ANOIXTO MBA Aπό το κραχ του 1929, στις σύγχρονες οικονομικές κρίσεις

H Μεγάλη Κρίση της δεκαετίας του 1930 έχει μείνει χαραγμένη στην παγκόσμια
οικονομική ιστορία και αποτελεί πάντα ένα… επίκαιρο γεγονός προς ανάλυση,
καθώς κατά καιρούς παρατηρούνται στις οικονομίες φαινόμενα σχετικά με εκείνα
που έλαβαν χώρα τότε, εγείροντας έντονες ανησυχίες για νέα, καθολική
οικονομική κρίση.

Εξάλλου, συχνά διαπιστώνονται στις διάφορες οικονομίες κλυδωνισμοί που κάποιες
φορές οδηγούν τελικά σε κρίση, αν και οι πρόσφατες εμπειρίες – στη δεκαετία
του 1990 και αρχές της δεκαετίας που διανύουμε – ήταν περιορισμένων,
γεωγραφικά, επιπτώσεων και – ευτυχώς – δεν ζήσαμε ένα σύγχρονο κραχ.

ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ

Οι κρίσεις που περιγράφονται παρακάτω έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: τις
προσδοκίες. Οι προσδοκίες των ανθρώπων, συγκεκριμένα εκείνων που εμπλέκονται
με την αγορά, είναι καθοριστικής σημασίας και μπορούν από μόνες τους – χωρίς
πραγματική υφιστάμενη αιτία – να προκαλέσουν το ξέσπασμα μιας κρίσης. Ο λόγος
είναι ο εξής: H σχέση μεταξύ πραγματικών επιτοκίων και πραγματικών
συναλλαγματικών ισοτιμιών δίνεται από τον τύπο:

όπου r είναι το εγχώριο επιτόκιο, rf δηλώνει το διεθνές επιτόκιο, ε είναι η
πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία (έχει ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός), ενώ το
εe δηλώνει τις προσδοκίες των επενδυτών ή / και των κερδοσκόπων για την
πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία. Επομένως, αν μεταβληθεί το εe, η κυβέρνηση
έχει δύο επιλογές: αν ο σκοπός είναι να διατηρηθεί το επιτόκιο σταθερό, τότε
αναπόφευκτα πρέπει να υποτιμηθεί το εγχώριο νόμισμα. Αντίθετα, αν πρέπει να
διατηρηθεί η συναλλαγματική ισοτιμία σταθερή, πρέπει να αυξηθεί το εγχώριο
επιτόκιο – η αύξηση των επιτοκίων, όμως, οδηγεί σε ύφεση την οικονομία. Γι’
αυτό και γενικά η υποτίμηση θεωρείται προτιμότερη, μεταξύ των δύο επιλογών.

H Μαύρη Παρασκευή (25 Οκτωβρίου 1929)

* Υπερβολική αύξηση των τιμών των μετοχών στο Χρηματιστήριο της Γουώλ Στρητ
(Wall Street).

* Τα φαινόμενα είχαν αρχίσει να κάνουν την εμφάνισή τους από το 1928, αλλά
μπροστά στα κέρδη οι επενδυτές «έχαναν το δάσος».

* Μεταξύ του 1929 και του 1932 ο δείκτης Dow Jones έπεσε από το επίπεδο των
381 μονάδων στο επίπεδο των 41 μονάδων!

* Οι ευρωπαϊκές εισαγωγές στην αμερικανική αγορά μειώθηκαν απότομα.

* Οι δυνάμεις της παγκόσμιας αγοράς έδειχναν ότι η Αμερική έπρεπε να αυξάνει
τις εισαγωγές της, ώστε να επιτρέπει την αποπληρωμή των δανείων της.

* Το αποτέλεσμα του ντόμινο ήταν αναπόφευκτο για όλες τις οικονομίες, καθώς
προσπαθούσαν να προστατευτούν από την υποτίμηση των νομισμάτων τους.

* Ωστόσο, οι χώρες διαφοροποιήθηκαν σε ό,τι αφορά τον βαθμό στον οποίο
δεσμεύτηκαν στις συναλλαγματικές ισοτιμίες που όριζε ο Κανόνας του Χρυσού.

* Οι χώρες που μείωσαν την αξία του νομίσματός τους (π.χ. Δανία, σε ποσοστό
περίπου 50% σε όρους χρυσού) ανέκαμψαν σύντομα.

H Ευρωπαϊκή Κρίση του 1992

* Ένωση της Δυτικής Γερμανίας με την Ανατολική, το 1990.

* Ο Κολ προβαίνει σε μαζικές δημόσιες επενδύσεις, για να ανεβάσει το
οικονομικό επίπεδο της Ανατολικής Γερμανίας.

* Αυτό φέρνει άνοδο των επιτοκίων από τη Γερμανική Κεντρική Τράπεζα.

* Αύξηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του γερμανικού μάρκου έναντι του
αμερικανικού δολαρίου και του ιαπωνικού γιεν.

* Μαζικές εισροές κεφαλαίων στη Γερμανία

* Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών παρέσυρε σε άνοδο των
επιτοκίων στο HB, τη Γαλλία και την Ιταλία.

* H υπόσχεση των κρατών να διατηρήσουν τον ΕΜΣΙ δεν έγινε πιστευτή από τους
κερδοσκόπους.

* H περίπτωση του Τζορτζ Σόρος.

* H αρχή της ιδέας της Νομισματικής Ένωσης.

H Κρίση του Μεξικού (1994 – 1995)

* Έκπληξη για τους οικονομολόγους και τους ιθύνοντες της οικονομικής
πολιτικής.

* Το 1994 το Μεξικό προσχώρησε στις ανεπτυγμένες χώρες του ΟΟΣΑ (Οργανισμός
Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) και στη NAFTA (Συμφωνία Ελεύθερου
Εμπορίου της Βορείου Αμερικής).

* Προσδοκίες για ισχυροποίηση του νομίσματος (πέσο) και για κερδοφόρες
επενδύσεις εγχωρίως.

* H εμφάνιση ανταρτών στην επαρχία των Τσιάπας (Chiapas) αμφισβητεί την
πολιτική σταθερότητα.

* Κύμα δολοφονιών, μεταξύ των άλλων και του υποψήφιου για την Προεδρία Luis
Donaldo Colosio.

* Πεσιμισμός όσον αφορά τη σταθερότητα του νομίσματος.

* Στα τέλη του 1994 η Κεντρική Τράπεζα είχε κιόλας εξαντλήσει τα
συναλλαγματικά της αποθέματα στην προσπάθειά της να στηρίξει το νόμισμά της,
με αποτέλεσμα να επέλθει τελικά η υποτίμηση.

* Δάνεια από το Ταμείο Οικονομικής Σταθεροποίησης των ΗΠΑ προκειμένου να
ανακτήσει σταδιακά το Μεξικό συναλλαγματικά αποθέματα και να κερδίσει πάλι την
εμπιστοσύνη του κόσμου.

H Κρίση της Ανατολικής Ασίας (1997 – 1998)

* Κατά τα μέσα του 1997 οι επενδυτές άρχισαν να ανησυχούν για το μακροχρόνιο
«θαύμα» των χωρών της Ανατολικής Ασίας και, επομένως, σταδιακά μείωναν τις
προσδοκίες τους.

* Υποτίμηση των νομισμάτων σε Ταϊλάνδη, Μαλαισία, Νότια Κορέα και Ινδονησία (η
τελευταία επλήγη περισσότερο).

* Εμφάνιση σοβαρών προβλημάτων στις οικονομίες αυτές (π.χ. τεράστιος δανεισμός
τραπεζών και επιχειρήσεων σε δολάρια ή γιεν).

* Ο κύκλος της απαισιοδοξίας συνεχίστηκε με περαιτέρω μειώσεις των προσδοκιών
και περαιτέρω υποτιμήσεις.

* Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προέβη σε δανεισμό των χωρών αυτών,
προκειμένου να ανακτήσουν τα συναλλαγματικά τους αποθέματα, υπό τον όρο να
υποσχεθούν την αναμόρφωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και τη βελτίωση του
πλαισίου λειτουργίας των τραπεζών.

Η Κρίση της Τουρκίας (2000 – 2001)

* Προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο υψηλός πληθωρισμός η Τουρκία υιοθέτησε
τριετές πρόγραμμα σταθεροποίησης, για τη συναλλαγματική της ισοτιμία.

* Αν και η αιτία βρίσκεται στο οικονομικό σύστημα της χώρας, η αφορμή δόθηκε
κατά τα τέλη του 2000 όταν κάποιες τράπεζες ήλθαν αντιμέτωπες με ζημίες και
προβλήματα ρευστότητας.

* Παρά τις προσπάθειες της Κεντρικής Τράπεζας και την παροχή χρηματοδότησης
από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και ενώ η κατάσταση φαινόταν να έχει
βελτιωθεί στις αρχές του 2001, η έλλειψη εμπιστοσύνης από πλευράς επενδυτών
ήταν πια δεδομένη.

* H δημόσια αντιπαράθεση του προέδρου της Τουρκίας με τον πρωθυπουργό Ετσεβίτ
– 19 Φεβρουαρίου – προκάλεσε πάλι έντονες ανησυχίες ότι το πρόγραμμα
σταθεροποίησης θα κατέρρεε.

* Τα επιτόκια εκτοξεύτηκαν στο επίπεδο των 5.000% στις 21 του ίδιου μήνα!

* Στις 22 του μήνα η κυβέρνηση ανακοίνωσε την κατάρρευση του προγράμματος
σταθεροποίησης.

Η Κρίση της Αργεντινής (τέλη του 2001)

* Ανάπτυξη της Αργεντινής, αλλά με υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα.

* Ο εγχώριος πληθωρισμός κατέστησε τις εξαγωγές της χώρας μη ανταγωνιστικές.

* Άνοδος των επιτοκίων, τα οποία στη συνέχεια μείωσαν τις επενδύσεις.

* H οικονομία περιήλθε σε ύφεση, η οποία επέτεινε τα δημοσιονομικά ελλείμματα.

* H χώρα ήλθε αντιμέτωπη με υψηλό και συνεχώς αυξανόμενο εθνικό χρέος, καθώς η
κυβέρνηση απέτυχε στις προσπάθειές της να εισπράξει τους φόρους που θα
«ελάφρυναν» λίγο την κατάσταση.

* Φόβοι για υποτίμηση του νομίσματος οδήγησαν σε μαζικές εκροές κεφαλαίων.

Tips

Οι προσδοκίες…

…των ανθρώπων που εμπλέκονται με την αγορά, μπορούν από μόνες τους –
χωρίς πραγματική υφιστάμενη αιτία – να προκαλέσουν το ξέσπασμα μιας κρίσης