Kαταρράκτες, πέτρα και «ιπτάμενοι» κήποι

H εσωτερική σκαλωσιά πάνω στον φέροντα οργανισμό της όψης στο κτίριο του Ζενέτου επί της Συγγρού και η στήριξη πάνω σε αυτήν ενός «φαραγγιού» με κυλιόμενες σκάλες είναι η ελληνοποιημένη εκδοχή του παριζιάνικου Μπομπούρ. Με αυτήν την ιδέα οι αρχιτέκτονες του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης προσφέρουν έναν εσωτερικό δημόσιο χώρο στην πόλη της Αθήνας

Ο ποταμός Ιλισός, στεγνός, χαμένος, ανύπαρκτος στη σημερινή τοπιογραφία της
περιοχής Φιξ στο ύψος Καλλιρρόης και Φρατζή, θα αναδυθεί ξανά. Μέσα από τη
μελέτη των νικητών του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για την ανάπλαση του
ιστορικού κτιρίου, το οποίο κατασκεύασε ο αρχιτέκτονας Τάκης Ζενέτος και
στεγάζει από το 2000 το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Αυτό το μνημείο
βιομηχανικής αρχιτεκτονικής που σήμερα… πλέει σε μια θάλασσα αυτοκινήτων, θα
αποτελέσει σημαντικό στοιχείο για τη φύλαξη της συλλογικής μνήμης και
ταυτόχρονα θα γίνει νέο σημείο αναφοράς.

«Λειτουργούμε σαν σύγχρονοι αρχαιολόγοι, ερευνώντας εκείνα τα κτίσματα
που οργανώνουν τη μνήμη της πόλης. Ένα τέτοιος μνημειακός τόπος είναι και το
εργοστάσιο του Φιξ πάνω στις όχθες του Ιλισού. Δεν θα μπορούσαμε, λοιπόν, να
παραβλέψουμε την Ιστορία του τόπου», επισημαίνει ο αρχιτέκτονας Βαγγέλης
Στυλιανίδης από το γραφείο 3SK Στυλιανίδης Αρχιτέκτονες, εκ μέρους των νικητών
του διαγωνισμού. «Σκαλίζοντας αυτά τα ερείπια των νερών, ονειρευτήκαμε να
επαναφέρουμε την υδάτινη επιφάνεια του Ιλισού και να ξαναφέρουμε την ξεχασμένη
τοπιογραφία», εξηγεί η Καλλιόπη Κοντόζογλου, παρουσιάζοντας το σκεπτικό της
μελέτης των αρχιτεκτόνων του 3SK. Έτσι, η όψη της οδού Καλλιρρόης θα αντανακλά
το ποτάμι. Με το νερό και την κοίτη του Ιλισού με τα ιζηματογενή πετρώματα,
όπως έχουν προέλθει από την καθίζηση τόσων αιώνων, να αναδύεται μέσα από το
έδαφος. «Στο κάτω μέρος της όψης επί της Καλλιρρόης, στο επίπεδο του ισογείου
θα υπάρχει ένας υδάτινος τοίχος. Και στο πάνω μέρος μία βαριά πέτρινη
“κουρτίνα”. Αυτός ο συμπαγής όγκος από πέτρα προσδιορίζει το κέλυφος μέσα στο
οποίο θα στεγάζονται οι μόνιμες συλλογές του Μουσείου», προσθέτει η
αρχιτέκτονας.

Στόχος είναι να προσελκύσουν τους επισκέπτες ώστε να ανέβουν προς τον
τελευταίο όροφο. Γι’ αυτήν την ιδέα χρησιμοποιούν ένα εύρημα εσωτερικής
«σκαλωσιάς», πάνω στην οποία κατασκευάζουν ένα «φαράγγι» όπου τοποθετούν
κυλιόμενες σκάλες. Έτσι, ο επισκέπτης οδηγείται στα άνω επίπεδα και καθώς
ανεβαίνει, βλέπει ταυτόχρονα «το αρχαιολογικό εύρημα του οικοπέδου», δηλαδή
την αρχική όψη – του Ζενέτου – στη Συγγρού. Μπορεί το εύρημα να θυμίζει κάτι
από την όψη του Μπομπούρ (του μουσείου Ζορζ Πομπιντού στο Παρίσι), αλλά η
υποχρέωση να διατηρηθούν οι όψεις και τα ύψη του κτιρίου επέβαλε σχεδιαστικούς
περιορισμούς στη μελέτη.

Εστιατόριο με θέα

H πορεία του επισκέπτη στο νέο Μουσείο θα είναι ανοδική προς τον τελευταίο όροφο. Εκεί θα λειτουργεί το εστιατόριο και εκείνο το επίπεδο θα βγάζει στη Γλυπτοθήκη: έναν κήπο-λαβύρινθο στην ταράτσα του παλαιού Φιξ

«Προσπαθήσαμε να ακολουθήσουμε τον δρόμο της σύνδεσης ενός μνημείου με τον
τόπο και την ιστορία, αλλά και να προσφέρουμε έναν χώρο ψυχαγωγίας», λέει η
Καλλιόπη Κοντόζογλου. Γι’ αυτό και στον τελευταίο όροφο του Μουσείου
δημιουργείται το δώμα δύο επιπέδων. Το γυάλινο δάπεδο του πρώτου επιπέδου
ρίχνει άπλετο φως στο «φαράγγι» με τις κυλιόμενες σκάλες. Εκεί θα λειτουργήσει
το εστιατόριο του νέου Μουσείου. Και από εκείνο το επίπεδο, ο επισκέπτης
μπορεί υπαίθρια να ανέβει στη Γλυπτοθήκη. Αυτή κατοικεί το «έδαφος» ενός
κήπου-λαβυρίνθου, που αποκαλύπτει τη θέα προς επιλεγμένα σημεία της Αθήνας. H
απουσία εξωτερικού χώρου ισορροπεί από την προσφορά ενός γενναιόδωρου
εσωτερικού δημόσιου χώρου. «Το Μουσείο ξαναδίνει στην πόλη αυτό που πήρε»,
καταλήγει η Καλλιόπη Κοντόζογλου. «Μία εσωτερική πλατεία».