TPITH AΠOΨH Οι πυλώνες του συστήματος

Είχαμε βαρεθεί να παρακολουθούμε τους διαπληκτισμούς των δύο κομμάτων. Τις
αμοιβαίες κατηγορίες, που δεν απεκάλυπταν σχεδόν ποτέ το συγκεκριμένο. Και
ξαφνικά, ως κεραυνός εν αιθρία, ξέσπασε η «κρίση»! Και οι τρεις πυλώνες του
συστήματος άρχισαν να τρίζουν, με πρώτη την Εκκλησία, υπαρκτό «εκπρόσωπο του
Θεού» επί της γης: αλληλοκατηγορίες μητροπολιτών, ψεύδη μητροπολιτών,
μητροπολίτες με τεράστιες περιουσίες, ένας με εταιρείες στο εξωτερικό, «ροζ
κασέτες», εκατομμύρια που εξαφανίζονται, διαπλοκή της ηγεσίας της Εκκλησίας με
μέλη της δικαιοσύνης και με άτομα του υποκόσμου, παρακράτος του Αρχιεπισκόπου
κ.λπ., κ.λπ. Πώς δημιουργήθηκε αυτός ο οχετός των σκανδάλων; Και γιατί
αποκαλύφτηκε τώρα;

Προφανώς δεν θα επιχειρήσω κάποια «καταγραφή». Αυτό γίνεται από τα MME και
μάλιστα με τρόπο πληθωρικό. Ποιες είναι όμως οι αιτίες που δημιούργησαν αυτόν
τον βόρβορο; Σε ένα πρώτο επίπεδο, θα μπορούσε να επισημάνει κανείς: Τη
συγκεντρωτική-αυταρχική δομή της Εκκλησίας. Την εκλογή των μητροπολιτών από
την «κορυφή», ως αποτέλεσμα ανταγωνισμών, συμβιβασμών και ισορροπιών.
(Παλαιότερα τους επισκόπους τους εξέλεγε το «χριστεπώνυμον ποίμνιον»). Τις
προσωπικές φιλοδοξίες. Τα πλέγματα συμφερόντων που δημιουργεί η διαχείριση του
τεράστιου πλούτου της Εκκλησίας (εκτάσεις, ακίνητα, επιχειρήσεις κ.λπ.). Τη
δυνατότητα ατομικού πλουτισμού των ιεραρχών. Την ύπαρξη παραεκκλησιαστικών
οργανώσεων (Χρυσοπηγή κ.λπ.) με αντιδραστικές ιδέες και ισχυρά κυκλώματα.
Γενικότερα την ύπαρξη εκκλησιαστικού «παρακράτους», που οι ρίζες του φθάνουν
ώς την εποχή του εμφυλίου και τη μετέπειτα ανώμαλη πολιτική ζωή και την
περίοδο της χούντας.

Εντούτοις η προηγούμενη «καταγραφή» είναι μια πρώτη προσέγγιση. Μία άλλη, σε
δεύτερο επίπεδο, απαιτεί την ανάλυση των σχέσεων της Εκκλησίας με το κράτος.
Σ’ αυτό το επίπεδο αναδεικνύονται θεμελιώδεις αντιφάσεις οι οποίες, μεταξύ
άλλων, είναι και γενεσιουργές αιτίες της σημερινής κρισιακής πραγματικότητας.

H Ελλάδα δεν είναι θεοκρατική πολιτεία. Είναι κοσμικό κράτος, του οποίου το
Σύνταγμα εγγυάται την ελευθερία της συνείδησης των πολιτών. Το άρθρο
κατοχυρώνει την ίση μεταχείριση των Ελλήνων, ανεξάρτητα από το αν ανήκουν ή
όχι στην επικρατούσα θρησκεία. H ανεξιθρησκία είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη.
Το κράτος θα έπρεπε, συνεπώς, να είναι ουδέτερο στα ζητήματα της θρησκείας και
η Εκκλησία να μην παρεμβαίνει στις κρατικές υποθέσεις.

Και όμως: Εδώ αρχίζουν οι αντιφάσεις. Στην προμετωπίδα του Συντάγματος υπάρχει
η φράση: «Εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος». H
φράση αυτή υπονομεύει εξ υπαρχής τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και
διευκολύνει την τάση της Εκκλησίας να επεμβαίνει στην κοινωνική ζωή, και να
την ελέγχει κατά το δυνατόν. Συγκεκριμένα:

Σε αντίθεση με την πλειονότητα των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ελλάδα
δεν έχει πραγματοποιηθεί ο χωρισμός της Εκκλησίας από το κράτος, βασικό
στοιχείο της αστικής «νεωτερικότητας». (Μόνο στην Ισπανία, στην Πορτογαλία,
στην Ιταλία και στην Ελλάδα δεν έχει γίνει αυτός ο διαχωρισμός). Αναπόφευκτα,
συνεπώς, η Εκκλησία επεμβαίνει σε τομείς της κοινωνικής ζωής οι οποίοι είναι
ξένοι από τις δικές της αρμοδιότητες. Ας σημειώσουμε τα κυριότερα συμπτώματα
αυτής της «παθογένειας».

Πολύς λόγος έγινε για το ποιος θα ορκίσει τον νέο Πρόεδρο Δημοκρατίας. Ήδη
υπάρχει μία παράδοση, ο Πρόεδρος να ορκίζεται από τον Αρχιεπίσκοπο. Όμως η
παράδοση αυτή αρχίζει από την «ανώμαλη» περίοδο του 1952 και συνεχίζεται με
βάση τα χουντικά Συντάγματα του 1968 και του 1973. (Όπως σημειώνει ο καθηγητής
κ. Μανιτάκης, ο Όθων και ο Γεώργιος είχαν ορκιστεί ενώπιον της Εθνικής
Συνέλευσης).

Δεύτερος τομέας, όπου παραβιάζεται ο κοσμικός χαρακτήρας της ελληνικής
πολιτείας, είναι το σχολείο. Ειδικά, η Στοιχειώδης και η Μέση Εκπαίδευση.
Ρόλος του σχολείου είναι η καλλιέργεια της εγκόσμιας γνώσης. H πίστη όμως
βρίσκεται πέραν των ορίων της γνώσης. (Αυτό το δέχονταν και οι πατέρες της
Ανατολικής Εκκλησίας). Τα θρησκευτικά συνεπώς δεν θα έπρεπε να έχουν θέση στο
διδακτικό πρόγραμμα του σχολείου, ενώ θα μπορούσε να διδάσκεται ένα μάθημα
ιστορίας των θρησκειών. H διδασκαλία των θρησκευτικών αποτελεί προσηλυτισμό, ο
οποίος απαγορεύεται από το κράτος. Και όμως, κατά τον νόμο 1566/85, ανάμεσα
στους σκοπούς της εκπαίδευσης ορίζεται η διδασκαλία «των γνήσιων στοιχείων της
ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης»!

Πρόεδρος της Δημοκρατίας που ορκίζεται από τον Αρχιεπίσκοπο (και αν ο Πρόεδρος
δεν είναι ορθόδοξος;). Βουλευτές που ορκίζονται από τον Αρχιεπίσκοπο. Μαθητές
που προσηλυτίζονται σε θρησκεία, ενδεχομένως διαφορετική από της οικογενείας
τους. Νήπια που βαπτίζονται, αντίθετα με την παράδοση του πρώιμου
χριστιανισμού. Μάχη για αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες. Όλα αυτά
διαχωρίζουν σε κατηγορίες τους πολίτες, που είναι ίσοι ενώπιον του
Συντάγματος.

H σημερινή κρίση έχει τις ρίζες της και στις προηγούμενες αντινομίες, που
διευκολύνουν την επιδίωξη της Εκκλησίας να παρεμβαίνει σε χώρους έξω από τις
αρμοδιότητές της. Πολλοί αποδίδουν αυτή την πλευρά της κρίσης στις φιλοδοξίες
του κ. Χριστόδουλου. Αλλά τα αίτια είναι βαθύτερα και ο Αρχιεπίσκοπος ο ίδιος
είναι προϊόν του συστήματος.

Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Χωρισμός της Εκκλησίας από το κράτος. Οι ιερείς να
μισθοδοτούνται από το ταμείο της Εκκλησίας, όπως γίνεται στις περισσότερες
χώρες της Ένωσης. Να πάψουν οι πολίτες, ορθόδοξοι, αλλόθρησκοι, άθρησκοι, να
πληρώνουν μισθούς, νοσήλια και συντάξεις του ιερατείου. Να περιοριστούν τα
«εισοδήματα» των ιεραρχών που στολίζονται σαν παγώνια, προκαλώντας το δημόσιο
αίσθημα. Τέλος: Τι θα γίνει με την τεράστια εκκλησιαστική περιουσία;

Ερώτημα: Ο χωρισμός της Εκκλησίας από το κράτος θα επιφέρει την «κάθαρση»;
(Θυμηθείτε την περίφημη «κάθαρση» του 1989). Προφανώς όχι: H ιδιοτέλεια, η
διαπλοκή και η διαφθορά είναι εγγενή στοιχεία της ανταγωνιστικής κοινωνίας
μας. Αλλά έστω: ας κάνουμε ένα βήμα προς την αστική «νεωτερικότητα».

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.