ANOIXTO MBA GRΑCΙΕLΑ CΗΙCΗΙLΝΙSΚΥ H Στατιστική είναι συναρπαστικό αντικείμενο μελέτης

H Graciela Chichilnisky κατέχει την έδρα Μαθηματικών και Οικονομίας της UNESCO
στο Columbia University, στο οποίο είναι επίσης καθηγήτρια Στατιστικής. Ακόμη,
είναι διευθύντρια του CCRM, του Κέντρου για τη Διαχείριση Ρίσκου στο ίδιο
Πανεπιστήμιο. Γεννημένη στην Αργεντινή, σε ηλικία 17 ετών έγινε κατευθείαν
δεκτή στο MIT ως υποψήφια διδάκτωρ. Κατέχει πολλές τιμητικές θέσεις διεθνώς,
θεωρείται αρχιτέκτων του Πρωτοκόλλου του Κιότο και έχει προταθεί για το
βραβείο Νόμπελ Οικονομικών.

Πρόσφατα βρέθηκε στην Αθήνα καλεσμένη του Mediterranean College και μίλησε για
την επανάσταση της γνώσης. Πιστεύει ότι η Στατιστική μπορεί να είναι
συναρπαστικό αντικείμενο μελέτης και ότι η παγκοσμιοποίηση μπορεί, εφόσον
χρησιμοποιηθεί σωστά, να εξελιχθεί σε θετικό φαινόμενο. Είναι ιδιαίτερα
μαχητική σε ό,τι αφορά την ισότητα των δύο φύλων στην ακαδημαϊκή κοινότητα και
δεν διστάζει να συγκρουστεί για το θέμα αυτό με τον πρόεδρο του Χάρβαρντ, αν
και είναι φίλος της.

Πόσο χρήσιμη είναι η Στατιστική για τα Οικονομικά;

H Στατιστική γενικά είναι πολύ χρήσιμη, επειδή προσφέρει μία όψη της
πραγματικότητας μέσα από τα νούμερα και μέσα από έναν «μαθηματικό» φακό. Παρ’
όλα αυτά, τα Οικονομικά δεν είναι μόνο Στατιστική, καθώς ασχολούνται με
διαδικασίες και δομές που δεν είναι πάντα άμεσα συνδεδεμένες με τη Στατιστική.
Τα Οικονομικά έχουν ποιοτικά χαρακτηριστικά, αξίες, ιδέες που απαιτούν έναν
διαφορετικό τύπο διαμόρφωσης. Έχω χρησιμοποιήσει την Τοπολογία με σκοπό να
ανακαλύψω τα ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά των οικονομικών συστημάτων,
που δεν αναπαρίστανται σωστά με νούμερα, αλλά με καμπύλες, σχήματα, σχέσεις
και δομές.

Τι πιστεύετε για την ανάπτυξη των Οικονομικών την τελευταία πενταετία;
Υπάρχει στροφή προς τις βασικές αρχές;

Όχι, θεωρώ ότι τα Οικονομικά απομακρύνονται από τις βασικές αρχές, τουλάχιστον
στις ΗΠΑ, αφού πλέον ασχολούνται με ψυχολογία και νευρολογία – που αναφέρονται
στην προσωπική συμπεριφορά και το ανθρώπινο μυαλό -, αλλά δεν εντρυφούν στη
φύση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και συμμετοχής, το οποίο είναι μοναδικό
στις ανθρωπιστικές επιστήμες.

Πολλοί ακαδημαϊκοί στις ημέρες μας ασχολούνται με αυτό που ονομάζεται Risk
Management (Διαχείριση Κινδύνου – Ρίσκου). Τι ακριβώς είναι το Risk
Management;

Αντιμετωπίζουμε συνεχώς νέα ρίσκα και διαφορετικών τύπων κινδύνους στην
καθημερινή μας ζωή. Ζούμε σε μια περίοδο ταχύτατων οικονομικών και κοινωνικών
αλλαγών. Αυτό αυξάνει την αβεβαιότητα και δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον τρόπο
με τον οποίο διαχειριζόμαστε τυχόν κινδύνους. Τα σημαντικότερα ρίσκα που
αντιμετωπίζουμε σήμερα, έρχονται από τη φύση. Συνεπώς, τα έχουν προκαλέσει
άνθρωποι, όπως π.χ. το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η αποδόμηση της βιολογικής
αλυσίδας και η τρύπα του όζοντος. Είναι δύσκολο να διαχειριστούμε τους
κίνδυνους που εμείς δημιουργούμε, διότι εμείς οι ίδιοι είμαστε η πηγή των
κινδύνων αυτών.

Ο ποιητής Τ.S. Eliot αναρωτιόταν «πού είναι η γνώση που χάθηκε μέσα στις
πληροφορίες». Πολλά γράφονται για την επανάσταση της γνώσης στις ημέρες μας.
Πώς αυτό επηρεάζει την καθημερινή μας ζωή;

H γνώση είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο. Είναι η συλλογική μνήμη μιας ομάδας,
του είδους μας. H πληροφορία δεν μπορεί να μεταφραστεί σε γνώση, παρά μόνο αν
κοινωνικοποιηθεί, αν αποτελέσει δηλαδή μέρος της κοινωνίας μας. H επανάσταση
της γνώσης είναι μια περίοδος γρήγορων αλλαγών, στην οποία η ίδια η γνώση –
και όχι η ιδιοκτησία γης ή το κεφάλαιο – γίνεται η κύρια πηγή και το μέτρο
πλούτου μιας κοινωνίας. H γνώση εκφράζει τη δυναμική μιας κοινωνίας.

Πιστεύετε ότι ο όρος «παγκοσμιοποίηση» είναι παρεξηγημένος;

H παγκοσμιοποίηση έχει εν πολλοίς παρεξηγηθεί, επειδή την βλέπουμε σαν μια
δύναμη που επηρεάζει τις ζωές μας και στεκόμαστε απέναντί της παθητικά. Πολλές
φορές, πολλοί από εμάς είμαστε και θύματά της. Στο μυαλό μου έρχεται το
μεγαλύτερο παγκόσμιο πρόβλημα, αυτό της οικολογίας, και αυτό που εγώ θεωρώ τη
μεγαλύτερη πρόκληση του καιρού μας σε πολλά μέρη του πλανήτη: τη διαχείριση
των υδάτων, δηλαδή την πρόσβαση σε καθαρό νερό.

Από την άλλη, η παγκοσμιοποίηση έχει παρεξηγηθεί. Διότι παρουσιάζει και πάρα
πολλές ευκαιρίες, τις οποίες ακόμα δεν έχουμε αδράξει. Από θύματα, μπορούμε να
γίνουμε ήρωες. Είναι σαν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Υπάρχουν
τεράστιες ευκαιρίες, αρκεί να ξέρουμε πώς να την ελέγξουμε, ακόμα και να
συνεργαστούμε με αυτή τη δύναμη που λέγεται παγκοσμιοποίηση. Για παράδειγμα,
το Πρωτόκολλο του Κιότο είναι μία εξαιρετική περίπτωση διεθνούς συνεργασίας –
και μάλιστα της καλύτερης μορφής.

Αυτό είναι πολιτικό ζήτημα διεθνώς, καθώς η Αμερική δεν έχει επικυρώσει το
Πρωτόκολλο του Κιότο.

Το έχουν υπογράψει, αλλά δεν το έχουν επικυρώσει. Άλλωστε, δεν είναι η μόνη
διεθνής συμφωνία με την οποία οι ΗΠΑ δεν έχουν συμμορφωθεί. Παρ’ όλα αυτά,
πιστεύω ότι η Συμφωνία του Κιότο είναι πιο… δυνατή από τις ΗΠΑ. Μην ξεχνάτε
ότι το 30% της αμερικανικής οικονομίας συσχετίζεται με διεθνές εμπόριο και
χώρες, πολλές εκ των οποίων έχουν υπογράψει το Πρωτόκολλο του Κιότο. Αυτό θα
έχει επιπτώσεις, ειδικά σε θέματα τεχνολογίας. Αν η Αμερική δεν συνεργαστεί,
θα μείνει πίσω. Ήδη, ο πρόεδρος Μπους, ο οποίος είναι χαρακτηριστικό
παράδειγμα μονομερούς πολιτικής, δήλωσε πρόσφατα στις Βρυξέλλες ότι θα
συνεργαστεί με τις χώρες του OECD για παρόμοια θέματα.

H Θεωρία Παιγνίων έχει γίνει πολύ δημοφιλές αντικείμενο μελέτης στα
Οικονομικά. Μερικοί ισχυρίζονται ότι μπορεί να φέρει επανάσταση σε όλες τις
κοινωνικές επιστήμες. Συμφωνείτε με αυτή την άποψη;

Δεν πιστεύω ότι η Θεωρία Παιγνίων είναι κάτι παραπάνω από μία τεχνική, ένα
εργαλείο. Είναι τόσο χρήσιμη όσο ικανός είναι αυτός που την εφαρμόζει. Ο Νας
μάς έδωσε ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο, όσον αφορά τη συμπεριφορά των ατόμων.
Μέχρι τώρα, όμως, η Θεωρία Παιγνίων μάς έχει δώσει σχετικά πρόχειρες και
πρωτόγονες ματιές του κόσμου που μας περιβάλλει, δεν μας τον έχει περιγράψει.
Πιστεύω ότι η Θεωρία Παιγνίων περιορίζεται από το γεγονός ότι δεν περιλαμβάνει
κάποια ιδέα κοινωνικής αξίας, αλλά αφορά τα άτομα. Οι λύσεις είναι λογικές
όσον αφορά τη συμπεριφορά των ατόμων, αλλά όχι πάντα κοινωνικά επιθυμητές.

Πολλοί υποφέρουν από αριθμοφοβία. H Στατιστική θεωρείται γενικώς δύσκολο
μάθημα και κάποιοι το θεωρούν βαρετό. Είναι, τελικά, η Στατιστική τόσο
δύστροπη;

Όχι. Πιστεύω ότι φταίει ο τρόπος που την διδάσκουν κάποιοι καθηγητές. H
Στατιστική είναι συναρπαστικό αντικείμενο μελέτης. Τα Μαθηματικά είναι η
γλώσσα που ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί για να επικοινωνήσει με τον εαυτό του.

Αγνοούν τις γυναίκες οι άνδρες μαθηματικοί

Στο ερώτημα πώς εξηγεί το γεγονός ότι δεν βλέπουμε συχνά διάσημες γυναίκες
μαθηματικούς, η κυρία Graciela Chichilnisky απαντά:

Υπάρχουν, λίγες αλλά υπάρχουν. H Emmy Noether, για παράδειγμα, είναι μία
διάσημη μαθηματικός. Στον συγκεκριμένο τομέα οι γυναίκες δεν ενθαρρύνονται ή,
ακόμα χειρότερα, τις αγνοούν. H προσωπική μου εμπειρία λέει ότι πολλές φορές
οι άνδρες μαθηματικοί εσκεμμένα αγνοούν ή υποβαθμίζουν τη δουλειά που γίνεται
από γυναίκες, τις αποθαρρύνουν να ασχοληθούν με τα Μαθηματικά. Είναι σκάνδαλο,
για παράδειγμα, που Πανεπιστήμια όπως το Χάρβαρντ και το Κολούμπια δεν έχουν
προαγάγει ποτέ μία γυναίκα σε μόνιμη θέση καθηγητή Μαθηματικών.

Θεωρείτε ότι στον ακαδημαϊκό χώρο υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες για τις
γυναίκες σε σχέση με παλαιότερα;

Όχι. Αντιθέτως, πολλές φορές τα πράγματα είναι χειρότερα. Τις δεκαετίες του
’30 και του ’40 υπήρχαν πάρα πολύ λίγες γυναίκες που σπούδαζαν Μαθηματικά. Στο
MIT ήμουν η μόνη γυναίκα στην τάξη μου. Σήμερα, οι γυναίκες που σπουδάζουν
είναι πολλές και τα πράγματα φαίνονται καλύτερα. Παρ’ όλα αυτά, ο αριθμός των
γυναικών στον ακαδημαϊκό χώρο που ανεβαίνουν στις υψηλότερες θέσεις παραμένει
ο ίδιος, αν όχι μικρότερος. Έτσι, στην πραγματικότητα, τα πράγματα είναι
χειρότερα.

Αυτή τη στιγμή στην Αμερική υπάρχει άγρια διαμάχη μετά τις δηλώσεις του
προέδρου του Χάρβαρντ Σάμερς, ο οποίος είναι φίλος μου, που ισχυρίστηκε
δημόσια τον Ιανουάριο του 2005 ότι στις γυναίκες δεν αρέσει να δουλεύουν και
πάρα πολύ. Είπε, μάλιστα, ότι σε συγκεκριμένους τομείς είναι γενετικώς
κατώτερες. Αυτά λέγονταν από τους ναζί για τους Εβραίους. Παλαιότερα, τα ίδια
έλεγαν και για τους μαύρους. Σήμερα, κανείς δεν θα τολμούσε να πει δημόσια
κάτι τέτοιο για τους Εβραίους ή για τους μαύρους. Να, όμως, που ο πρόεδρος του
Χάρβαρντ τα λέει για τις γυναίκες.

Σημειώνω ότι πρόσφατη έρευνα σε 22 χώρες, όσον αφορά τις εξετάσεις των
Μαθηματικών, έδειξε πως τα αγόρια υπερίσχυσαν μόνο σε τρεις χώρες έναντι των κοριτσιών.