Παυσίπονα από κοχύλια και… τσίλι

Ο Ιπποκράτης αναφέρθηκε στις αναλγητικές ιδιότητες του φλοιού και των
φύλλων της ιτιάς το 400 π.X. Ακόμα νωρίτερα, ο άνθρωπος χρησιμοποιούσε το όπιο
για να ανακουφιστεί από τον πόνο. H ασπιρίνη και η μορφίνη βασίστηκαν στα
ενεργά συστατικά αυτών των παραδοσιακών γιατρικών τον 19ο αιώνα και αποτέλεσαν
τα θεμέλια της σύγχρονης φαρμακοβιομηχανίας.

Σήμερα, οι επιστήμονες αναζητούν νέες μεθόδους καταπολέμησης του πόνου για να
ανακουφίσουν εκατομμύρια ανθρώπους που υποφέρουν καθημερινά. Τα πιθανά τους
όπλα κρύβονται στη φύση: τη μαριχουάνα, τις καυτερές πιπεριές, τσίλι, τη
νικοτίνη και θανατηφόρες τοξίνες σε κοχύλια και ψάρια.

Τους βοηθά το γεγονός ότι ξέρουν περισσότερα – αν και όχι όλα – για τους
μοριακούς μηχανισμούς με τους οποίους ο πόνος γίνεται αντιληπτός. Στόχος τους
είναι να δημιουργήσουν φάρμακα που θα μπλοκάρουν συγκεκριμένα τμήματα των
μηχανισμών αυτών, αποφεύγοντας παράλληλα ενοχλητικές παρενέργειες.

Πόνος και νεύρα. Όμως, «βλέπουμε πάντα τον πόνο ως σύμπτωμα κάτι
σημαντικότερου καταλαβαίνουμε ολοένα και περισσότερο ότι ο χρόνιος πόνος είναι
από μόνος του ασθένεια και μάλιστα πολύπλοκη», λέει ο δρ Ράσελ Πόρτνοϊ,
διευθυντής του τμήματος διαχείρισης πόνου στο Ιατρικό Κέντρο της Νέας Υόρκης.
Ο κανονικός πόνος – αγγίζοντας κάτι καυτό για παράδειγμα – είναι ένα
ευεργετικό σύστημα προειδοποίησης. Όσοι δεν νιώθουν πόνο, λόγω μίας σπάνιας εκ
γενετής ασθένειας, παθαίνουν συχνά εγκαύματα και άλλους τραυματισμούς και
σπάνια ζουν μετά τα 20. Όταν υποχωρήσει ο οξύς πόνος, τα νεύρα γίνονται
υπερευέθιστα. Αλλά κι αυτό προστατεύει την τραυματισμένη περιοχή ώστε να
επουλωθεί. Μερικές φορές, όμως, η ευαισθησία αυτή διατηρείται και μετά την
επούλωση. Τότε, αλλάζει το νευρικό σύστημα και ο πόνος αποκτά τη δική του ζωή.

Νέα αναλγητικά αλλά με παρενέργειες

Φάρμακα που θα μπλοκάρουν συγκεκριμένα τμήματα των μοριακών μηχανισμών, με τους οποίους γίνεται αντιληπτός ο πόνος

Οι ειδικοί συμφωνούν πως χρειάζεται μία ολότελα νέα κατηγορία αναλγητικών
φαρμάκων, που λειτουργούν με εντελώς διαφορετικό τρόπο από αυτά που ξέρουμε
σήμερα. Τέτοιο είναι το Prialt, το οποίο μόλις εγκρίθηκε από την αμερικανική
υπηρεσία φαρμάκων. Πρόκειται για μία συνθετική εκδοχή μίας τοξίνης που
χρησιμοποιεί ένα κοχύλι στον Νότιο Ειρηνικό για να παραλύσει τους εχθρούς του.
Το φάρμακο εμποδίζει τη μετάδοση των σινιάλων του πόνου μέσω των νεύρων. Το
καταφέρνει μπλοκάροντας τις διόδους μέσα από τις οποίες ρέει το ασβέστιο στα
νευρικά κύτταρα. «Είναι το πρώτο νέο αναλγητικό εδώ και δύο δεκαετίες, μη
εθιστικό και 1.000 φορές πιο αποτελεσματικό από τη μορφίνη», λέει ο Λαρς
Έκμαν, επικεφαλής ερευνών και ανάπτυξης στην ιρλανδική εταιρεία που ανέπτυξε
το φάρμακο. Αλλά για να μειωθούν οι παρενέργειές του πρέπει να χορηγηθεί
απευθείας στο υγρό που περικυκλώνει τον νωτιαίο μυελό και προορίζεται μόνο για
οξύ πόνο.

Ένα άσχημο φουσκωτό και δηλητηριώδες ψάρι, οι καυτερές πιπεριές και παράγωγα
της μαριχουάνας είναι άλλες πιθανές πηγές ανακούφισης από τον πόνο, τις οποίες
εξετάζουν αναλυτικά οι επιστήμονες. Τα νέα φάρμακα όμως – όσα πετύχουν στα
τεστ – δεν πρόκειται να φτάσουν στα ράφια για μερικά χρόνια ακόμα. Οι
παρενέργειες είναι αναπόφευκτες για όσα επιδρούν πάνω στο κεντρικό νευρικό
σύστημα. Και το ιδανικότερο θα ήταν να μπλοκάρουν τον παθολογικό πόνο, αλλά να
διατηρούν την ευαισθησία μας στον πόνο, που χρησιμεύει ως προειδοποιητικό σύστημα.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου