Eνστάσεις

H ΛΕΗΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: EKKE. Ιδρύθηκε το 1959 ως Κέντρο Κοινωνικών
Ερευνών. Επί χούντας μετονομάστηκε σε EKKE λόγω του KKE! Από την οδό Κουμπάρη,
στη Σοφοκλέους και σήμερα στη Μεσογείων.

H έρευνα παίρνει… σύνταξη;

Τα πρώτα γραφεία του EKKE στην οδό Κουμπάρη 5 στα οποία στεγαζόταν από το 1960-1967

H ΑΦΡΟΔΙΤΗ Τεπέρογλου πάντρεψε δύο κόσμους. Αυτόν της θεωρίας και τον
άλλο της πράξης. Και το ‘κανε όσο ακριβοδίκαια διδάσκεται να το κάνει ένας
κοινωνιολόγος στο μεγαλύτερο – μέχρι πρότινος αποκλειστικό – φυτώριο
κοινωνικών επιστημόνων στην Ελλάδα, στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών
Ερευνών(EKKE). Σαν σήμερα ακριβώς πριν από 35 χρόνια, η Αφροδίτη περνούσε το
κατώφλι του EKKE (τότε στη Σοφοκλέους). Είχε μαζί της από το Πανεπιστήμιο της
Βόννης ένα μεταπτυχιακό, «η προίκα στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία», και μια
γλωσσομάθεια σπάνια για την εποχή. Μεταφράζοντας από τα γαλλικά ένα
ερωτηματολόγιο για την έρευνα στις νέες οικογένειες, η Αφροδίτη δεν χρειάστηκε
ν’ ανοίξει άλλες πόρτες. Έμεινε στο EKKE μέχρι τώρα, τη στιγμή της σύνταξης.
Στα χρόνια αυτά είχε το προνόμιο να γνωρίσει την ελληνική κοινωνία πολύ πιο
διαφορετικά απ’ ό,τι ένας ιστορικός ή ένας δημοσιογράφος. Ο πρώτος αναζητά στο
σήμερα φωνές (για, ή) από το χτες. Ο δεύτερος συνήθως το κομματιάζει.

H δουλειά της Αφροδίτης επηρέασε περισσότερο απ’ όσο φαντάζονται οι
ανυποψίαστοι τη ζωή μας. Για παράδειγμα, τα ΚΑΠΗ ήταν η θεσμική συνέχεια, το
αποτέλεσμα της μεγάλης κοινωνικής έρευνας για την τρίτη ηλικία που πήρε επάνω
της (και) η Αφροδίτη εκεί γύρω στο ’82.

Τα 35 χρόνια της στο EKKE εκτός από τομές είναι γεμάτα και από στιγμές. Όπως
εκείνη στις φυλακές του Κορυδαλλού στα μέσα του 1984 στη διάρκεια μιας ακόμη
μεγάλης έρευνας του EKKE για την απονομή δικαιοσύνης υπό τον πρόωρα χαμένο
εγκληματολόγο Ηλία Δασκαλάκη: «Ήμασταν όλοι οι ερευνητές σε μία αίθουσα. Εγώ
είχα απέναντί μου έναν βαρυποινίτη (είχε κάνει φονικό). Του διάβαζα τις πρώτες
ερωτήσεις, τυπικά πράγματα, τόπο γέννησης, οικογενειακή κατάσταση κ.λπ. Αυτός
κοιτούσε συνέχεια κάτω… Είχα παγώσει. Πώς μπορείς να συνεργαστείς έτσι μ’
έναν άνθρωπο; Και κάποια στιγμή, δεν ξέρω πώς και γιατί, σήκωσε το κεφάλι.
«Κοπελιά, μου είπε, έχω καιρό να κοιτάξω άνθρωπο στα μάτια. Αλλά με γλύκανε η
φωνή σου».

Το EKKE δεν είναι τυχαία…

… ίσως το πιο έγκυρο ερευνητικό κέντρο στην Ελλάδα. Άλλωστε, όπως σημειώνει
και ο Ηλίας Νικολακόπουλος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, «περίπου οι
μισοί καθηγητές Κοινωνιολογίας και Πολιτικής Επιστήμης έχουν καθήσει στα
γραφεία του. Μην ξεχνάτε ότι οι πρώτες Σχολές Κοινωνιολογίας στην Ελλάδα
ιδρύθηκαν μετά το 1980». H κοινωνική έρευνα με τον τρόπο που γινόταν και
γίνεται στο EKKE είναι η φωνή της κοινωνίας μας. H Αφροδίτη θυμάται τις
μεγάλες έρευνες, «τότε που ξεσπιτωνόμασταν και οργώναμε την ελληνική
περιφέρεια. Μας περίμεναν γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, έτοιμοι να μας πουν τον
πόνο τους. Προσπαθήσαμε να τους πούμε ότι η έρευνα δεν έχει να κάνει με τα
παράπονα. Αλλά από την καταγραφή τους βγήκαν πολλά. Θυμάμαι τη χαρά των
παιδιών στη Θεσσαλονίκη στα πλαίσια έρευνας για τη νεολαία.”Επιτέλους ήρθατε
να μας ακούσετε”, έλεγαν. Και θυμάμαι τον K. Λαλιώτη και τον Π. Ευθυμίου και
τον Χρ. Λάζο το 1984 όταν πήραν τα αποτελέσματα της έρευνας για τη νεολαία».

Και – δεν το ομολογεί -θυμάται τη χαρά της όταν είδε πως τα τότε προγράμματα
της «Νέας Γενιάς» (οικοτουρισμός, αθλητικές εκδηλώσεις κ.λπ.) δεν ήταν παρά η
συνέχεια των πορισμάτων του EKKE.

Τα Πανεπιστήμια – και σήμερα – δεν μπορούν να «συναγωνιστούν» το εύρος των
ερευνών του EKKE. H Αφροδίτη στάθηκε τυχερή να εργαστεί σ’ έναν χώρο όπου
συνεργάστηκαν ή κατηύθυναν μεγάλες μορφές της κοινωνικής επιστήμης. Έλληνες
και ξένοι. Από τον Κάμπελ μέχρι τον Μπουρντιέ και από τον Περιστιάνη, τον
Γούτο και τον Σάκη Καράγιωργα μέχρι τον K. Τσουκαλά, τον Τίτο Πατρίκιο, τον
Νικηφόρο Διαμαντούρο, τον Ηλία Νικολακόπουλο, τον N. Βουλέλη, τον Κοσμά
Ψυχοπαίδη, τον Χρ. Ροζάκη, τον Ηλία Κατσούλη, την Ιωάννα Λαμπίρη-Δημάκη, τον
Παύλο Σούρλα και τον (σημερινό) Χρ. Λυριτζή. Το EKKE ήταν και είναι (παρά τα
«στραβά» του) μια νησίδα αντίστασης. Όχι απέναντι στην εκάστοτε πολιτική
εξουσία. Αλλά απέναντι στον άκρατο εμπειρισμό που κατευθύνει την κοινωνία μας
και απέναντι στις διαχωριστικές γραμμές που όλο και πιο έντονα χαράζει η
τηλεόραση ερμηνεύοντας από το προσωπικό το γενικό. Σε μια χώρα όπου για την
έρευνα πηγαίνει μόλις το 0,7% του προϋπολογισμού (έναντι του 3% που θέτει ως
όριο η E.E.) και για την παιδεία το 3,6% του ΑΕΠ (έναντι του κοινοτικού 6%-7%)
το EKKE εξακολουθεί να είναι αιρετικό. Όπως η σημερινή μεγάλη έρευνα για τη
φτώχεια (υπό τον καθηγητή Γ. Σακέλλη) που βροντοφωνάζει ότι η φτώχεια γεννάει
φτώχεια, που απέδειξε ότι τα παιδιά του φτωχού δύσκολα έχουν δεύτερη ευκαιρία
στην εκπαίδευση.

H Αφροδίτη εντοπίζει…

… ένα κοινό στοιχείο της ελληνικής κοινωνίας τις τελευταίες τρεις δεκαετίες:
τον «παιδοκεντρισμό» (η ίδια εισήγαγε τον όρο) της ελληνικής οικογένειας.
«Ρωτούσαμε το ’70 και το ’80 με χιλιάδες ερωτηματολόγια τους νέους και μία
απάντηση ήταν κοινή: “Οι πρώτοι που θα με βοηθήσουν είναι οι γονείς μου”. Και
το είδαμε και το ’90 αυτό. H ελληνική οικογένεια επενδύει δυσανάλογα με τα
εισοδήματά της στην εκπαίδευση των παιδιών. Ακόμη κι αν ξέρουν ότι ένα
μεταπτυχιακό στο εξωτερικό δεν είναι η λύση, θα φροντίσουν γι’ αυτό». Κι αν
υπάρχει κάτι που διαφοροποιεί το σήμερα από το χτες, η Αφροδίτη δεν διστάζει:
«H κοινωνία μας είναι πλέον, αυτό λέμε, πολυπολιτισμική. Κι αυτό, όσο κι αν το
παίρνουμε ακόμη και επιπόλαια, θα μας επηρεάσει πολύ. Χιλιάδες άνθρωποι
αλλάζουν αυτή την κοινωνία. Έχουμε να μάθουμε και έχουν να μάθουν»… H
Αφροδίτη επηρέασε την κοινωνία μας και με έναν ακόμη τρόπο. Ήταν γύρω στα
1985-1987 όταν «TA NEA» και στη συνέχεια και άλλες εφημερίδες ανακάλυψαν τον
θησαυρό του EKKE. Και επειδή η Αφροδίτη εργαζόταν στις έρευνες για την
οικογένεια, μια γενιά νέων – τότε – δημοσιογράφων έπεσε πάνω στο χαμόγελό της.
Και στη διάθεσή της να βοηθήσει στην εκλαΐκευση. Αγωνιούσε αν η βιασύνη μας θα
κατέστρεφε τη δουλειά δεκάδων ερευνητών και μας ενθάρρυνε κάθε φορά να
αναζητήσουμε στοιχεία λιγότερο αμφισβητούμενα από την πολιτική
συνθηματολογία… (Δεν ξέρω αν γίναμε καλοί δημοσιογράφοι. Ίσως πάντως να
γίναμε καλύτεροι).

H Αφρούλα (τόση ώρα το ήθελα) είναι ο πιο ευγενής και ο πιο διακριτικός
άνθρωπος που συνεργάστηκα εδώ και 20 χρόνια. Και δεν θα μου λείψει. Μια
ακτιβίστρια σαν αυτή δεν κολλάει στη σύνταξη. Τώρα διαμορφώνει ένα ιδιόκτητο
ισόγειο στη Νέα Φιλαδέλφεια, εκεί που μένει, σε «στέκι γειτονιάς». «Τόσα
πράγματα έμαθα, τόσους ανθρώπους γνώρισα, γιατί να μην τα μοιραστώ με τους
γείτονες;»…

Info

(ενδεικτικά, απο τις εκδόσεις του EKKE)

Ιωάννας Λαμπίρη-Δημάκη «Κοινωνικές επιστήμες και πρωτοπορία στην Ελλάδα
1950-1967» Αθήνα 2003, EKKE – GUTENBERG

Λάουρας Αλιπράντη, Χρ. Μπάγκαβου, M. Παπαδάκη, Βασιλικής Παπλιάκου
«Πληθυσμός και εκπαίδευση στην Ελλάδα» Αθήνα 2002, EKKE

Μαρίας Θανοπούλου «Οι προφορικές μνήμες του πολέμου» Αθήνα 2000,
EKKE

Θωμά Μαλούτα (επιμ.) «Κοινωνικός και οικονομικός Άτλας της Ελλάδας»
EKKE – Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Αφροδίτης Τεπέρογλου «Αξιολόγηση της προσφοράς των ΚΑΠΗ» Αθήνα 1990
EKKE