην Ασία και την Ευρώπη, από τη
ζήτηση που προσφέρει η αμερικανική οικονομία.

2. Όταν, όμως, μεσοπρόθεσμα αρχίσει να ξεσπά η κρίση, να προσπαθήσουν
να μη βρεθούν σε δεινή θέση. Μέχρις ότου απαιτηθεί η λήψη έκτακτων μέτρων, οι
άνετοι Αμερικανοί επενδυτές θα αυξάνουν τις συμμετοχές τους σε μη δολαριακά
περιουσιακά στοιχεία.

3. Αν κάποιος είναι εκ πεποιθήσεως τόσο αισιόδοξος ώστε να πιστεύει ότι
οι παράλογες μακροοικονομικές πολιτικές που ακολουθούνται τώρα κάποια στιγμή
θα ανατραπούν, ας συνταχθεί με εμένα, να προσευχηθούμε παρέα.

Μικρή παρηγοριά

Αποτελεί μικρή παρηγοριά ότι αυτή τη δεκαετία δεν είναι οι οικονομικές
εξελίξεις που προκαλούν τη μεγαλύτερη ανησυχία. Τα προβλήματα στις διεθνείς
αγορές συναλλάγματος κρατούν συνήθως δύο χρόνια· και αυτό δεν είναι τίποτα σε
σύγκριση με τον πολλαπλασιασμό των πυρηνικών όπλων στο Πακιστάν, την Ινδία, τη
Βόρεια Κορέα και – σύντομα – στο Ιράν. Για να μη μιλήσουμε για το Ισραήλ, την
Ιαπωνία και άλλες χώρες. Πράγματι, η κατάσταση είναι άσχημη.

Όταν οι ιστορικοί του μέλλοντος γράψουν την οικονομική ιστορία των ημερών μας,
το πιο πιθανό είναι ότι θα καταλήξουν στο συμπέρασμα πως οι οικονομικές
αλχημείες του Μπους – και όχι οι ανταγωνιστές μας στο εξωτερικό – προκάλεσαν
τα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι Αμερικανοί. H μεικτού τύπου οικονομία
λειτούργησε μια χαρά επί μισό αιώνα μετά το New Deal του Ρούσβελτ. Ωστόσο, αν
δεν αλλάξει δραστικά η πολιτική του Μπους, η Μεικτή Οικονομία που δημιούργησαν
οι Ρούσβελτ – Κέννεντυ θα δεχθεί ισχυρότατο πλήγμα.

Δύσκολοι καιροί

H πρώτη θέση που ιστορικά κατέχουμε στην παραγωγικότητα, μπορεί να τεθεί σε
κίνδυνο αν οι μισές αμερικανικές οικογένειες αρχίσουν να κερδίζουν λιγότερα
ανά ώρα από όσα κερδίζουν σήμερα οι οικογένειες στη Γαλλία. H ανισότητα και ο
άκρατος καταναλωτισμός δεν είναι παράγοντες που οδηγούν σε ευρεία αύξηση της
παραγωγικότητας. Είναι, πράγματι, δύσκολοι οι καιροί για εκείνους που κρατούν
τα ηνία της παγκόσμιας οικονομίας.

© Tribune Media Services

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ