«Tο φριχτό μας μυστικό»

Γιατί άραγε δυσκολεύεται τόσο πολύ η Τουρκία να αντιμετωπίσει την Ιστορία
της; Εκ πρώτης όψεως, η απάντηση φαντάζει απλούστατη: πιστεύει πως
κατηγορείται άδικα και υιοθετεί αμυντική στάση. Είναι εκπληκτική η έλλειψη
ιστορικής συνείδησης σε αυτήν τη χώρα. Ακόμα και ως «κοινωνική ασθένεια» θα
μπορούσε να τη χαρακτηρίσει κανείς.

Το «μυστικό». 1,5 εκατομμύριο Αρμένιοι έπεσαν θύματα της Γενοκτονίας που εξαπέλυσαν οι Νεότουρκοι στις 24 Απριλίου του 1915

Ένα από τα αίτια αυτής της συμπεριφοράς είναι η μοιρολατρική πλευρά, του Ισλάμ
της Ανατολίας, η οποία καταδικάζει την αρμενική γενοκτονία – αλλά και άλλα
γεγονότα της εγγύς ή απώτερης Ιστορίας – στη λήθη. Ένα άλλο είναι ενδεχομένως
ο φόβος της Τουρκίας μήπως αποδειχθεί ένοχη και επωμισθεί, έτσι, αναπόφευκτα
το συναίσθημα της ντροπής.

H κοινωνιολόγος Ρουθ Μπένεντικτ διαχωρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες, σε αυτές
που είναι οργανωμένες γύρω από την κουλτούρα της ενοχής, κι εκείνες που είναι
οργανωμένες γύρω από την κουλτούρα της ντροπής. Οι πρώτες νιώθουν υποχρεωμένες
να ανακαλούν τα σφάλματα του παρελθόντος, ενώ οι δεύτερες προτιμούν να τα
αποσιωπούν. Το αρμενικό ζήτημα απωθείται, λοιπόν, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να
καθίσταται συλλογικό μυστικό.

Υπάρχει επίσης ο φόβος της επιβολής κυρώσεων υπό τη μορφή της καταβολής
αποζημιώσεων στα θύματα, καθώς κι ο φόβος πως τα θύματα (συγγενείς,
επιζήσαντες) θα αποκτήσουν ενδεχομένως μια νομική και ρεαλιστική βάση
προκειμένου να προχωρήσουν σε εδαφικές διεκδικήσεις. H Τουρκία δεν βρίσκει
επαρκώς καθησυχαστικές τις σχετικές δηλώσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ούτε
και τις ανίστοιχες του αρμενικού κράτους. Θα μπορούσε να επιχειρηματολογήσει
κανείς, αναφέροντας ότι ορισμένες επιπλέον εγγυήσεις της διεθνούς κοινότητας
θα την ενεθάρρυναν προκειμένου να κάνει μερικά βήματα προς την αναγνώριση της
Γενοκτονίας. Ακόμα όμως κι αν επληρούτο αυτή η προϋπόθεση, το πρόβλημα δεν θα
λυνόταν, καθότι οι λόγοι της τουρκικής άρνησης παραμένουν σαφώς βαθύτεροι.

Το αρμενικό ζήτημα υπενθυμίζει στην τουρκική κοινωνία το πιο τραυματικό
γεγονός της Ιστορίας της: την κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αν
θέλαμε να μιλήσουμε μεταφορικά, η τουρκική κοινωνία αντιλαμβάνεται εαυτόν ως
τον φοίνικα, που αναγεννήθηκε από τις στάχτες του – και οι Αρμένιοι
συμβολίζουν αυτές ακριβώς τις στάχτες.

Πώς μπορούμε λοιπόν να επουλώσουμε τα τραύματα του παρελθόντος, ώστε να μην
επαναληφθούν; Πώς να ξαναζωντανέψουμε το παρελθόν, χωρίς να γίνουμε όμηροί
του; H σύσταση επιτροπών έρευνας – συνυπολογιζόμενου του έργου αναλόγων
επιτροπών, που ερευνούν ακόμη σε άλλες περιοχές του κόσμου – θα ήταν μία καλή
μέθοδος. Αν η τουρκική κοινωνία συνειδητοποιήσει πως το πρόβλημά της δεν
αποτελεί μοναδικό φαινόμενο, πως παρόμοια προβλήματα έχουν αντιμετωπίσει και
άλλες κοινωνίες, μπορεί να κάνει ένα βήμα προς τη λύση.

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

«Ζητούμε συγχώρεση από τους Αρμενίους»

TH ΣΥΜΦΩΝΙΑ όλων των κομμάτων του Γερμανικού Κοινοβουλίου στα βασικά
σημεία μιας απόφασης που θα αξιώνει από την Τουρκία «να αναλάβει την ιστορική
ευθύνη» για τη Γενοκτονία των Αρμενίων ανακοίνωσε χθες ο Γκέρνοτ Έρλερ,
αναπληρωτής κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD),
για τις εξωτερικές υποθέσεις. Όπως τόνισε ο Έρλερ, προκειμένου να επιτύχει την
τελική έγκρισή της στους ερχόμενους μήνες η εν λόγω απόφαση θα πρέπει να θέτει
τρεις «στόχους». Πρώτον, η Γερμανική Εθνοσυνέλευση θα αναγνωρίσει μια
περιορισμένη συνυπευθυνότητα της Γερμανίας στη σφαγή 1,5 εκατομμυρίου Αρμενίων
από τους Οθωμανούς Τούρκους, συμμάχους της κατά τον A΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. «H
Γερμανική Εθνοσυνέλευση ζητεί από τον αρμενικό λαό να τη συγχωρέσει», ανέφερε
ο Έρλερ στην ανακοίνωσή του. Δεύτερον, το Γερμανικό Κοινοβούλιο θα καλέσει την
Τουρκία να αναγνωρίσει τη Γενοκτονία και να «ζητήσει συγχώρεση από τους
απογόνους των θυμάτων». Εν κατακλείδει, η απόφαση θα υπογραμμίζει τις
προσπάθειες του Βερολίνου να εξομαλύνει τις σχέσεις Τουρκίας και Αρμενίας.

H Γενοκτονία σε αριθμούς

* 1.500.000 Αρμένιοι έπεσαν θύματα της Γενοκτονίας που εξαπέλυσαν οι
Νεότουρκοι, στις 24 Απριλίου του 1915.

* 3.500.000 και πλέον Αρμένιοι ζουν σήμερα μακριά από την πατρίδα τους·
η διασπορά τους δημιουργήθηκε μετά τη Γενοκτονία.

* 89 XPONIA χρειάστηκε να περάσουν, προκειμένου να κληθούν επιτέλους οι
αμερικανικές εταιρείες στις οποίες είχαν κάποτε ασφαλίσει τη ζωή τους τα
θύματα να καταβάλουν αποζημιώσεις στις οικογένειές τους.

* 20 XPONIA τώρα, διδάσκονται στα τουρκικά σχολεία – ήδη από τη βαθμίδα
του Δημοτικού – επιχειρήματα κατά των κατηγοριών για τη Γενοκτονία των
Αρμενίων.

* 16 είναι συνολικά τα έθνη που έχουν αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των
Αρμενίων – ανάμεσά τους, η Γαλλία, η Ρωσία, η Ελβετία, η Αργεντινή καθώς και η
Ελλάδα.

Ο Taner Aκcam είναι Τούρκος ιστορικός. Το άρθρο του δημοσιεύθηκε στην
τουρκική εφημερίδα «Birgun», εν όψει της 90ής επετείου από την Αρμενική
Γενοκτονία, στις 24 Απριλίου.

Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη