Φρένο από τις Bρυξέλλες σε δεκάδες έργα

Κοινοτικά κονδύλια περίπου 10 δισ. ευρώ αφορά η απειλή της επιτρόπου Χούμπνερ
για αναστολή των πληρωμών του ΚΠΣ, κάτι που προφανώς έχει θορυβήσει το
οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, το οποίο καλείται να απαντήσει στο
«κατηγορώ» της Επιτροπής με μέτρα βελτίωσης του συστήματος ελέγχου και
παραγωγής δημοσίων έργων στις επόμενες εννέα ημέρες.

Ήδη οι πληροφορίες αναφέρουν ότι, προ του κινδύνου κατάφεραν να συνεννοηθούν
τα υπουργεία Οικονομίας και ΠΕΧΩΔΕ και να καταθέσουν ανεπίσημο κείμενο στην
Κομισιόν με συμβιβαστική λύση ακόμη και στο καυτό θέμα των «επί έλασσον»
δαπανών. H διαπραγμάτευση συνεχίζεται τώρα σε υψηλότερο επίπεδο.

Διαβουλεύσεις

Ο υπουργός Οικονομίας κ. Γ. Αλογοσκούφης συναντήθηκε προχθές, στο περιθώριο
του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομίας στις Βρυξέλλες, με την κ. Χούμπνερ, ενώ
παράλληλα είχε συναντήσεις με ανάλογο περιεχόμενο στη βελγική πρωτεύουσα και ο
γενικός γραμματέας του υπουργείου κ. K. Μουσουρούλης. Είχε προηγηθεί, πριν από
λίγες ημέρες, η επίσκεψη κοινοτικής αντιπροσωπείας στην Αθήνα, προκειμένου να
εξευρεθεί μια κοινά αποδεκτή λύση στα προβλήματα που έχει εντοπίσει η Κομισιόν
και να αποτραπεί το μοιραίο.

Μετά τη συνάντηση εκείνη, η ελληνική πλευρά ετοίμασε το ανεπίσημο κείμενο, με
το οποίο εξηγεί στην Επιτροπή τα μέτρα που προτίθεται να πάρει για να
διορθώσει την κατάσταση σε ό,τι αφορά το σύστημα ελέγχου και παραγωγής των
δημοσίων έργων. Το ανεπίσημο αυτό κείμενο έχει ήδη δοθεί στις Βρυξέλλες και
αναμένονται οι αντιδράσεις της για να πάρει τη μορφή επίσημου κειμένου. Ας
σημειωθεί ότι η προθεσμία για να δοθεί η ελληνική απάντηση στις Βρυξέλλες
λήγει στις 28 Φεβρουαρίου. Από εκεί και πέρα, η επίτροπος θα αποφασίσει αν θα
εισηγηθεί στο Κολέγιο των Επιτρόπων την αναστολή των πληρωμών ή όχι.

Τι υποσχεθήκαμε

Το ανεπίσημο κείμενο που έχει δώσει η Αθήνα στις Βρυξέλλες, ως προσχέδιο της
τελικής της απάντησης, είναι ένα προϊόν συμβιβασμού, όχι μόνο μεταξύ Αθηνών
και Βρυξελλών αλλά και μεταξύ υπουργείων Οικονομίας και ΠΕΧΩΔΕ. H
διαπραγμάτευση που προηγήθηκε, προκειμένου να καταλήξουν σε συμφωνία τα δύο
υπουργεία, ήταν σκληρή και η γνωστή κόντρα που εκδηλώθηκε μεταξύ των
υφυπουργών κ.κ. Φώλια και Θ. Ξανθόπουλου δεν ήταν άσχετη με αυτή.

Το επίμαχο σημείο – και το πιο κρίσιμο, ίσως, μεταξύ των κοινοτικών απαιτήσεων
– αφορά τις λεγόμενες «επί έλασσον δαπάνες», ένα σύστημα που δίνει «ευελιξία»
στους προϋπολογισμούς των δημοσίων έργων, αφού επιτρέπει τη μεταφορά πιστώσεων
που έχουν εγγραφεί για μια εργασία σε άλλη του ίδιου έργου.

Στην πράξη, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι έχει γίνει κατάχρηση του συστήματος
αυτού, με αποτέλεσμα να αλλοιώνεται το αντικείμενο του έργου, σε σχέση με αυτό
που αναφέρεται στην προκήρυξη, και – άρα – να παραβιάζονται οι κανόνες του
ανταγωνισμού.

Το ΥΠΕΧΩΔΕ υπερασπίζεται το σύστημα, με το επιχείρημα – εν μέρει μόνο βάσιμο –
ότι η «ευελιξία» είναι απαραίτητη, γιατί ποτέ οι μελέτες δεν είναι τόσο
ακριβείς, ώστε να μη χρειάζονται εκ των υστέρων τροποποιήσεις. Κατά το
ΥΠΕΧΩΔΕ, αν καταργηθούν οι επί έλασσον δαπάνες, θα παγώσουν όλα τα δημόσια
έργα.

Ο «συμβιβασμός» στον οποίο κατέληξαν τα δύο υπουργεία – και ο οποίος
αποτυπώνεται, σύμφωνα με πληροφορίες, στο ανεπίσημο κείμενο που δόθηκε στην
Κομισιόν – θέτει πλαφόν στη δυνατότητα μεταφοράς δαπανών σε ποσοστό 20% του
προϋπολογισμού. Όμως, το ποσοστό αυτό κρίνεται υψηλό από την Κομισιόν, η οποία
στο παρελθόν έχει ζητήσει να περιοριστεί στο 10%. Ως προς το σημείο αυτό,
είναι πιθανόν να υπάρξει νέα διαπραγμάτευση και συμφωνία σε ένα ενδιάμεσο
ποσοστό, ίσως στο 15%.

Σε περίπτωση που υπάρξει συμφωνία, το πλαφόν θα θεσμοθετηθεί με νομοθετική
ρύθμιση, η οποία θα τροποποιεί τη διάταξη του ν. 1418/87 για τις επί έλασσον
δαπάνες.

Ο έλεγχος των συμβάσεων

Το άλλο βασικό σημείο, στο οποίο αναφέρεται το ανεπίσημο κείμενο της ελληνικής
πλευράς, αφορά τον έλεγχο των συμβάσεων που έχουν υπογραφεί ως προς την
τροποποίηση του φυσικού αντικειμένου των έργων. Συγκεκριμένα, η ελληνική
πλευρά διευκρινίζει με ποιο τρόπο θα γίνονται στο εξής οι έλεγχοι των
συμβάσεων και με ποια κριτήρια θα χαρακτηρίζεται ουσιώδης μια τροποποίηση του
αντικειμένου ενός έργου. Αν οι νέοι αυτοί κανόνες που προτείνει η ελληνική
πλευρά κριθούν ικανοποιητικοί από την Κομισιόν, θα ενσωματωθούν σε εγκύκλιο
του υπουργείου Οικονομίας προς τις Διαχειριστικές Αρχές και του ΥΠΕΧΩΔΕ προς
τους τελικούς δικαιούχους των έργων, ώστε να τεθούν σε εφαρμογή.

H ελληνική πλευρά έχει, επίσης, υποσχεθεί στην κοινοτική ότι θα ελέγξει ξανά
μια σειρά από συμβάσεις για έργα – γέφυρες (έργα που ξεκίνησαν από το B’ ΚΠΣ
και συνεχίζουν να χρηματοδοτούνται από το Γ’ ΚΠΣ, για ορισμένα από τα οποία η
Κομισιόν έχει εκφράσει επιφυλάξεις). Από τους ελέγχους αυτούς, πιθανότατα, θα
προκύψουν «δυσάρεστες» διαπιστώσεις, δηλαδή θα εντοπισθούν αντικανονικές
δαπάνες, οπότε και θα αποσυρθούν τα αιτήματα χρηματοδότησής τους από τις
Βρυξέλλες. H ελληνική πλευρά, πάντως, θέλει να αποφύγει τουλάχιστον τον έλεγχο
από τις Βρυξέλλες και να τον κάνει μόνη.

Σε περίπτωση που οι Βρυξέλλες συμφωνήσουν με τις θεσμικές αλλαγές που
προτείνει η Αθήνα για τα δημόσια έργα (όπως οι επί έλασσον δαπάνες), το
υπουργείο Οικονομίας θα ζητήσει από την Κομισιόν να κλείσουν όλοι οι φάκελοι
των έργων που έγιναν έως το τέλος του 2004 και να ελέγχονται στο εξής, με βάση
τους νέους κανόνες, μόνο τα νέα έργα.

Καθυστερήσεις και επιπλέον απώλειες πόρων

H ελληνική πλευρά εμφανίζεται «συγκρατημένα απαισιόδοξη» ως προς την έκβαση
της υπόθεσης. Θεωρεί, δηλαδή, ότι, ακόμη κι αν η επίτροπος δεν κάνει τελικά το
μοιραίο βήμα, να εισηγηθεί την αναστολή (κάτι που δεν είναι ακόμη καθόλου
βέβαιο), τα προβλήματα θα συνεχίσουν να «σέρνονται» με τα επιμέρους
αμφισβητούμενα έργα.

H ελληνική πλευρά θα είναι υποχρεωμένη να κάνει μόνη της ορισμένες
«δημοσιονομικές διορθώσεις» – όπως λέγονται – δηλαδή να βγάλει εκτός ΚΠΣ
δαπάνες έργων που έχουν ήδη ξεκινήσει αλλά εμφανίζουν σοβαρά προβλήματα ως
προς τη νομιμότητα των διαδικασιών που ακολουθήθηκαν. Στην περίπτωση αυτή, τα
έργα θα κληθεί να εξοφλήσει αποκλειστικά ο ελληνικός προϋπολογισμός. Επιπλέον,
ο έλεγχος του μεγάλου καταλόγου των αμφισβητούμενων έργων θα οδηγήσει,
μοιραία, σε καθυστερήσεις που μπορεί να καταλήξουν σε πρόσθετες απώλειες
πόρων.

Ούτως ή άλλως, δηλαδή, ακόμη κι αν δεν επιβληθεί γενικό πάγωμα πληρωμών, οι
απώλειες μεγάλων ποσών πρέπει να θεωρούνται βέβαιες – και οι καθυστερήσεις
επίσης.

Αυτό το γεγονός θα έχει αναπόφευκτα αρνητικές συνέπειες στην εκτέλεση του
προϋπολογισμού, που βασίζεται στην είσπραξη συγκεκριμένου ύψους κοινοτικών
πόρων, σε μια χρονιά μάλιστα σκληρής λιτότητας, κατά την οποία το υπουργείο
Οικονομίας «κυνηγά» και το τελευταίο ευρώ, για να μπορέσει να περιορίσει το
έλλειμμα.

Θα έχει, επίσης, πιθανότατα αρνητικές συνέπειες στην ανάπτυξη, αφού το ήδη
περιορισμένο – σε σύγκριση με το 2004 – Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων θα
υποστεί περαιτέρω συρρίκνωση.