Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Βύρωνας. Οι πρώτοι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στις
υπώρειες του Υμηττού λίγο μετά το 1922. Πήρε το όνομά του στα 100 χρόνια από
τον θάνατο του μεγάλου ποιητή. Σήμερα η «δύναμή» του υπολογίζεται σε περίπου
150.000 δημότες (www.dimosbyrona.gr).

H παγίδα του «Βύρωνα»

Τα «περιπολικά» του Βύρωνα

«ΔΗΜΟΣ ΒΥΡΩΝΑ, λέγετε».

– Καλημέρα, θα ήθελα πληροφορίες για το πρόγραμμα εθελοντικής φύλαξης.

«Εμείς ζητάμε να κάνετε περιπολίες με αυτοκίνητο του δήμου, από τις 10 το
βράδυ μέχρι τις 5 το πρωί μια φορά τον μήνα».

– Μόνος μου;

«Όχι, θα είστε δύο εθελοντές στο περιπολικό και θα υπάρχει επόπτης του δήμου
μαζί σας».

– Περιπολικό;

«Ναι, αυτοκίνητο με σειρήνα, προβολέα, όπως της Αστυνομίας, αλλά με άλλα
χρώματα. Θα έχετε και κινητό ώστε όταν δείτε κάτι ύποπτο, να ενημερώσετε την
Αστυνομία».

– Τι εννοείτε ύποπτο;

«Θα γίνουν σεμινάρια και θα σας εξηγήσουν».

– Πόσο θα διαρκέσουν;

«Δεν έχει καθοριστεί».

– Από ποιους θα γίνουν τα σεμινάρια;

«Ούτε αυτό έχει καθοριστεί».

– Θα φοράω στολή;

«Περίπου – καπέλο, μπουφάν και θα έχετε και σφυρίχτρα».

– Αν κάτι μου συμβεί;

«Θα έχετε ασφαλιστική κάλυψη».

– Από πού;

«Νομίζω από την… (αναφέρει γνωστή εταιρεία)» (σ.σ.: πολλά σημαντικά «δεν
έχουν ακόμη καθοριστεί», αλλά η εταιρεία βρέθηκε)

– Αυτή η προσφορά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μοριοδότησή μου ή για
προνομιακή πρόσβαση σε άλλες υπηρεσίες του δήμου;

«Όχι… Θα έχετε βέβαια κάποια δωρεάν εισιτήρια στο Θέατρο Βράχων, εκπτωτική
κάρτα σε καταστήματα, τέτοια πράγματα».

Στις 28 Φεβρουαρίου ο δήμαρχος Βύρωνα N. Χαρδαλιάς ανακοίνωσε επίσημα το
πρόγραμμα «εθελοντών φύλαξης». Παρών και ο υπουργός Δημόσιας Τάξης Γ.
Βουλγαράκης. Πολλοί μίλησαν για «γκάφα του υπουργού» να παραστεί σε μια
πρωτοβουλία η οποία δεν προβλέπεται από κανέναν νόμο και δεν έχει περάσει ούτε
καν από το Δημοτικό Συμβούλιο! («Θα το περάσουμε το πρώτο 10ήμερο του
Απριλίου», μου είπε ο δήμαρχος). Πάντως δεν φαίνεται επαρκής η εξήγηση ότι ο
δήμαρχος πρόσκειται στη N.Δ. και ο κ. Βουλγαράκης εκλέγεται στην περιφέρεια
που περιλαμβάνει και τον Βύρωνα.

Πριν από 10 μέρες περισσότεροι από 500 δημότες (από τη δημοτική αντιπολίτευση)
με πλακάτ πήγαν μέχρι το δημαρχείο διαμαρτυρόμενοι για τον «μηχανισμό
πραιτωριανών που στήνει ο δήμαρχος». Είναι τόσο απλό;

Στο «Μνημόνιο καθηκόντων…

… εθελοντών φύλαξης» του δήμου αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι αποστολή των
εθελοντών είναι «(…)και σε συνεργασία με την Αστυνομία η καταστολή
οποιασδήποτε πράξης που μελετάται ή εκτελείται και είναι ενάντια
στον νόμο» (οι υπογραμμίσεις δικές μου). Δηλαδή ο εθελοντής θα κρίνει αν
«μελετάται» παράνομη πράξη;

Στα «καθήκοντά τους» (στο ίδιο κείμενο που δόθηκε στη δημοσιότητα παρόντος του
κ. Βουλγαράκη) αναφέρονται και τα εξής: «Αν κατά τη διάρκεια της περιπολίας
διαπιστώσουν ύποπτες κινήσεις από άτομα τα οποία λόγω του τόπου, του χρόνου
και της εν γένει συμπεριφοράς τους κρίνονται ύποπτα διάπραξης εγκληματικής
πράξης, ειδοποιούν άμεσα την τοπική Αστυνομία ή την Άμεση Δράση». Δηλαδή πριν
από την πράξη! Πώς θα τα μάθουν όλα αυτά; Τριμελής επιτροπή θα περάσει από
κρησάρα τους εθελοντές. Την αποτελούν ο αντιδήμαρχος Αντώνης Καπάνταης (για
τον οποίο στο σχετικό δελτίο δεν αναφέρεται ότι είναι εν ενεργεία στέλεχος
της Αντιτρομοκρατικής), ο δημοτικός σύμβουλος Πολύκαρπος Αντωνίου (γι’
αυτόν αναφέρεται ότι είναι απόστρατος αστυνομικός διευθυντής) και ένας
ψυχολόγος. «Έχετε μεγάλη εγκληματικότητα στον δήμο σας;», ρώτησα τον A.
Καπάνταη. «Όχι, το αντίθετο, είμαστε τυχεροί και οι δημότες μας είναι
φιλήσυχοι άνθρωποι»… Τότε; «Ξέρετε, τα προβλήματα, κυρίως σε ελεύθερους
χώρους και στο άλσος, δημιουργούνται από ξενόφερτους από άλλες περιοχές.
Προβλήματα από μπάζα και από βανδαλισμούς στα σχολεία και αλλού». Το πρόγραμμα
– για έναν δήμο που δεν έχει εγκληματικότητα – προβλέπει 120 εθελοντές!
Υπάρχει συμμετοχή; «Ναι», απαντά ο δήμαρχος, «πολύ μεγάλη, ο κόσμος το
αγκάλιασε» (από την αντιπολίτευση δηλώνουν ότι το αγκάλιασαν οι Τοπικές της
N.Δ.).

H προχειρότητα…

… δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα στον Βύρωνα. Το νομικό ζήτημα δεν είναι
αμελητέο. Όπως αναφέρει η Ζωή Παπαϊωάννου, επίκουρη καθηγήτρια της Νομικής και
καθηγήτρια στις Αστυνομικές Σχολές, «το όλο σχήμα παραπέμπει σε παραχώρηση
αστυνομικής εξουσίας. H περιπολία – έτσι όπως ορίζεται από τον δήμο (στολή,
περιπολικά κ.λπ.) είναι αστυνομικό μέτρο. Και απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η
ύπαρξη ρητής διάταξης νόμου, τυπικού ή ουσιαστικού, βάσει ρητής νομοθετικής
εξουσιοδότησης και χορήγησης σχετικής άδειας». H ίδια μάλιστα υπενθυμίζει και
την απόφαση του ΣτΕ με την οποία κρίθηκε αντισυνταγματική η είσπραξη προστίμων
από ιδιωτική εταιρεία. Δύο προβλήματα εντοπίζει και ο Δημήτρης Μπελαντής,
διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου: «Το ένα είναι ότι στην ελληνική νομοθεσία δεν
υπάρχει ρητά η έννοια του “υπόπτου” και το δεύτερο – και γενικότερο – είναι
ότι για τη δημιουργία τέτοιας “υπηρεσίας” σε εθελοντική βάση δεν υπάρχει
κανένα νομικό έρεισμα».

Αλλά υπάρχει και μια βαθύτερη διάσταση όπως την εντοπίζει η Έφη Λαμπροπούλου,
αναπληρώτρια καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο: «Το 1999 δημιουργήθηκαν
στην Ελλάδα από το υπουργείο Δημόσιας Τάξης τα Τοπικά Συμβούλια Πρόληψης
Εγκληματικότητας (ΣΠΕ). Σ’ αυτά θα μετείχαν εκπρόσωποι των τοπικών ελίτ, αλλά
το πρόγραμμα δεν περπάτησε. Λίγο πριν από τις εκλογές δημιουργήθηκαν μάλλον
εσπευσμένα 95 ΣΠΕ αλλά μόνο της Ζακύνθου έκανε κάτι, ήτοι μια ημερίδα». Στις
ΗΠΑ και στην Αγγλία (σύμφωνα με στοιχεία από σύγγραμμα της Έφης Λαμπροπούλου)
υπάρχει ένα παρεμφερές πείραμα, το «Παρατηρητήριο Γειτονιάς», που όμως είναι
οργανωμένο σε άλλη βάση. Αλλού(ΗΠΑ) επιτρέπεται η οπλοφορία, αλλού συμμετέχουν
και αστυνομικοί, ενώ στις κεντροευρωπαϊκές χώρες, οι ομάδες αυτές υπάγονται
απευθείας στην Αστυνομία και τα στοιχεία συμμετοχών και δράσης είναι απόρρητα.
Πίσω από αυτές τις κινήσεις υπάρχει η αποδοχή της αναποτελεσματικότητας της
Αστυνομίας ως κλειστού στρατιωτικού σώματος γι’ αυτό και τις τελευταίες δύο
δεκαετίες καταγράφεται έκρηξη στην ιδιωτική αστυνόμευση (με πελάτες βεβαίως
όσους μπορούν να πληρώσουν.) Στις ΗΠΑ το 2000 σε έναν αστυνομικό
αντιστοιχούσαν 3 ιδιωτικοί αστυνομικοί, ενώ στην Ελλάδα μόλις μέσα σε δύο
χρόνια – από το 1997 στο 1999- ο τζίρος των 75 εταιρειών σεκιούριτι αυξήθηκε
κατά 40%. H εικόνα της αστυνόμευσης αλλάζει. H «κρατική» έχει την τάση και
στην Ελλάδα να αποσύρεται από περιοχές υψηλής εγκληματικότητας (π.χ. πλατεία
Βάθη), η ιδιωτική να επικεντρώνεται σε περιοχές μεσαίες και πλούσιες και το
ενδιάμεσο κενό επιχειρήθηκε να καλυφθεί από μορφές κοινοτικής αστυνόμευσης
(όπως τα «Παρατηρητήρια Γειτονιάς») για τις οποίες όμως όλες οι έρευνες (Έφη
Λαμπροπούλου) δείχνουν ότι δεν είναι αποδοτικές: «Μήπως δηλαδή τέτοια μέτρα
δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια παράσταση ισχύος, ένας “αυταρχικός
λαϊκισμός” που συσκοτίζει πολιτικές και θεσμικές αδυναμίες ή ελλείψεις».

Αντίστοιχος είναι και ο προβληματισμός της Αφροδίτης Κουκουτσάκη (επίκ.
καθηγήτριας στο Πάντειο): «H ρητορική του “δημόσιου κινδύνου” και η
αναπαράσταση της εγκληματικότητας ως μείζονος προβλήματος της ελληνικής
κοινωνίας είναι εντυπωσιακά παρούσα ήδη από την προ-Ολυμπιακή περίοδο, ενώ η
υπεραστυνόμευση, οι “καθαρές πόλεις” και γενικότερα το περιβάλλον σχεδόν
μηδενικής ανοχής του περασμένου καλοκαιριού τείνει να αναπαρασταθεί ως ιδανικό
μοντέλο.

Το πείραμα του Βύρωνα, όσο κι αν εκ πρώτης όψεως μοιάζει να στερείται
σοβαρότητας, δεν θα πρέπει να το υποτιμήσουμε γιατί στην ουσία του θεσμοθετεί
ένα νέο κρίκο στην αλυσίδα των “αντεγκληματικών” ιδεολογικών και πολιτικών
μηχανισμών, ενώ στον βαθμό που θα αναπτυχθεί συνιστά μια συνταγματική εκτροπή
πρώτου μεγέθους».

H τελευταία ερώτηση στην κυρία που έδινε πληροφορίες για το πρόγραμμα του
Δήμου Βύρωνα ήταν:

– Εγώ δεν μένω στον Βύρωνα. Μπορώ παρ’ όλα αυτά να πάρω μέρος;

«Βεβαίως»…

«Έκανε λάθος η υπάλληλος», απάντησε ο δήμαρχος… Να ‘ταν μόνο δικό της…

Info

Ζωής Παπαϊωάννου «Περιεχόμενο και όρια της αστυνομικής εξουσίας»,
Αθήνα-Θεσσαλονίκη 2004, ΣΑΚΚΟΥΛΑΣ

Έφης Λαμπροπούλου «Εσωτερική Ασφάλεια και Κοινωνία του Ελέγχου», Αθήνα
2001, KPITIKH

Έφης Λαμπροπούλου «Ο κοινωνικός έλεγχος του εγκλήματος», Αθήνα 1994,
ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ

Αφροδίτης Κουκουτσάκη «Εικόνες εγκλήματος», Αθήνα 2003, ΠΛΕΘΡΟΝ

M. Σάντελ «Ο φιλελευθερισμός και τα όρια της Δικαιοσύνης», Αθήνα 2003,
ΠΟΛΙΣ