Aκτίνες θανάτου από άλλον γαλαξία

Μία θανατηφόρος δόση ακτινοβολίας γάμμα που χτύπησε τη Γη πριν από 450
εκατομμύρια χρόνια αποδυνάμωσε τη φυσική ασπίδα του όζοντος και επέτρεψε στην
υπεριώδη ακτινοβολία του Ηλίου να αφανίσει το μεγαλύτερο ποσοστό των έμβιων
οργανισμών και πλασμάτων που ζούσαν εκείνη την περίοδο στη θάλασσα.

Τη θεωρία αυτή ασπάζονται Αμερικανοί επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του
Κάνσας και τη NASA, οι οποίοι χρησιμοποίησαν υπολογιστικά μοντέλα για να βρουν
τα αίτια ενός μαζικού αφανισμού που σημειώθηκε 200 εκατομμύρια χρόνια πριν από
την εμφάνιση των δεινοσαύρων. H έρευνα που έκαναν τους οδήγησε στην ανάπτυξη
ενός σεναρίου σύμφωνα με το οποίο η ακτινοβολία γάμμα που θα προήρχετο από την
έκρηξη ενός κοντινού προς τη Γη αστεριού, θα μπορούσε σε μόλις 10 δευτερόλεπτα
να καταστρέψει ένα μεγάλο μέρος του όζοντος το οποίο δρα προστατευτικά πάνω
απο την ατμόσφαιρα.

Από τη στιγμή που θα συνέβαινε αυτό, συμπέραναν οι ειδικοί, θα χρειάζονταν
περίπου πέντε χρόνια ώστε το όζον να αρχίσει να ανακάμπτει. Στην ουσία δηλαδή
να ανακτήσει το 10% της ποσότητας που χάθηκε. Σ’ αυτό όμως το χρονικό
διάστημα, η υπεριώδης ακτινοβολία που εκπέμπει ο ήλιος θα μπορούσε να σκοτώσει
πολύ μεγάλο μέρος της ζωής που είχε αναπτυχθεί στην ξηρά και στα επιφανειακά
στρώματα της θάλασσας, καταφέρνοντας ταυτόχρονα και ένα θανάσιμο πλήγμα στη
διατροφική αλυσίδα.

Σε απόσταση 6.000 ετών φωτός. Οι εκλάμψεις ακτίνων γάμμα στον γαλαξία
μας δεν είναι και τόσο συνηθισμένο φαινόμενο. Οι επιστήμονες όμως εκτιμούν ότι
ο πλανήτης μας πρέπει να δέχθηκε έστω και μια φορά τέτοιου είδους επίθεση.
«Μια έκλαμψη ακτίνων γάμμα που θα προκαλούνταν σε απόσταση 6.000 ετών φωτός
μακριά από τη Γη θα μπορούσε να είχε ολέθρια αποτελέσματα στους ζωντανούς
οργανισμούς», λέει o δρ Άντριαν Μέλοτ από το Τμήμα Φυσικής και Αστρονομίας του
Πανεπιστημίου του Κάνσας. Ο ίδιος προσθέτει: «Δεν ξέρουμε ακριβώς πότε συνέβη
αυτό, αλλά είμαστε σίγουροι ότι έτσι έγινε. Άφησε μάλιστα και τα ίχνη του».

Ο Αμερικανός επιστήμονας δημοσίευσε μαζί με άλλους συναδέλφους του τα
αποτελέσματα της ερευνητικής δουλειάς στην επιθεώρηση Astrophysical Journal
Letters. Όπως λένε, οι εκλάμψεις ακτίνων γάμμα είναι οι πιο ισχυρές εκρήξεις
που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα ότι γίνονται στο Σύμπαν. Οι περισσότερες που έχουν
παρατηρηθεί, έχουν συμβεί σε μακρινούς γαλαξίες και στην πλειονότητά τους
προήλθαν απο εκρήξεις αστεριών που είχαν μάζα 15 φορές μεγαλύτερη από αυτήν
του Ήλιου μας.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Αμερικανών ειδικών, η περιοχή του πλανήτη που καλύπτεται με κόκκινο χρώμα στη φωτογραφία πρέπει να είχε εκτεθεί περισσότερο στη θανατηφόρο υπεριώδη ακτινοβολία

Χτύπημα στη θαλάσσια ζωή. Ο δρ Μπράιαν Τόμας από το ίδιο Πανεπιστήμιο
λέει πως μια έκλαμψη ακτίνων γάμμα ενδεχομένως να συνέβη κατά το Ορδοβίσιο,
πριν από 450 εκατομμύρια χρόνια, αφανίζοντας περίπου το 60% του πληθυσμού των
θαλάσσιων ασπονδύλων. Εκείνη την εποχή η ζωή περιοριζόταν στη θάλασσα, αν και
υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι αρχέγονα είδη φυτών είχαν αρχίσει να
αναπτύσσονται στην ξηρά.

Από τα στοιχεία με τα οποία τροφοδότησαν τους υπολογιστές ώστε να
αναπαραστήσουν τις επιπτώσεις στους ζωντανούς οργανισμούς από την έκλαμψη
ακτίνων γάμμα, οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι η συγκεκριμένη ακτινοβολία θα
μπορούσε να διασπάσει τα μόρια του αζώτου σε άτομα, τα οποία με τη σειρά τους
θα αντιδρούσαν με μόρια οξυγόνου για να σχηματίσουν νιτρικό οξύ.

H ουσία αυτή θα κατέστρεφε το όζον και θα παρήγαγε διοξείδιο του αζώτου. Αυτό
με τη σειρά του θα αντιδρούσε με άτομα οξυγόνου για να επαναδημιουργήσουν
νιτρικό οξύ. Περισσότερο νιτρικό οξύ θα σήμαινε μεγαλύτερη καταστροφή του
όζοντος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, η μισή ποσότητα όζοντος που υπήρχε
τότε στην ατμόσφαιρα θα πρέπει να είχε καταστραφεί. Έτσι άνοιγε ο δρόμος για
να δράσει ανενόχλητη η υπεριώδης ακτινοβολία του Ήλιου. Τα πλάσματα που ζούσαν
αρκετά μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας πρέπει να ήταν προστατευμένα.
Το πλαγκτόν και άλλα είδη που ζούσαν στα επιφανειακά νερά δεν πρέπει να
επέζησαν. Το πλαγκτόν μάλιστα είναι η βάση της θαλάσσιας διατροφικής αλυσίδας.

Οι ακτίνες γάμμα μοιάζουν με τις X, αλλά είναι θανατηφόρες

Ακτίνες γάμμα, οι οποίες εκλύθηκαν όταν ένα τεράστιο αστέρι πέθανε πριν από 450 εκατομμύρια χρόνια σε κάποιο μακρινό γαλαξία, αποδυνάμωσαν το όζον στη Γη και επέτρεψαν στην υπεριώδη ακτινοβολία να αφανίσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής που είχε αναπτυχθεί

Οι ακτίνες γ είναι ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία (φωτόνια) υψηλής
ενέργειας και εκπέμπονται από τεράστια άστρα που πεθαίνουν. Καθώς αυτά
καταρρέουν και μετατρέπονται σε μαύρες τρύπες, εκπέμπουν από τους πόλους τους
ακτινοβολία γ, η οποία είναι τόσο ισχυρή ώστε μπορεί να ανιχνευθεί από πολύ
μεγάλη απόσταση, χιλιάδων ή και εκατομμυρίων ετών φωτός μακριά. Σύμφωνα με μια
άλλη εκδοχή, οι ακτίνες γ προέρχονται από τη σύγκρουση δύο αστέρων νετρονίων.
Οι συγκεκριμένες ακτίνες έχουν την ίδια φύση με τις ακτίνες X, αλλά
χαρακτηρίζονται από μικρότερα μήκη κύματος. Επίσης δεν έχουν μάζα και δεν
μεταφέρουν ηλεκτρικό φορτίο. Το γεγονός αυτό τις βοηθά να διαπερνούν τα
περισσότερα υλικά και να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες για τους έμβιους
οργανισμούς. Για την προστασία των ανθρώπων από την ακτινοβολία γ, στο πλαίσιο
ιατρικών ή βιομηχανικών εφαρμογών χρησιμοποιείται συνήθως μόλυβδος ή
σκυρόδεμα.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου