TPITH AΠOΨH Οι προλετάριοι της ενημέρωσης

Σε μία χώρα όπου ο όρος «κρίση στα MME» αναγκαστικά συνοδεύεται – ή, πιθανόν,
αποκλειστικά συνίσταται – από ατέρμονη εκδοτική και δημοσιογραφική
διαπλοκολογία, συγχωρείται να μην καταλαβαίνει κανείς γιατί τα λοιπά δυτικά
MME αμφισβητούνται στην αποστολή τους. Πάρτε για παράδειγμα την Αμερική: το
επίπεδο του Τύπου είναι τέτοιο που το φούσκωμα της κυκλοφορίας (περίπτωση
«Dallas Morning News») οδηγεί σε δημόσια συγγνώμη και επιστροφή χρημάτων στους
διαφημιζόμενους, ενώ ένας ψευδόμενος συντάκτης (περίπτωση «New York Times»)
εξαναγκάζει σε παραίτηση για λόγους αρχής όλα τα διευθυντικά στελέχη. «Θέλουμε
να δώσουμε φωνή σε αυτούς που δεν ακούγονται, να τους δώσουμε την δυνατότητα
να γίνουν τα Μέσα, προσφέροντας δημοκρατική πρόσβαση στις διαθέσιμες
τεχνολογίες και πληροφορίες» δηλώνει ωστόσο στο μανιφέστο του ο πολίτης Ρος
Σμιθ. Απ’ ό,τι φαίνεται, οι προλετάριοι της ενημέρωσης επαναστατούν.

Ποιος είναι όμως ο Ρος Σμιθ που παίρνει το λειτούργημα της παραγωγής και
διανομής σχολίων και ειδησεογραφίας στα χέρια του; Ένας από τους χιλιάδες
δημιουργούς «μικροτοπικών» ιστοσελίδων, δηλαδή δικτυακών τόπων που καλύπτουν
ένα προάστιο ή μία μεγάλη γειτονιά – συνήθως παρέχοντας ειδήσεις που αφορούν
πολύ τους κατοίκους, αλλά τα παραδοσιακά MME δεν αντέχουν οικονομικά να
προσφέρουν. Ο Ρος Σμιθ όμως είναι και ένας από τα εκατομμύρια των χρηστών που
έχουν δημιουργήσει ένα online προσωπικό ημερολόγιο (blog) με σχόλια αλλά και
ειδήσεις γύρω από τα θέματα που τον ενδιαφέρουν, τοπικά ή μη. Σύμφωνα με την
εταιρεία ερευνών Pew, σήμερα στις ΗΠΑ υπάρχουν 8 εκατομμύρια blogs με συνολικό
κοινό 32 εκατ. χρηστών, δηλαδή σχεδόν το ένα τέταρτο του συνόλου του
διαδικτυακού πληθυσμού. Προφανώς το φαινόμενο δεν είναι περαστικό όσο και εάν
αυτό θα επιθυμούσαν τα παραδοσιακά Μέσα που το αγνόησαν και βρίσκονται πλέον
πολλαπλώς αντιμέτωπα με αυτό. Όχι μόνο γιατί δεν ξέρουν να το χειριστούν: στα
μέσα Φεβρουαρίου, χιλιάδες μηνύματα από ορδές εξαγριωμένων bloggers
εξανάγκασαν σε παραίτηση τον αρχισυντάκτη του CNN Ίσον Τζόρνταν λόγω μιας
ατυχούς ανεπίσημης (off the record) δήλωσής του για τον πόλεμο στον Ιράκ.
Πάντα τα MME σε μια δημοκρατία ήταν, στο τέλος, υπόλογα στους πολίτες – απλώς
ορισμένοι δείχνουν να μην αστειεύονται καθόλου.

Δεν είναι εύκολο υπ’ αυτές τις συνθήκες να αναπτύξει κανείς πολιτική για την
επανάσταση των πολιτών – εκδοτών – δημοσιογράφων. Ορισμένοι άνθρωποι του Τύπου
ισχυρίζονται πως η σωστότερη προσέγγιση είναι η απόσταση: όχι μόνο πρέπει να
διατηρηθεί η διάκριση επαγγελματικών και ερασιτεχνικών MME, αλλά, επιπρόσθετα,
ο έλεγχος των αναγνωστών είναι κάτι το φυσιολογικό, έστω και τώρα που η
τεχνολογία τού προσδίδει (συχνά σκληρή) αμεσότητα. Άλλωστε, το οικονομικό
ενδιαφέρον είναι ανύπαρκτο: τα blogs δύσκολα μπορούν να προσελκύσουν
διαφημιστικά έσοδα (αφού παρέχουν ελλιπή στοιχεία επισκεψιμότητας και, ούτως ή
άλλως, το περιεχόμενό τους είναι υπερβολικά απρόβλεπτο για τους
διαφημιζόμενους), ενώ οι μικροεκδόσεις στηρίζονται στον εθελοντισμό των
κατοίκων και δεν έχουν το κέρδος ως βασικό στόχο.

Ωστόσο, είναι μακροπρόθεσμα ιδιαίτερα ριψοκίνδυνο να αγνοήσει κανείς ένα
διαρκώς διογκούμενο φαινόμενο που αφορά τόσους τωρινούς ή δυνητικούς πελάτες –
ειδικά όταν οι διαφημιζόμενοι (των οποίων τη συνεργασία τα MME επιθυμούν
διακαώς) έχουν ήδη αρχίσει να πειραματίζονται, διοργανώνοντας (στην περίπτωση
της Converse, για παράδειγμα) διαγωνισμούς με ερασιτεχνικές διαφημίσεις. Πώς
όμως μπορούν να στηρίξουν τη «δημοσιογραφία του πολίτη» χωρίς να την
καπελώνουν; Το μέρος της ενίσχυσης είναι σχετικά απλό, αφού είναι τόσο
τεχνολογικά όσο και οικονομικά εφικτό: παρέχοντας απλά εργαλεία (από λογισμικό
σε προβολή και από αποθηκευτικό ηλεκτρονικό χώρο σε κίνητρα) στους πολίτες και
αντλώντας έσοδα από την αναμενόμενη υψηλότερη επισκεψιμότητα στις σελίδες της
«επίσημης» εφημερίδας. Το πραγματικό πρόβλημα, η ουσιαστική πρόκληση είναι στο
θέμα του γενικότερου ελέγχου. Και αυτό διότι η αμφίδρομη και ισορροπημένη
επικοινωνία δεν είναι ζήτημα τεχνικών ή εμπορικών μοντέλων, αλλά συνολικής
κουλτούρας. Ενδεχόμενη απογραφή των παραδοσιακών MME αυτό το έλλειμμα θα
αναδείκνυε.

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων και
αντιπρόεδρος του IAB Europe, πανευρωπαϊκού οργανισμού για τη διαδραστική
επικοινωνία.