ANOIXTO MBA Tα ψυχομετρικά εργαλεία

H προσπάθεια καταγραφής των ατομικών διαφορών στην προσωπικότητα έχει την πηγή
της στην αρχαία Ελλάδα. Στην εποχή του Ιπποκράτη, οι επιστήμονες πίστευαν ότι
η ύλη αποτελείτο από τέσσερα στοιχεία: τον αέρα, το πυρ, τη γαία και το ύδωρ.
Σε αντιστοιχία, ο Ιπποκράτης διακήρυξε ότι ο άνθρωπος αποτελείται επίσης από
τέσσερα στοιχεία: αίμα, φλέγμα, κίτρινη χολή και μέλαινα χολή.

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Ο Γαληνός, περίφημος Έλληνας γιατρός και χειρουργός του 2ου μ.X. αιώνα,
συνέλαβε την ιδέα ότι οι διαφορές στη συμπεριφορά των ανθρώπων θα έπρεπε να
αποδοθούν στη διαφορετική κατανομή, στον καθέναν, των τεσσάρων στοιχείων
(χυμών) του σώματος. Καθοδηγούμενος από την ιδέα αυτή διέκρινε τους ανθρώπους
σε τέσσερις κατηγορίες, με βάση το στοιχείο που υπερείχε στον
οργανισμό:

1. Αιματώδης τύπος. Στον οργανισμό του υπερέχει το αίμα. Ο τύπος
αυτός περιγράφεται σαν καλόκαρδος και ευχάριστος.

2. Φλεγματικός τύπος. Στον οργανισμό του υπερέχει το φλέγμα. Οι
άνθρωποι αυτού του τύπου περιγράφονται σαν άτομα δυσκίνητα, αλλά με σταθερή
συμπεριφορά.

3. Χολερικός τύπος. Στον οργανισμό του υπερέχει η κίτρινη χολή.
Τα άτομα που ανήκουν σε αυτόν τον τύπο περιγράφονται σαν ευερέθιστα που
αντιδρούν με ταχύτητα.

4. Μελαγχολικός τύπος. Στον οργανισμό του υπερέχει η μέλαινα
χολή. Χαρακτηρίζεται από σκυθρωπότητα και κατήφεια. Αυτά τα άτομα παθαίνουν
εύκολα μελαγχολία.

ΘΕΩΡΙΑ KAI ΠΡΑΞΗ

Το 1928, ο ψυχολόγος William Moulton Marston κλήθηκε από τον αμερικανικό
στρατό να δημιουργήσει ένα ερωτηματολόγιο που θα βοηθούσε στην καλύτερη
αξιοποίηση των στρατιωτικών σύμφωνα με τα εργασιακά τους χαρακτηριστικά. Με
βάση τις παρατηρήσεις και τις μελέτες του κατέληξε στη Βιοκοινωνική Θεωρία της
Συμπεριφοράς, σύμφωνα με την οποία κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται το περιβάλλον
διαφορετικά (άλλοι το αντιλαμβάνονται ανταγωνιστικό και άλλοι φιλικό).
Αντίστοιχα, κάθε άνθρωπος διαμορφώνει μια συμπεριφορά που κυμαίνεται από
ενεργητική μέχρι παθητική.

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

Με βάση την αλληλεπίδραση του άξονα του περιβάλλοντος με τη συμπεριφορά
του ατόμου προκύπτουν τέσσερα μοντέλα συμπεριφοράς:

Dominance – Κυριαρχικότητα: Ενεργητική συμπεριφορά σε ένα εχθρικό
περιβάλλον, το οποίο πρέπει να αντιμετωπίσει για να αποφύγει την αποτυχία.

Influence – Επιρροή: Ενεργητική, θετική συμπεριφορά με στόχο να
αποφεύγονται εχθρικές καταστάσεις. Στόχος είναι, μέσω της πειθούς, να
δημιουργούνται φιλικές καταστάσεις για να αποφεύγεται η απόρριψη.

Steadiness – Σταθερότητα: Παθητικότητα με στόχο να τηρείται το status
quo και να αποφεύγονται τα απρόοπτα.

Compliance to the Rules – Συμμόρφωση: Συμμόρφωση στους κανόνες ενός
εχθρικού περιβάλλοντος με στόχο να μειώνεται ο βαθμός ανταγωνιστικότητας και
να αποφεύγονται οι συγκρούσεις.

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι στους περισσότερους ανθρώπους υπάρχει ένας
συνδυασμός και των τεσσάρων χαρακτηριστικών, αλλά ο καθένας δίνει διαφορετική
έμφαση στα χαρακτηριστικά αυτά (τα έχει σε διαφορετική ένταση) και έτσι
διαμορφώνεται το προσωπικό στυλ κάθε ανθρώπου.

Για να είναι αξιόπιστο, ένα ψυχομετρικό ερωτηματολόγιο πρέπει να αποδίδει την
ίδια βαθμολογία, κάθε φορά που το συμπληρώνει ένα άτομο. H λιγότερο αποδεκτή
βαθμολογία για την αξιοπιστία ενός τέτοιου ερωτηματολογίου είναι το 0,70 σε
μια κλίμακα με άριστα το 1,00 (Kline).

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟ 1986

Στην Ελλάδα, η χρήση ψυχομετρικών εργαλείων έχει ξεκινήσει από το 1986 και ένα
πολύ μεγάλο ποσοστό επιχειρήσεων και εργαζομένων έχουν αξιοποιήσει τα οφέλη
που προσφέρουν στις διάφορες διαδικασίες Ανθρώπινου Δυναμικού. H αναγνώριση
των κυρίαρχων χαρακτηριστικών του ατόμου δίνει τροφή και βάση σε διάλογο, είτε
αυτός είναι μέρος μιας συνέντευξης είτε μέρος του διαλόγου που λαμβάνει χώρα
κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης της απόδοσης, του εντοπισμού των
εκπαιδευτικών αναγκών, της δυνατότητας ανάπτυξης του ατόμου, του προσωπικού
προσανατολισμού ή της σύστασης ή ανάπτυξης μιας ομάδας. Αυτό που είναι
απαραίτητο να εξασφαλίζεται στη χρήση ψυχομετρικών εργαλείων είναι ότι σε
καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μεμονωμένα, αλλά ως οδηγός.

H Ανάλυση του Προσωπικού Προφίλ

Η Ανάλυση του Προσωπικού Προφίλ (ΡΡΑ) είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα
εργαλεία – παγκοσμίως και στην Ελλάδα – και είναι βασισμένη πάνω στους
παραπάνω τέσσερις συντελεστές συμπεριφοράς. Προσδιορίζει τα εργασιακά
χαρακτηριστικά του ατόμου, δηλαδή, το πώς συμπεριφέρεται στον χώρο εργασίας
του, με ποιο τρόπο επικοινωνεί, τι τον παρακινεί κ.ά. Συμπληρώνεται εύκολα (ο
χρόνος συμπλήρωσής του δεν ξεπερνά τα 8 λεπτά) και αποτελείται από μια λίστα
επιθέτων (4 επίθετα ανά σειρά / 24 σειρές). Ο υποψήφιος ή ο εργαζόμενος
καλείται να διαλέξει δύο επίθετα σε κάθε μία από τις 24 σειρές: Το επίθετο που
περιγράφει περισσότερο τον εαυτό του και αυτό που τον περιγράφει λιγότερο. Δεν
υπάρχουν «σωστές» ή «λάθος» απαντήσεις.

Με τη συμπλήρωση του ίδιου ερωτηματολογίου, το λογισμικό που υποστηρίζει το
πρόγραμμα μπορεί να δημιουργήσει 16 διαφορετικές αναλύσεις μέσα σε λιγότερο
από δύο λεπτά (π.χ. ανάλυση του προσωπικού προφίλ, εντοπισμό του στυλ
διοίκησης που παρακινεί το άτομο, εντοπισμός δυνατών σημείων και σημείων προς
βελτίωση κ.ά.).

H Αξιοπιστία του ΡΡΑ για κάθε έναν από τους τέσσερις παράγοντες συμπεριφοράς
κυμαίνεται μεταξύ του 0,75 και του 0,87. H προγνωστική εγκυρότητά του ξεπερνά
το 85%.

Tips

Είναι…

…απαραίτητο να εξασφαλίζεται ότι τα ψυχομετρικά εργαλεία δεν θα
χρησιμοποιηθούν μεμονωμένα, αλλά ως οδηγός