Οι ελπίδες πεθαίνουν στο Iράν

«Εσύ τι νομίζεις, αξίζει σήμερα ο γιος μου να γυρίσει από την Αμερική και
να μείνει στο Ιράν;», με ρωτάει η Ελαχέ και τα θλιμμένα μάτια της καρφώνονται
στα χείλη μου. «Οι μεταρρυθμίσεις απέτυχαν, οι μεταρρυθμιστές πέθαναν πολιτικά
και οι εκλογές του Ιουνίου θα θωρακίσουν τους συντηρητικούς που κυριαρχούν
σήμερα σε όλους τους θεσμούς», συνεχίζει μονολογώντας.

Τι θα κάνουν οι νέοι αν μετά τις εκλογές οι ελευθερίες στις οποίες έχουν συνηθίσει τα τελευταία χρόνια, κυρίως όσον αφορά τον τρόπο ένδυσης και συμπεριφοράς στους δημόσιους χώρους, αρχίσουν να περιορίζονται από το καθεστώς;

Η Ελλαχέ μένει μόνη της εδώ και χρόνια στην Τεχεράνη. Ο γιος της είναι
γιατρός, ζει χρόνια στις ΗΠΑ και μάλλον δεν σκέφτεται να γυρίσει πίσω. Μετά
τις πρώτες ελπίδες για ριζικές αλλαγές που δημιούργησε η αναπάντεχη νίκη του
Μοχαμάντ Χαταμί στις εκλογές του 1997, το συντηρητικό κατεστημένο των κληρικών
άρχισε μια συστηματική αντίσταση εναντίον των μεταρρυθμίσεων και σήμερα οι
Ιρανοί είναι απογοητευμένοι από την πολιτική και τον Χαταμί.

Τέσσερις σχεδόν μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές της 17ης Ιουνίου, το
πολιτικό τοπίο παραμένει θολό στην Τεχεράνη και κανείς δεν μπορεί ακόμα να
προβλέψει με βεβαιότητα ποιοι θα είναι υποψήφιοι. Σύμφωνα με τις τελευταίες
πληροφορίες, οι συντηρητικοί κατάφεραν να ξεπεράσουν τις εσωτερικές τους
διαμάχες και ετοιμάζονται να παρουσιάσουν έναν υποψήφιο, ενώ από τη μεριά των
μεταρρυθμιστών επικρατεί σιωπή και απογοήτευση.

Κάπου όμως μεταξύ των δυο στρατοπέδων ακούγεται το βαρυσήμαντο όνομα του
Χασεμί Ραφσαντζανί, του πρώην προέδρου και νυν επικεφαλής ενός ισχυρότατου
Ελεγκτικού Συμβουλίου της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Πρόκειται ίσως για τον πιο
ισχυρό, πολιτικά και οικονομικά, άνδρα στο Ιράν, που ακόμα ωστόσο δεν έχει
αποφασίσει αν θα είναι υποψήφιος.

Χασεμί Ραφσαντζανί. Ο πρώην πρόεδρος είναι ίσως ο πιο ισχυρός άνδρας στο Ιράν, ο οποίος ωστόσο δεν έχει αποφασίσει ακόμη αν θα είναι υποψήφιος

Ο Ραφσαντζανί θεωρείται μετριοπαθής συντηρητικός και άνθρωπος χωρίς ιδεολογικά
στεγανά, που ξέρει να ελίσσεται και να κατανοεί τις ανάγκες της
πραγματικότητας. Ελάχιστοι είναι αυτοί που περιμένουν θαύματα αν τελικά ο
Ραφσαντζανί εκλεγεί πρόεδρος, αλλά πολιτικοί αναλυτές στην Τεχεράνη εκτιμούν
ότι θα προσπαθήσει να ακολουθήσει μια ήπια πολιτική τόσο στο εσωτερικό όσο και
στο εξωτερικό και δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν ότι ο Ραφσαντζανί θα
προσπαθήσει μια προσέγγιση ακόμα και με τις ΗΠΑ.

Στα στόματα όλων τώρα βρίσκονται τα μεγάλα ερωτήματα για την κατάσταση που θα
διαμορφωθεί μετά τις εκλογές. Τι θα κάνουν οι νέοι αν μετά τις εκλογές, οι
ελευθερίες στις οποίες έχουν συνηθίσει τα τελευταία χρόνια, κυρίως όσον αφορά
τον τρόπο ένδυσης και συμπεριφοράς στους δημόσιους χώρους, αρχίσουν να
περιορίζονται από το καθεστώς; Θα βγουν πάλι στους δρόμους ή θα σκύψουν απλά
το κεφάλι;

Ποια θα είναι η στάση των συντηρητικών απέναντι στον Ραφσαντζανί, αν είναι
τελικά υποψήφιος και αν εκλεγεί; Έχουν κατανοήσει ότι η ιρανική κοινωνία
αλλάζει και ότι είναι δύσκολο να πάνε ενάντια στο ρεύμα ή θα κλειστούν και
πάλι στην εσωστρέφειά τους προκαλώντας έτσι νέες εντάσεις; Με τη σκιά της
αμερικανικής απειλής να αιωρείται πάνω από την Τεχεράνη, η στάση των
σκληροπυρηνικών συντηρητικών παραμένει αινιγματική και, όσο παράλογο και αν
φαίνεται, κανείς δεν αποκλείει μια απότομη στροφή προς τον απολυταρχισμό και
τα άκρα.

Τέλος, ποια θα είναι η επίδραση των εξελίξεων στο Ιράκ στις εσωτερικές
ισορροπίες στο Ιράν; Και κυρίως, ποιες θα είναι οι νέες ισορροπίες που θα
διαμορφωθούν ανάμεσα στους σιίτες κληρικούς της Νατζάφ στο Ιράκ, του ιστορικού
και βαρυσήμαντου θεολογικού κέντρου όλων των σιιτών και στους Ιρανούς
κληρικούς του Κομ, του θεολογικού κέντρου της χομεϊνικής ισλαμικής
επανάστασης;

Δυσπιστία και δυσφορία

Οι αραβόφωνοι κληρικοί της Νατζάφ αντιμετώπιζαν πάντα με ιδιαίτερη δυσπιστία
και δυσφορία την θεοκρατία του Αγιατολάχ Χομεϊνί, καθώς, παραδοσιακά, η
θεολογία της Νατζάφ ήταν μακριά από την ανάμειξη της θρησκείας στην πολιτική.
Σήμερα, με τους σιίτες του Ιράκ να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στις
ισορροπίες στην Βαγδάτη, οι συντηρητικοί κληρικοί στην Τεχεράνη βλέπουν με
δυσαρέσκεια ότι οι ομόθρησκοί τους στο Ιράκ κρατούν πολύ προσεκτικές
αποστάσεις από ένα θεοκρατούμενο κράτος και αυτό πλήττει την αξιοπιστία αλλά
και την νομιμότητα του χομεϊνικού καθεστώτος.

Ζυμώσεις. Έγκυροι πολιτικοί αναλυτές δεν αποκλείουν οι εξελίξεις στην
ευρύτερη περιοχή σε συνδυασμό με τις ζυμώσεις που ήδη γίνονται στην καρδιά του
ιρανικού καθεστώτος να αναγκάσουν ορισμένους υψηλόβαθμους κληρικούς στο Ιράν
να αμφισβητήσουν σοβαρά τον ρόλο της θρησκείας στην πολιτική.