H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Ελληνοχριστιανικός πολιτισμός. Εκδοχή της εθνικής
ιδεολογίας που αρθρώνεται στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και βρίσκεται στην
ακμή της εμβέλειάς της κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ού. Ο τρόπος έχει να
κάνει και με την «αντικατάσταση» του σημαντικού έτερου Καππαδόκη Γρηγορίου
Νύσσης από τον Ιωάννη Χρυσόστομο ως τον τρίτο των Τριών Ιεραρχών. (Βλ. Έφης
Γαζή «Ο δεύτερος βίος των Τριών Ιεραρχών»)


Φερετζές από την Εκκλησία



TON ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ του 1955, το Πανεπιστήμιο Αθηνών απέκτησε το δεύτερο
λάβαρό του. Το πρώτο ήταν έργο του διάσημου ζωγράφου Νικολάου Γύζη, η Αθηνά,
που συμβόλιζε τη γνώση και τη σοφία και είχε παραγγελθεί το 1887, στα 50χρονα
του Πανεπιστημίου. Το δεύτερο παραγγέλθηκε σε εργαστήριο του Μονάχου και ήταν
οι Τρείς Ιεράρχες. H επιλογή έγινε ύστερα από πρόταση της Θεολογικής Σχολής
προς τη Σύγκλητο. Κάνοντας απολογισμό της πρυτανείας του, ο τότε πρύτανης
Παναγιώτης Μπρατσιώτης αναφέρθηκε στο κενό που πληρώθηκε από το λάβαρο των
«Τριών Ιεραρχών»: «Στην (μέχρι τότε) έλλειψη και του ελαχίστου χριστιανικού
συμβόλου, ανταποκρινόμενου προς τα ιδανικά τού ελληνοχριστιανικού πολιτισμού,
του οποίου (...) φυτώριον επίσημον τυγχάνει το εθνικόν Πανεπιστήμιον». Ο Π.
Μπρατσιώτης δεν ήταν τυχαίος. Όπως αναφέρει στην έξοχη μελέτη της («Ο δεύτερος
βίος των Τριών Ιεραρχών») η Έφη Γαζή, λέκτωρ Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της
Θεσσαλίας, ο πρύτανης ήταν από τα νεανικά του χρόνια στενά συνδεδεμένος με τον
Ευσέβιο Ματθόπουλο, τον ιδρυτή της παρεκκλησιαστικής «Ζωής» και υπήρξε
καθοδηγητής της «Χριστιανικής Κοινωνικής Ένωσης» που ιδρύθηκε το 1932 από μέλη
της «Ζωής».


Το μεγάλο κόλπο...


...από τον Αρχιεπίσκοπο προετοιμαζόταν μεθοδικά και αθόρυβα τα τελευταία δύο
χρόνια. Μάλιστα, στους συνομιλητές του ο κ. Χριστόδουλος άφηνε να εννοηθεί ότι
διαπραγματευόταν και το επ' αόριστον πάγωμα του θέματος των «ταυτοτήτων»,
αρκεί να άνοιγε από πλευράς Πολιτείας η... κερκόπορτα της Ανωτάτης
Εκπαίδευσης. Με έναν απλό τρόπο: Με την ανωτατοποίηση των τεσσάρων
εκκλησιαστικών σχολών. H δικαιολογία ακουγόταν προφανής: Να αναβαθμιστεί το
μορφωτικό επίπεδο των ιερέων. Αλλά ο σκοπός είναι πιο σύνθετος (ενόψει και της
πιθανής επαναλειτουργίας τής - πανεπιστημιακού επιπέδου, αλλά πατριαρχικού
ελέγχου - σχολής της Χάλκης). H Εκκλησία θέλει τον αποκλειστικό έλεγχο του
μαθήματος των Θρησκευτικών στη Μέση και (μεγάλου μέρους) των αντίστοιχων,
θεολογικού περιεχομένου μαθημάτων, στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Για τον
Αρχιεπίσκοπο δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ πολίτη και πιστού. Το είπε ο ίδιος, το
1998, σε συγχαρητήρια αναφορά του προς τον Καψάλη, εκδότη και διευθυντή του
ακροδεξιού «Στόχου»:«Θέλω να συγχαρώ για άλλη μία φορά τον κ. Καψάλη. εκδότη
που είναι γνωστός ελληνοκεντρικός και ελληνόψυχος και - ταυτόχρονα -
χριστιανοκεντρικός και ορθόδοξος. Έχουμε ανάγκη από τέτοιους ανθρώπους που θα
βάλουν σε ίδια μοίρα τα θρησκευτικά μας και τα εθνικά μας ιδεώδη». H (κάθε)
επίσημη Εκκλησία είχε ανέκαθεν έναν εχθρό: τα αλλά «πιστεύω». Ο κυριότερος
τρόπος ελαχιστοποίησης του κινδύνου ήταν ο έλεγχος της γνώσης. Και στην Ελλάδα
μέχρι τη Μεταπολίτευση, ο έλεγχος αυτός ήταν σημαντικός στην Ανώτατη
Εκπαίδευση και ολοκληρωτικός στη Μέση. Αλλά οι θεολογικές σχολές σιγα-σιγα
ανεξαρτητοποιήθηκαν (σήμερα είναι οι κύριοι πολέμιοι της ανωτατοποίησης των
εκκλησιαστικών σχολών). Οι νέες συνθήκες στην κοινωνία (στην Αττική, για
παράδειγμα, το 25% των μαθητών δεν προέρχεται απο ελληνικές και ένα μεγάλο
τμήμα ούτε απο χριστιανικές οικογένειες) ξαναβάζουν στο τραπέζι τόσο τον τρόπο
όσο και το περιεχόμενο του μαθήματος των Θρησκευτικών. Σε έρευνά της η Εύη
Ζαμπέτα, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών,
διαπίστωσε ότι το μάθημα των Θρησκευτικών από το Δημοτικό ώς το Λύκειο
«καταλαμβάνει» 2.300 σελίδες. Από αυτές, μόλις οι 100 αναφέρονται σε άλλες
θρησκείες ή δόγματα. Και σ' αυτές τις 100 σελίδες, περίοπτη θέση καταλαμβάνει
η αρχαία ελληνική θρησκεία! Μια θρησκεία «νεκρή»... Και το ίδιο «πνεύμα»
συναντάται όπως επισημαίνει η κ. Ζαμπέτα, και στο μάθημα της Γλώσσας ως εάν ο
Χριστιανισμός και δη η ορθόδοξη έκφρασή του να είναι η μόνη θρησκεία επί της
γης.


Με συστατική....


...από επιστολή τον Μητροπολίτη (ουσιαστικά) εισάγονταν στις εκκλησιαστικές
σχολές οι αυριανοί παπάδες έστω κι αν τυπικά υπάγονται στο υπουργείο Παιδείας.
Οι εν λόγω σχολές είναι τριετούς φοίτησης, λειτουργούν στην Αθήνα, στην Κρήτη,
στα Γιάννινα στη Θεσσαλονίκη και φέτος οι απόφοιτοι θα φθάσουν περίπου τους
χίλιους. Ως εκπρόσωπό του στη σχετική επιτροπή του υπουργείου Παιδείας, ο κ.
Χριστόδουλος τοποθέτησε τον Επίσκοπο Θερμοπυλών Ιωάννη και τον επιφόρτισε να
μεταφέρει το όραμά του: Ανώτατες θρησκευτικές σχολές... Ευελπίδων. Ήτοι, μόνο
για αγόρια και μάλιστα οικότροφα. Και ακούγεται ότι η κ. Μαριέττα Γιαννάκου
έχει συμφωνήσει. Το νομοσχέδιο είναι έτοιμο και, όπως υποστηρίζεται από το
περιβάλλον του Αρχιεπισκόπου, τα δύο βασικά αιτήματα έχουν ικανοποιηθεί: Το
«στρατιωτικόν» του χαρακτήρα τους και η ανώτατη εποπτεία απο τον ίδιον τον κ.
Χριστόδουλο. Εδώ βρίσκεται και ένα ακόμη μεγάλο κόλπο: Οι έδρες των σχολών
αυτών βρίσκονται (με εξαίρεση εκείνη της Αθήνας) είτε σε «νέες χώρες,
Θεσσαλονίκη) είτε στη «δικαιοδοσία» του Οικουμενικού Πατριαρχείου (Κρήτη).
Στις περιοχές αυτές λοιπόν, ο Αρχιεπίσκοπος «πατάει» πλέον γερά, ως ανώτατος
εποπτεύων των σχολών απ' όπου θα προέρχονται οι ιερείς τους.


Το σχέδιο νόμου έχει δοθεί στην Αρχιεπισκοπή, όχι όμως και στους εκπροσώπους
των θεολογικών σχολών, οι οποίοι αντιδρούν στη μελλοντική ανωτατοποίηση. Όπως
εξηγεί ο Μάριος Μπέγζος, καθηγητής τής Θεολογικής Σχολής, αν ο οποιοσδήποτε
απόφοιτος μιας τέτοιας ανώτατης σχολής προσφύγει στα δικαστήρια και
διεκδικήσει το δικαίωμα συμμετοχής στους διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ για να γίνει
καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση, προφανώς θα δικαιωθεί, «διογκώνοντας ακόμη
περισσότερο το πρόβλημα της ανεργίας μεταξύ των αποφοίτων μας».


Το ουδετερόθρησκο σχολείο...


... ήταν ο τίτλος μελέτης που ανέλαβε πρόσφατα, για λογαριασμό του γαλλικού
υπουργείου Παιδείας, ο γνωστός στοχαστής Ρεζίς Ντεμπρέ. Στο εισαγωγικό του
σημείωμα ανέφερε: «Ένα σχολείο αυθεντικά και νηφάλια ουδετερόθρησκο οφείλει να
παρέχει σε κάθε μαθητή πρόσβαση στην κατανόηση του κόσμου». Πώς άλλωστε θα
μπορέσει - αναρωτιόταν ο Ντεμπρέ - να καταλάβει ένας σύγχρονος πολίτης την
«11η Σεπτεμβρίου» εάν αγνοεί τον ουαχαμπισμό ή τις κορανικές γενεαλογίες ή τις
μεταμορφώσεις του μονοθεϊσμού;


«Δώστε μου ένα αγόρι στην ηλικία των επτά ετών και θα είναι δικός μου για
πάντα» έγραφε ο Ιγνάτιος Λογιόλα, ο ιδρυτής του τάγματος των Ιησουιτών... Και
μπορεί να το θέλει αυτό ο Αρχιεπίσκοπος... Εμείς; H ανωτατοποίηση των σχολών
είναι ένα πράγμα, ο έλεγχος και η διαχείρισή τους άλλο. Στο κάτω - κάτω, μας
αφορά. Τα έσοδά τους θα προέρχονται από τους φόρους μας...


Info



* Έφης Γαζή «Ο δεύτερος βίος των Τριών Ιεραρχών» Αθήνα 2004, ΝΕΦΕΛΗ


* Παντελή E. Λέκκα «Το παιχνίδι με τον χρόνο» Αθήνα 2001, ΕΛΛΗΝΙΚΑ
ΓΡΑΜΜΑΤΑ


* Ρεζίς Ντεμπρέ «H διδασκαλία της θρησκείας στο ουδετερόθρησκο σχολείο»
Αθήνα 2004, ΕΣΤΙΑ


* Αντώνη Μανιτάκη «Οι σχέσεις της Εκκλησίας με το κράτος - έθνος» Αθήνα
2000, ΝΕΦΕΛΗ


* Σταύρου Ζουμπουλάκη «Ο Θεός στην Πόλη» Αθήνα 2002, ΕΣΤΙΑ


* Εύης Ζαμπέτα «Σχολείο και θρησκεία» Αθήνα 2003 ΘΕΜΕΛΙΟ


* Νίκου Αλιβιζάτου «Ο αβέβαιος εκσυγχρονισμός» Αθήνα 2001 ΠΟΛΙΣ


* T. BOTTOMORE «Ιδιότητα του πολίτη και κοινωνική τάξη» Αθήνα 1995
GUTENBERG


* Αλέξη Ηρακλείδη «H Ελλάδα και ο εξ Ανατολών κίνδυνος» Αθήνα 2001
ΠΟΛΙΣ


* Δ. Χριστόπουλου (επιμ.)


«Νομικά ζητήματα θρησκευτικής ετερότητας στην Ελλάδα» Αθήνα 1999
KPITIKH


* Θ. Λίποβατς - N. Δερμετζή - Βασιλικής Γεωργιάδου (επιμ.) «Θρησκείες
και πολιτική στη νεωτερικότητα» Αθήνα 2002, KPITIKH


* Pierre Bourdier «H διάκριση» Αθήνα 2002, ΠΑΤΤΑΚΗΣ


* Julia Kristeva «Ξένοι μέσα στον εαυτό μας» Αθήνα 2004, SCRIPTA


* Clifford Geertz «H ερμηνεία των πολιτισμών» Αθήνα 2004
ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ


* Πιερ Ροζανβαλόν «Το νέο κοινωνικό ζήτημα» Αθήνα 2004 ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Ακολουθήστε τα ΝΕΑ στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στα ΝΕΑ