ANOIXTO MBA Eργάτριες και κηφήνες στην επιχείρηση-κυψέλη

Στην εποχή της αδιάκοπης προσπάθειας για βιώσιμη ανάπτυξη, οι επιχειρήσεις –
οργανισμοί κατανοούν πως το χρησιμότερο κεφάλαιο για την εξέλιξή τους είναι οι
άνθρωποι. Οι εργαζόμενοι είναι τα πιο ζωντανά μέλη του οργανισμού που θα
πρέπει να συμβάλλουν στη διαβίωση αλλά και στην επιβίωσή του απέναντι στον
ανταγωνισμό. H ιστορία της οικονομίας έχει δείξει πως ορισμένες προσπάθειες
οδήγησαν σε μια μακρόχρονη επιτυχή πορεία, ενώ άλλες έγιναν παραδείγματα προς
αποφυγήν – ή τουλάχιστον δεν είχαν το επιθυμητό αποτέλεσμα για τον αρχηγό και
την ομάδα του.

Πέρα από τις μακροοικονομικές αλλαγές στο εξωτερικό περιβάλλον και τις
μικροοικονομικές αναταράξεις στη ζωή τού επιχειρηματία και τού καταναλωτή,
ένας παράγοντας-κλειδί είναι οι άνθρωποι, που θα συνεχίσουν την προσπάθεια και
θα την μετατρέψουν σε επιτυχία. Αυτοί, λοιπόν, θα μπορούσαν ν’ αποτελέσουν δύο
ευρείες κατηγορίες: τους κηφήνες, που απλώς διατηρούν την υπάρχουσα κατάσταση
με την παρουσία τους ως μέσα αναπαραγωγής, και τα ταλέντα, που έχουν το
χάρισμα να μεταβάλλουν την προσπάθεια σε επίτευγμα.

ΟΙ «ΚΗΦΗΝΕΣ»

Είναι αυτοί που δεν κινούνται και δεν συμμετέχουν στις διεργασίες για την
ανάπτυξη της επιχείρησης-κυψέλης. Μπορεί να κρατούν το τιμόνι όταν τους δοθεί
τέτοια ευθύνη, αλλά δεν θα χαράξουν την πορεία και θα συντηρούν την επιχείρηση
όπως θέλει η ίδια (γιατί το ρίσκο της θέλει να το επικεντρώσει περισσότερο
στην επιχειρηματικότητα των δραστηριοτήτων της παρά στην αντίστοιχη των
υπαλλήλων της). Είναι οι άνθρωποι που θα κρατήσουν τις διαδικασίες και τις
αξίες της εταιρείας άθικτες, ώσπου να απειληθεί… η αδράνειά τους ή ο χώρος
στον οποίο ανήκουν. Είναι αυτοί που θα εξομαλύνουν τις τριβές μόνο και μόνο
για να διατηρήσουν την ασφάλειά τους και να μην αναταράξουν τα (στάσιμα;) νερά
της επιχείρησης, επειδή γνωρίζουν πολύ καλά πως η απόδοσή τους συναρτάται με
την πορεία της εταιρείας κι έτσι έχουν πιο ανεπτυγμένο το ομαδικό πνεύμα
(βέβαια, υπάρχει και η υπερβολή της αποπροσωποποίησης της κοινής προσπάθειας).

ΤΟΥΣ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ

Και εδώ είναι που ο «κηφήνας» είναι πιο χρήσιμος από ποτέ. Διότι η επιχείρηση
θα βασιστεί σε αυτόν για να εδραιωθεί και να αναπτύσσεται ερήμην του, ώστε να
μην υπάρχουν τριβές στην ανάπτυξη ή προστριβές στη διαδικασία για την εξέλιξη
τής επιχείρησης. Όλες οι εταιρείες χρειάζονται τέτοιους ανθρώπους για τη
διεκπεραίωση, την εκτέλεση, την οργάνωση, τη συνεχή παρακολούθηση και άλλες
απαραίτητες ενέργειες, που συντελλούν στην τακτική συντήρηση τής
επιχείρησης-μηχανής. Βέβαια, δεν είναι χρήσιμοι μόνο εκεί. Ορισμένες φορές
είναι και αναπόσπαστα μέρη μιας δυναμικής εταιρείας, που μπορεί να έχει μια
επιθετική εμπορική πολιτική, αλλά θέλει μια αντίστοιχη ανθρώπινη δύναμη που θα
αντισταθμίζει και θα απορροφά τους κραδασμούς από την απρόοπτη δυναμική της
εταιρείας, ώστε να υπάρχει μια ευθυγράμμιση της εταιρικής πορείας με το κοινό
εταιρικό όραμα.

H ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΤΟΥΣ

Αυτοί οι υπάλληλοι αναγνωρίζονται από την εταιρεία και τους υπόλοιπους
συναδέλφους τους σαν κηφήνες. Οι μόνοι που δεν μπορούν να τους αναγνωρίσουν
είναι οι ίδιοι τους οι εαυτοί, επειδή δεν μπορούν να αυτοπροσδιοριστούν σαν
τέτοιοι ή γιατί δεν έχουν αναπτύξει τόσο τη νοημοσύνη της αυτογνωσίας και
αυτοβελτίωσης. H αδυναμία των «κηφήνων» είναι ότι είναι εύκολα
αντικαταστάσιμοι και σπάνια μπορούν να μεταμορφωθούν σε ταλέντα, ώστε ν’
ανταμειφθούν ανάλογα ή να πείσουν για την επιπρόσθετη αξία που μπορεί να
οραματίζονται για τον εαυτό τους. Εδώ, βέβαια, λειτουργεί ο νόμος του ισχυρού,
σύμφωνα με τον οποίο συμμορφώνεται και κάθε υπάλληλος με την εταιρική
απαίτηση: πολλή προσπάθεια, λιγότερη αμοιβή, συγκεκριμένο αποτέλεσμα, λιγότερη
παρέμβαση στις (συνήθως διοικητικές) διαδικασίες. Αφού βρισκόμαστε στην εποχή
της ελεύθερης αγοράς και της διαρκώς εντεινόμενης κεφαλαιοκρατίας, γιατί να
μην προσλαμβάνονται μόνο «κηφήνες» για την επιτυχία της επιχείρησης;

«ΕΡΓΑΤΡΙΕΣ» – ΤΑΛΕΝΤΑ

H απάντηση είναι απλή: η επιχείρηση δεν θέλει απλώς να πετύχει, αλλά και να
συνεχίσει να πετυχαίνει – και μάλιστα περισσότερο και σε περισσότερα επίπεδα.
Συνειδητοποιεί πως για να είναι πραγματικά επιτυχής αυτή η πορεία, πρέπει να
γίνει μια βιώσιμη ανάπτυξη της επιτυχίας. Δηλαδή, ότι πρέπει να πετύχει
περισσότερο για να έχει πραγματική επιτυχία. Εδώ, δεν ισχύει τόσο το «μέτρον
άριστον» αλλά το «αιέν αριστεύειν»! (H οικονομία της αγοράς και του
ανταγωνισμού έχει επιβεβαιώσει το δικό μας κυνικό κλισέ «ο θάνατός σου, η ζωή
μου»).

ΦΕΡΝΟΥΝ THN ΑΛΛΑΓΗ

Τι είναι λοιπόν το ταλέντο και πώς δίνει ζωή στην επιχείρηση; H ετυμολογία
του, από την ελληνική λέξη τάλαντον (αρχαίο νόμισμα μεγάλης αξίας), δείχνει τι
σημαίνει για την επιχείρηση. Είναι μια εμπορεύσιμη αξία συναλλαγής ανθρώπου –
επιχείρησης, με μονάδα μέτρησης το ίδιο το βάρος που ο άνθρωπος φέρει ως
ξεχωριστή αξία και που συντελεί στην ευημερία της επιχείρησης. Ταλέντα είναι
οι άνθρωποι που όχι απλώς θα φέρουν αποτελέσματα, αλλά και κυρίως εκείνα που
θα προστατεύσουν τη μακροβιότητα του οργανισμού, που θα φέρουν την υπεραξία
για την εξέλιξη της επιχείρησης. Συνήθως είναι χρήσιμοι σε ρόλους σχεδιασμού,
ανάπτυξης και καινοτομίας, χωρίς να αποκλείονται βέβαια και για άλλες
δραστηριότητες μέσα στην επιχείρηση. Είναι οι άνθρωποι που μπορούν να φέρουν
την αλλαγή, που θα έχουν το θάρρος και την πρωτοβουλία να κάνουν την ανατροπή
των δεδομένων σαν επανάσταση και όχι σαν αντίσταση.

ΕΚΤΙΘΕΝΤΑΙ ΣΕ ΑΠΕΙΛΕΣ

Θα προχωρήσουν λίγο περισσότερο για να φέρουν τα σωστά αποτελέσματα επειδή δεν
ενδιαφέρονται μόνο για το χτίσιμο της επιχείρησης, αλλά και για την κληρονομιά
της. H αδυναμία τους είναι ότι είναι εύκολα αναγνωρίσιμοι, γιατί μπορούν να
επιλύουν τα προβλήματα κι έτσι εκτίθενται σε περισσότερες απειλές. Σαν
άνθρωποι – τάλαντα είναι οι ίδιοι μια κακώς θεωρούμενη απειλή για επιχειρήσεις
που εφαρμόζουν το δαπανοκεντρικό μοντέλο. Συνήθως είναι αυτοί που θέλουν πολλά
χρήματα επειδή έχουν επίγνωση ότι θα συμβάλλουν πολύ περισσότερο στην
επιχείρηση. Βέβαια, υπάρχουν και οι επιχειρήσεις που προσβλέπουν στην
πραγμάτωση του οράματος (μέσω της πραγματοποίησης συγκεκριμένων στόχων) απ’
όπου τα ταλέντα πάλι απειλούνται, με συνέπεια την αποδυνάμωσή τους και τη
μεταμόρφωσή τους σε κηφήνες, χωρίς όμως να διατηρήσουν αυτά τα στοιχεία που θα
κάνουν την επιχείρηση να υπερέχει και να αναπτύσσεται ανάλογα.

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΑΛΑΖΟΝΕΙΑΣ

H υπεροχή, όμως, είναι η απαρχή της αλαζονείας αν δεν υπάρχει επίγνωση. H
συνειδητοποίηση της υπεροχής τους μπορεί να φέρει προστριβές στην ομάδα για
την επίτευξη στόχων ή και να προκαλέσει απρόβλεπτες αλλαγές στην ψυχολογία
της, με συνέπεια να υπάρχει μια αρρυθμία στην εξέλιξη της επιχείρησης. Επίσης,
τα ταλέντα είναι αυτά που θα κάνουν πράγματα περισσότερο από αγάπη παρά από
υποχρέωση. Έτσι, υποκύπτουν πιο εύκολα σε δυναμικές εναλλαγές διάθεσης για
εργασία, οι οποίες μπορεί να είναι εντελώς ασύμφωνες με τη «στατική» απληστία
της επιχείρησης για περισσότερα, καλύτερα και γρηγορότερα.

Τι είναι, λοιπόν, αυτό που καθορίζει ποιος είναι το ταλέντο και ποιος ο
«κηφήνας»; Ποια είναι η «εργάτρια» που θα φτιάξει την κυψέλη για να
γονιμοποιήσει η βασίλισσα και ποιος ο κηφήνας που απλώς θα αναπαράγει; Ποιες
είναι οι παράμετροι που θα καθορίσουν την επιλογή των κατάλληλων ανθρώπων από
την επιχείρηση για να «γονιμοποιήσουν» τη βασίλισσα – κεφάλαιο;

Ο χώρος στον οποίο κινείται γεωγραφικά και η αγορά στην οποία απευθύνεται (η
επιχείρηση), είναι δύο σημαντικοί παράγοντες που καθορίζουν την αναλογία των
εργατριών προς τους κηφήνες: τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες έχουν διεισδύσει σε
ανεπτυγμένες χώρες ή σε αναπτυσσόμενες; Προέρχονται από αναδυόμενες αγορές ή
από ώριμες; Σε όλες τις περιπτώσεις, η εταιρεία, ως ενεργό μέλος μιας
κοινωνίας της αγοράς, έχει στόχο να εξισορροπήσει τη γενική ευημερία της με
την ειδική – τοπική κουλτούρα των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτήν αλλά και
εκείνων που την περιβάλλουν. Έτσι, αν υπάρχει μια κουλτούρα διαφύλαξης των
κεκτημένων (παθητική διατήρηση κεφαλαίων), είναι προφανές ότι η επιχείρηση θα
χρειαστεί λιγότερα ταλέντα. Αν όμως επικρατεί ένα ελεύθερα επιχειρηματικό
πνεύμα (ενεργητική απόκτηση νέων πόρων), δεν θα δοθεί άμεση προτεραιότητα
στους κηφήνες.

H ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ

Εδώ πρέπει να ειπωθεί πως και στις δύο περιπτώσεις, η κουλτούρα παίζει εξίσου
μεγάλο ρόλο με το οικονομικό περιβάλλον της χώρας ή και των χωρών που αυτή
διαμορφώνεται. H ελληνική περίπτωση είναι ιδιοσυγκρασιακή, διότι υπάρχει
περισσότερο το μοντέλο μίας δυσδιάκριτης οικογενειοκρατίας σε όλους τους
τομείς απασχόλησης. H εταιρικότητα, όπως προωθήθηκε από το δυτικό μοντέλο,
έδωσε σε πολλές οικογενειακές επιχειρήσεις του εξωτερικού την ευκαιρία να
πετύχουν ξεφεύγοντας από το πυρηνοκεντρικό οικογενειακό παράδειγμα. Γιατί;
Διότι ο ερχομός των managers σε αυτές ήταν ένα σημαντικό βήμα της απομάκρυνσης
της ιδιοκτησίας της επιχείρησης από τη διαχείρισή της.

H ειδικότητα των managers των ανθρωπίνων πόρων υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια.
Αυτοί οι άνθρωποι αποτελούν το «κλειδί», διότι θα θέσουν την αναλογία των
εργατριών προς τους κηφήνες (και το αντίστροφο) αλλά και θα ορίσουν τι είναι
ταλέντο και πώς θα πρέπει να είναι ο υπάλληλος κάθε εταιρείας. Και βέβαια, η
επιχείρηση είναι η πρωταρχική παράμετρος που θα καθορίσει αν χρειάζεται
ταλέντα ή υπάλληλους, γιατί, και πότε τους χρειάζεται. Σαν μια κυψέλη, θα
υπολογίσει και την τροφή αλλά και τον βασιλικό πολτό που θα δώσουν η εργάτρια
και ο κηφήνας, ώστε η βασίλισσα – κεφάλαιο να συνεχίσει να γονιμοποιεί.

Tips

Η επιχείρηση…

είναι σαν μια κυψέλη, στην οποία υπάρχουν εργάτριες και κηφήνες. Οι
εργάτριες φροντίζουν για την κυψέλη, ενώ οι κηφήνες απλώς αναπαράγουν