Bουτιά στα «ψηφία της πόλης» και της τέχνης

Ολόκληρη η γκαλερί καταλαμβάνεται από πολυάριθμες συναρμολογήσεις έγχρωμων εκτυπώσεων κομπιούτερ, καθώς και από μια συστοιχία τηλεοράσεων και βίντεο, των οποίων οι εικόνες αποτελούν την πρώτη ύλη. Ο επισκέπτης καλείται να «κατοικήσει» στην «επικράτεια των σημείων» των ηλεκτρονικών αναπαραστάσεων (έκθεση-εγκατάσταση Π. Λαζαρίδη, «a. antonopoulou. art»)

Στα παλιά βιβλία ιστορίας της τέχνης, η αρχιτεκτονική, η ζωγραφική και η
γλυπτική εξετάζονταν ταυτόχρονα, αφού πράγματι δεν υπάρχει εικαστικό έργο έξω
από τον δομημένο χώρο ούτε ίσως και σήμερα, που ο μοντερνισμός
ιδρυματοποιήθηκε και στεγάζεται σε μουσεία αντί για σπίτια ή μεγάλα κτίρια.

H σχέση αυτή, ωστόσο, έγινε άκρως ανταγωνιστική στα τελευταία εκατό χρόνια:
ζωγράφοι κάνουν τεράστια έργα-κατασκευές στον χώρο και αρχιτέκτονες οικοδομούν
ως καλλιτέχνες, χωρίς πολλή έγνοια για χρηστικότητα ή και κάνουν καριέρα
ζωγράφου, ενώ αμφότεροι θεωρητικολογούν στο έπακρο, αντικαθιστώντας την
καλλιτεχνική πράξη με φιλοσοφίες. Στη θετική πλευρά αυτής της πολυτάραχης
σχέσης έχουμε το ιστορικό «δωμάτιο» του K. Σβίτερς φτιαγμένο στον Μεσοπόλεμο
από τυχαία συναρμολογημένα αντικείμενα, καθώς και το ίδιο το Μπάουχάουζ, τον
σπουδαίο Λεκορμπιζιέ, τον δικό μας Δ. Πικιώνη και το περιοδικό «Τρίτο Μάτι»,
τον κορυφαίο Έλληνα τοπιογράφο K. Μαλέα – που ήταν αρχιτέκτων του Δήμου
Θεσσαλονίκης! -, τη διδασκαλία του N. Χατζηκυριάκου-Γκίκα, του N. Εγγονόπουλου
και του Π. Μιχελή στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, τους νεώτερους
αρχιτέκτονες-ζωγράφους K. Βαρώτσο, Δ. Αληθεινό, Γ. Λαζόγκα, κ.ά. Και στην άλλη
πλευρά, δεκάδες σοβαρές περιπτώσεις που χρειάζονται κάποτε μια ειδική μελέτη:
τον αρχιτέκτονα, ζωγράφο και τεχνοκριτικό Δ. Φατούρο, που μετέφερε το 1959
αυτό το κλίμα στην Αρχιτεκτονική Θεσσαλονίκης, η οποία για πολλά χρόνια
υποκατέστησε τον ρόλο μιας Σχολής Καλών Τεχνών, με δάσκαλους τον N. Σαχίνη,
τον K. Λεφάκη, την I. Μανωλεδάκη, τον Γ. Κονταξάκη κ.ά.

Γέννημα αυτού του επαμφοτερίζοντος εκφραστικού χώρου – αυτό το κείμενο είναι
ίσως το πρώτο γι’ αυτόν, θα άξιζε να γίνει μια μουσειακή έκθεση – είναι ο
αρχιτέκτων, ζωγράφος, σημειολόγος και πανεπιστημιακός καθηγητής Παντελής
Λαζαρίδης, την έκθεση του οποίου αντικρύζουμε τώρα στην «a. antonopoulou.
art».

Πρόκειται για μια «εγκατάσταση» που καταλαμβάνει όλη την γκαλερί κι
αποτελείται από πολυάριθμες συναρμολογήσεις έγχρωμων εκτυπώσεων από
κομπιούτερ, καθώς και μια συστοιχία από τηλεοράσεις και βίντεο, των οποίων οι
εικόνες είναι αυτές που καταγράφονται και κατόπιν συναρμολογούνται σε πίνακες.
H αίσθηση είναι εντυπωσιακή, ο επισκέπτης νιώθει να ζει στην «επικράτεια των
σημείων», των ηλεκτρονικών αναπαραστάσεων που πράγματι κυκλοφορούν τριγύρω μας
και αποτελούν το νέο κέλυφος ζωής, την «κυβερνογειτνίαση» – cyberurbanity: ο
όρος οφείλεται στον Έλληνα μαθηματικό M. Μπουντουρίδη – που φτιάχνει τη σκέψη
και τις αναφορές μας.

Ωστόσο η έκθεση, ως εικαστική πράξη που επιχειρεί να εγγραφεί στη συλλογική
μνήμη, δεν μπορεί να είναι μόνο εικονογράφηση δοκιμιακών προσεγγίσεων, αλλά
και «μια ριψοκινδύνευση» (sic!), όπως διαβάζουμε – συμφωνώντας – στο κείμενο
του αρχιτέκτονα-τεχνοκριτικού Γ. Τζιρτζιλάκη, που περιλαμβάνεται στον κατάλογο
μαζί με άλλο της Σ. Παππά.

Παλαιομοδίτικες εικόνες

Ο Παντελής Λαζαρίδης έχει μια σοβαρή – όσο και ελλειπτική – εικαστική
προϊστορία. Στα χρόνια του 1960 είχε δείξει στη Θεσσαλονίκη στιβαρές
συναρμολογήσεις μεταλλικών objets trouvees και με ανάλογα ασεμπλάζ πορεύθηκε
στη συνέχεια. Ωστόσο, ο εικαστικός πειραματισμός του υπήρξε – όπως στους
περισσότερους αρχιτέκτονες – περισσότερο μια έρευνα προσωπικών ικανοτήτων ή
τεχνικών οπτικής ρητορικής, πρόταση που ζήτησε να εκτιμηθεί παρά να αγαπηθεί ή
να αγωνιστεί ριψοκινδυνεύοντας κάτι. H ίδια αίσθηση φοβάμαι ότι βγαίνει και
τώρα, από το θέαμα που τη μια θυμίζει εικαστική έκθεση την άλλη το Media Lab
του ΜΙΤ σε αναμόρφωση. Οι τελικές εικόνες που αντικρύζουμε είναι
παλιομοδίτικες στην ιδεολογία τους: ατμόσφαιρα κοινωνικής κριτικής και
καταγγελίας που δεν υπερβαίνει τη δεκαετία 1960-70 (Ράουσεμπεργκ, Βοστέλ κ.ά.)
ή τους δικούς μας N. Κεσσανλή και Γ. Ψυχοπαίδη. Και πολλή, υπερβολική
ευρηματικότητα, όπως τελικά στο εικαστικό έργο των περισσότερων νεώτερων
αρχιτεκτόνων-ζωγράφων, με εξαίρεση ίσως του Θ. Τσίγκου, που ξέφυγε από τις
θεωρίες, ίσως επειδή ριψοκινδύνευσε την ίδια του την ύπαρξη.

INFO

Παντελής Λαζαρίδης, «Αναγνώσεις Αρχείου – Ψηφία της Πόλης», «a. antonopoulou.
art», Αριστοφάνους 20, Ψυρή, τηλ. 210-3214.994, μέχρι 23 Απριλίου.