Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ, Μεταρρύθμιση. H πρώτη προσπάθεια στη
μεταπολίτευση έγινε από ομάδα με επικεφαλής τον Δ. Τσάτσο. Σ’ αυτή μετείχαν
σημαντικοί επιστήμονες, θεωρητικοί αλλά και ακτιβιστές: Π. Κανελλάκης, N.
Μουζέλης, Σ. Καράγιωργας, N. Πουλατζάς. Το τελικό σχέδιο-πρόταση ουδέποτε εφαρμόσθηκε…

Πανεπιστημιακή omerta

Πολλοί το λένε πλέον ανοιχτά… Ήρθε η ώρα για τολμηρές αλλαγές. Και εντός κρατικών Πανεπιστημίων και στον ελεύθερο ανταγωνισμό (σ.σ.: H επιλογή της φωτό είναι τυχαία)

ΣΤΙΣ 31 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1517 ο Μαρτίνος Λούθηρος θυροκόλλησε στην εκκλησία
του Αγίου Αυγουστίνου στο Βίτενμπεργκ τις περίφημες Θέσεις του κατά της
Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. H Μεταρρύθμιση είχε ήδη ξεκινήσει. Χάρη στη σχετικά
πρόσφατη ανακάλυψη της τυπογραφίας, οι Θέσεις κυκλοφόρησαν σ’ ένα μήνα σε
ολόκληρη την Ευρώπη. H αντίδραση της Εκκλησίας ήταν αναμενόμενη. Απαγόρευσε να
εκδίδονται θρησκευτικά έργα χωρίς προηγούμενη έγκριση. H Ρωμαιοκαθολική
Εκκλησία είχε πολλές φορές στο παρελθόν επιχειρήσει να ελέγξει την τυπογραφική
παραγωγή. Ο έλεγχος της γνώσης και της διάδοσής της έκλεισε μιαν ιστορική
περίοδο και άνοιξε μιαν άλλη. Κανείς δεν μπορεί να έχει το μονοπώλιο της
γνώσης, ούτε καν το κράτος, λένε σήμερα σε ολόκληρη την Ευρώπη πλην Ελλάδος. H
σύμπτωση των απόψεων μεγάλης μερίδας Ελλήνων πανεπιστημιακών (σήμερα) με τη
Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία (τότε) είναι, αν μη τι άλλο, προκλητική. Και πάντως,
βολική…

Το ALBA είναι…

… γνωστό ιδιαίτερα σε όσους ασχολούνται με τις λεγόμενες business studies.
Είναι το πρώτο μη κρατικό μεταπτυχιακό στην Ελλάδα, μη κερδοσκοπικού
χαρακτήρα, που λειτούργησε το 1993 από τον ΣΕΒ, το Εμποροβιομηχανικό
Επιμελητήριο και την Ελληνική Εταιρεία Διοίκησης Επιχειρήσεων. Το περίεργο
στην ιστορία εντοπίζεται στη φράση γνωστού μου καθηγητή σε οικονομικό
Πανεπιστήμιο (κρατικό) για το πρόβλημα που τους έχει δημιουργήσει το ALBA.
«Μας παίρνει τους καλύτερους μεταπτυχιακούς φοιτητές». Το ζήτημα γίνεται ακόμη
πιο περίεργο αν σκεφτεί κανείς πως οι σπουδές στο ALBA είναι στα αγγλικά και
δεν είναι δωρεάν αλλά κοστίζουν περίπου 7.000 ευρώ. Εύλογο, λοιπόν, το ερώτημα
σ’ έναν από τους πιο γνωστούς καθηγητές του ALBA (Οργάνωσης και Διοίκησης στην
ερευνητική Έδρα «Γεώργιος Δ. Μαύρος» και στο βρετανικό Πανεπιστήμιο Warwick)
τον Χαρίδημο Τσούκα. «Προσπαθούμε να φέρνουμε πολύ καλούς, διάσημους καθηγητές
από πολύ γνωστά Πανεπιστήμια του χώρου. H δουλειά που γίνεται είναι ομαδική
αλλά και πολύ σκληρή. Προσθέτουμε εξειδικευμένα masters και υπάρχει
ανταπόκριση, και διότι ο Έλληνας μεταπτυχιακός δεν τα βρίσκει πουθενά αλλού».
Όταν τον ρώτησα τη γνώμη του για το ελληνικό Πανεπιστήμιο, μού ανέφερε τον
Λούθηρο. «Είναι εκτός εποχής το μονοπώλιο της γνώσης. Και είναι παραπλανητικός
ο μανιχαϊσμός τού τύπου ή κρατικό ή ιδιωτικό. Στην κοινωνία των πολιτών
υπάρχουν φορείς που μπορούν να ιδρύσουν Πανεπιστήμια ειδικά στο δικό μας
πεδίο. Γιατί κάθε φορά το στοίχημα δεν είναι να αποκλείεις ένα Πανεπιστήμιο,
αλλά να κάνεις το δικό σου καλύτερο».

Είναι κοινό μυστικό…

… αν είσαι, ας πούμε, συνδικαλιστής σε ένα μαζικό χώρο και χρειάζεσαι για
λόγους κύρους ή εξέλιξης ένα διδακτορικό, ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι τρόποι να
το αποκτήσεις. Ας πάρουμε το παράδειγμα των Παιδαγωγικών Τμημάτων. Οι «μπλε»
και οι «πράσινοι» συνδικαλιστές θα επιλέξουν το Τμήμα της Αθήνας, οι του ΣΥΝ
σχεδόν αποκλειστικά το Τμήμα των Ιωαννίνων, ενώ στη Θεσσαλονίκη έχουν
προτίμηση οι «πράσινοι» και του ΣΥΝ. Με λίγα λόγια, οι συνδικαλιστές
κατευθύνονται σε Τμήματα όπου το κόμμα τους έχει δύναμη. Ίσως έτσι εξηγείται
και η απόκτηση διδακτορικού μέσα σε 3 μόλις χρόνια. Είναι επίσης κοινό μυστικό
ότι τα φέουδα στα Πανεπιστήμια, που ρυθμίζουν από την εξέλιξη των διδασκόντων
μέχρι και την αγορά αναλώσιμων, έχουν και κομματικό χρώμα, αλλά – τα τελευταία
χρόνια – εξελίσσονται σε αυτόνομες προσωποπαγείς ομάδες. Πριν από μερικούς
μήνες σε γενική συνέλευση στο Πάντειο κρίθηκε η εξέλιξη δυο αναπληρωτών σε
τακτικούς καθηγητές. H διαδικασία κράτησε μία ώρα και είκοσι λεπτά. Στην
πραγματικότητα μέσα σε 20 λεπτά είχε κριθεί ο κάθε υποψήφιος… Σε αντίστοιχη
διαδικασία σε ένα άλλο Πανεπιστήμιο εγκρίθηκε η εξέλιξη διδάσκοντος στο Τμήμα
του με τυπικά προσόντα έναν λιτό φάκελο και ένα προλογικό σημείωμα. Στον
φάκελο υπήρχαν μερικές φωτοτυπίες και στο σημείωμα αναφερόταν ότι επρόκειτο
για υλικό από υπό έκδοση βιβλίο από τον τάδε εκδοτικό οίκο. Ήταν αρκετό!
Άλλωστε ούτε περισσότερος χρόνος χρειάζεται ούτε περισσότερα (κατατεθειμένα)
προσόντα, αφού η εκλογή έχει καθοριστεί (όχι βέβαια σε όλες τις περιπτώσεις)
έξω από τη γενική συνέλευση.

Ένα mail διακινείται…

… εδώ και μερικές εβδομάδες στο Internet. Αποστολέας, επίκουρος καθηγητής
από περιφερειακό Πανεπιστήμιο. Παραθέτω τμήμα του:

«(…) Υπάρχει όμως μια ακόμα πλευρά – ίσως η πιο σκοτεινή – του αδιεξόδου στο
οποίο έχει περιέλθει η πανεπιστημιακή κοινότητα. Αναφέρομαι στον τρόπο εκλογής
και αξιολόγησης των μελών του διδακτικού και επιστημονικού προσωπικού των AEI
(ΔΕΠ) (…). Οι διαδικασίες που ορίζονται από τον νόμο – πλαίσιο
περιστρέφονται στην ουσία γύρω από ένα ολιγομελές εκλεκτορικό σώμα που
προέρχεται από το ίδιο το ακαδημαϊκό ίδρυμα τής υπό πλήρωσης θέσης. Αποτέλεσμα
όλων των παραπάνω είναι η συγκέντρωση της εξουσίας σε μια ολιγομελή ομάδα, που
έχει τη δυνατότητα να ερμηνεύει τα απαιτούμενα προσόντα που ορίζει ο νόμος –
πλαίσιο με γνώμονα τις προσωπικές συμπάθειες του καθενός, την κομματική του
τοποθέτηση, τις σχέσεις εξουσίας και άλλες οποιεσδήποτε εμπάθειες που μπορεί
να προκύψουν σε ένα χώρο όπου οι φιλοδοξίες είναι μεγάλες.

(..) Σε κάθε Σχολή ή Τμήμα υπάρχουν ένα ή περισσότερα κέντρα εξουσίας, που
δένουν τα μέλη τους με σχέσεις εξάρτησης με πυραμιδοειδή έννοια. Στην κορυφή
βρίσκεται κάποιος καθηγητής που μπορεί να ρυθμίζει τη σύσταση των εκλεκτορικών
σωμάτων των νέων θέσεων. Ο μόνος δρόμος για την άνωθεν εξέλιξη είναι το
προσκύνημα.

(…) Γύρω από τους πόλους εξουσίας σε κάθε Σχολή ή Τμήμα δημιουργούνται
κλίκες. Αυτές είναι κάποιες φορές κομματικά χρωματισμένες, ενώ κάποιες άλλες
ενώνονται κάτω από τους δεσμούς της κοινής μεθόδου ανέλιξης και υπακούουν όλοι
τους σε μια αδίστακτη omerta. Οι κλίκες προωθούν τους δικούς τους ανεξαρτήτως
προσόντων. Κάποιοι από αυτούς πήραν διδακτορικά νύχτα και διορίζονται από τις
κλίκες στα Πανεπιστήμια. Τέκνα, ανίψια και φίλοι των μεγαλοκαθηγητών γίνονται
επίσης μέλη ΔΕΠ. Οι κλίκες απαιτούν ανταλλάγματα από τους ευνοημένους: τον
διορισμό των βοηθών, τις θέσεις των νέων μελών ΔΕΠ που θα προκηρυχθούν, ακόμα
και τους τίτλους των μαθημάτων και των κατευθύνσεων. Οι κλίκες ελέγχουν τα
προγράμματα σπουδών, τα εργαστήρια, την τροφοδοσία της έρευνας με αναλώσιμα
και συσκευές. Ακόμα και νέα Τμήματα και Σχολές μπορούν να ιδρύουν για να
βολέψουν σε αυτά τους ημέτερους».

H μαγική λέξη «αξιολόγηση»…

… ήρθε να ταράξει τα νερά. Στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου, όταν συστήνονται
εισηγητικές επιτροπές, ο νόμος επιβάλλει και τη συμμετοχή δύο καθηγητών από
διαφορετικές χώρες. Όταν επιχείρησε κάτι παρόμοιο ο Γιώργος Παπανδρέου ως
υπουργός Παιδείας, απειλήθηκε με επ’ άπειρον αποχή. Πολλοί πανεπιστημιακοί μας
δεν θέλουν την αξιολόγηση ιδίως όταν αυτή πρόκειται να συνδεθεί με τη
χρηματοδότηση του Πανεπιστημίου. Οι λόγοι δεν είναι προφανείς; Κι όμως στην
εποχή της ενιαίας Ευρώπης της γνώσης ακούγονται στα Πανεπιστήμια φράσεις όπως
«παγκοσμιοποίηση και κοινωνίες της πληροφορίας είναι η άλλη όψη του
καπιταλιστικού εκσυγχρονισμού και δεν μας αφορούν»… Καθένας έχει δικαίωμα
στην ιδεολογία του, αλλά δεν μπορεί να την επιβάλει, και δη ως μονοπώλιο, στον
φοιτητή…

Info

* Επιστήμη και Κοινωνία τεύχος 13 «Πανεπιστήμια I.», Κομοτηνή 2005,
ΣΑΚΚΟΥΛΑΣ

* Διονύσης Γράβαρης, Νίκος Παπαδάκης «Εκπαίδευση και
εκπαιδευτική πολιτική», Αθήνα 2004, ΣΑΒΒΑΛΑΣ

* Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος «Ελληνική παιδεία», Αθήνα 2005,
GUTENBERG

* Νίκος E. Παπαδάκης «H παλίμψηστη εξουσία», Αθήνα 2004
GUTENBERG