ΟΣBAΛNTΟ ΠAΓIA «Ήλιος, θάλασσα και υποταγή»

«Στην Ευρώπη, πολλοί βλέπουν την Κούβα μέσα από έναν ιδεολογικό και
ρομαντικό παραμορφωτικό φακό, ή μονάχα ως έναν τόπο με παραλίες, ήλιο και
νυχτερινή ζωή. Εδώ όμως ζούμε έντεκα εκατομμύρια άνθρωποι, χωρίς δικαιώματα…
Οι Έλληνες δεν μπορεί να πιστεύουν ότι ο λαός μας είναι διαφορετικός από
αυτούς, πως επέλεξε μία τυραννία».

Ο Οσβάλντο Παγιά δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Είναι ο πιο γνωστός
διαφωνών της Κούβας, ηγέτης του Χριστιανικού Απελευθερωτικού Κινήματος και
εμπνευστής του Σχεδίου Βαρέλα, της πιο φιλόδοξης πρωτοβουλίας που έχει
αναληφθεί τελευταία στο νησί, ενός σχεδίου πέντε σημείων που συνοψίζονται στην
αξίωση διενέργειας δημοψηφίσματος για την πολιτική αλλαγή. Έχει προταθεί δις
για Νόμπελ Ειρήνης. Το 2002 τιμήθηκε από το Ευρωκοινοβούλιο με το Βραβείο
Ζαχάροφ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Για να ταξιδέψει στο Στρασβούργο,
χρειάστηκε να μεσολαβήσουν στον Φιντέλ Κάστρο ο τότε πρόεδρος του
Ευρωκοινοβουλίου, Πατ Κοξ, και ο τότε Ισπανός πρωθυπουργός, Χοσέ Μαρία Αθνάρ.
«Εκπροσωπείτε για πολλούς Κουβανούς ό,τι εκπροσωπούσε το ’80 ο Αντρέι Ζαχάροφ
για πολλούς πολίτες της ΕΣΣΔ», του είχε πει ο Κοξ: «την ελπίδα».

Γι’ αυτήν ακριβώς την ελπίδα θελήσαμε να συζητήσουμε μαζί του. Αφορμή στάθηκε
η απόφαση της E.E. να άρει προσωρινά τις διπλωματικές κυρώσεις εναντίον της
Κούβας – άρα και να κλείσει ξανά τις πρεσβευτικές πόρτες στους διαφωνούντες. H
αρχική αντίδραση του Παγιά ήταν αρκετά σκληρή, σήμερα είναι πιο ήπια. Οι
άνθρωποι αυτοί έχουν ανάγκη από συμμάχους. «Πιστεύω πως η συγκεκριμένη απόφαση
ελήφθη εξαιτίας των πιέσεων ορισμένων χωρών και ενδεχομένως του ελάχιστου
ενδιαφέροντος άλλων. Ταυτόχρονα, όμως, πιστεύω πως η Ευρώπη ενδιαφέρεται
πραγματικά για την Κούβα. Είναι αντιμέτωπη πλέον με μια ηθική πρόκληση και μια
υποχρέωση, απέναντι τόσο στους δικούς της λαούς όσο και στον κουβανικό λαό».

Περισσότεροι από 300

«Το καθεστώς», λέει ο Οσβάλντο Παγιά, «δρα στο όνομα του σοσιαλισμού, αλλά έχει παραχωρήσει σε μια ομάδα όλη την εξουσία, όλα τα προνόμια, ενώ κρατά τον λαό χωρίς δικαιώματα, χωρίς οικονομική ανεξαρτησία, μέσα σε μεγάλη φτώχεια»

Από τους 75 διαφωνούντες που καταδικάστηκαν τον Απρίλιο του 2003 σε βαριές
ποινές – αυτός ήταν και ο λόγος της επιβολής διπλωματικών κυρώσεων στην Κούβα
– έχουν απελευθερωθεί, «για ανθρωπιστικούς λόγους», μόλις 14. Ο ίδιος ο Παγιά
έχει συλληφθεί πολλές φορές. Τον ρωτώ πόσοι είναι συνολικά οι πολιτικοί
κρατούμενοι. «Περισσότεροι από 300… Οι περισσότεροι είναι άρρωστοι,
κρατούνται μαζί με κοινούς εγκληματίες, το φαγητό είναι αντάξιο στρατοπέδου
συγκέντρωσης, η ιατρική φροντίδα είναι ανεπαρκής, αντιμετωπίζονται κτηνωδώς.
Γι’ αυτό και λέμε πως προέχει η απελευθέρωση αυτών των ανθρώπων».

Τον ρωτώ για τις συνθήκες ζωής εκτός φυλακών. Μου απαντά πως την προηγούμενη
εβδομάδα ανακάλυψε μικρόφωνα σε όλο του το σπίτι. «Τώρα δεν μας ακούνε», μου
λέει. Και συνεχίζει: «Είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια πολιτική δικτατορία.
Το καθεστώς έχει επιβάλει μια ολόκληρη κουλτούρα φόβου, ώστε να ελέγχει και να
κρατά υποταγμένους τους πολίτες. Δρα στο όνομα του σοσιαλισμού αλλά έχει
παραχωρήσει σε μια ομάδα όλη την εξουσία, όλα τα προνόμια, ενώ βαστά τον λαό
χωρίς δικαιώματα, χωρίς οικονομική ανεξαρτησία, μέσα σε μεγάλη φτώχεια».

Πρόσφατα κυκλοφόρησε στην Ελλάδα μία μάλλον ζοφερή βιογραφία του Κάστρο από
τον Γάλλο δημοσιογράφο Σερζ Ραφί, «Ο Άγνωστος Κάστρο» (Εκδόσεις Κριτική). Στη
διάρκεια της παρουσίασης, ομάδα Κουβανών άρχισαν να διαμαρτύρονται φωνάζοντας
«Βίβα Φιντέλ!». Τι έχει να τους πει; «Αν “εκατομμύρια άνθρωποι αγαπούν τον
Φιντέλ”, όπως ακούγεται ακόμα από διάφορα στόματα, τότε γιατί διώκουν αυτούς
που μιλούν, γιατί ελέγχουν κάθε πολίτη, γιατί δεν κάνουν το δημοψήφισμα του
Σχεδίου Βαρέλα, γιατί τόσοι πολλοί θέλουν να εγκαταλείψουν τη χώρα, γιατί δεν
σέβονται την ελευθερία της έκφρασης, γιατί δεν γίνονται πραγματικές εκλογές;».

Το Σχέδιο Βαρέλα

Αλήθεια, σενιόρ Παγιά, τι έχει απογίνει το Σχέδιο Βαρέλα; Ήδη από το 2003
είχατε συγκεντρώσει 25.000 υπογραφές, ενώ το κουβανικό Σύνταγμα απαιτεί για τη
διενέργεια δημοψηφίσματος μόλις 10.000. Μου υπενθυμίζει ότι υπήρξε ένα
σαρωτικό κύμα καταστολής. Αλλά η προσπάθεια δεν έχει εγκαταλειφθεί.
«Αναπτύσσουμε έναν εθνικό διάλογο, εντός και εκτός Κούβας, σχηματίζουμε
σιγά-σιγά έναν κύκλο πολιτών και ένα έγγραφο εργασίας ώστε να μπορέσουν όλοι
οι Κουβανοί να εκφράσουν τη γνώμη τους για το πώς πρέπει να γίνει η μετάβαση.
Δεν θέλουμε μια βίαιη μετάβαση, εργαζόμαστε για τη συμφιλίωση, για να
κρατήσουμε τα όποια θετικά, για να αποφύγουμε αυτό που έγινε στη Ρωσία ή
αλλού, όπου οι λίγοι μετασχηματίστηκαν σε νεόπλουτους και οι πολλοί παραμένουν
φτωχοί. Είναι, ξέρετε, μια μάχη πολύ άνιση. Έχουμε απέναντί μας τόσο την
κρατική καταστολή όσο και κάποιες εξτρεμιστικές ομάδες εξόριστων στο Μαϊάμι.
Έστω και με πολύ αργούς ρυθμούς, όμως, η εσωτερική διαδικασία απελευθέρωσης
των Κουβανών έχει ξεκινήσει».

Τον ευχαριστώ και εύχομαι να έχουμε την επόμενη φορά ακόμα πιο αισιόδοξα
πράγματα να συζητήσουμε. «Αν όχι, ας συνεχίσουμε να μιλάμε», μου απαντά.

ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ

H Ευρώπη μπορεί να βοηθήσει

Σενιόρ Παγιά, υπάρχει μια θεωρία, τη διατυπώνει και ο Σερζ Ραφί στο βιβλίο
του, βάσει της οποίας η Ουάσιγκτον ανέχεται τον Κάστρο ως μια ζωντανή απόδειξη
της αποτυχίας του υπαρκτού σοσιαλισμού. Ποια είναι η άποψή σας;

Το να συζητάμε την κουβανική πραγματικότητα μέσω των ΗΠΑ σημαίνει να χάνουμε
την ουσία. Όταν λένε «ανέχονται τον Κάστρο», δηλαδή, η άλλη εναλλακτική λύση
ποια είναι; Μια στρατιωτική επέμβαση; Εμείς ουδέποτε το θελήσαμε αυτό, ούτε το
ζητήσαμε. Άλλοι λένε πως οι Αμερικανοί ανέχονται, άλλοι πως φταίνε. Το
αποτέλεσμα είναι το ίδιο: κοιτάζουν την Κούβα μέσα από τους Αμερικανούς. Όχι.
Να κοιτάξουν την Κούβα μέσα από τους Κουβανούς.

Επιμένετε λοιπόν πως η λύση του κουβανικού προβλήματος πρέπει να είναι
κουβανική;

Σας παραπέμπω σε έναν στίχο του Χοσέ Μαρία Ερέιδα (ποιητής του 19ου αιώνα):
«Αν ένας λαός αλυσοδεμένος δεν σπάσει μόνος του τα δεσμά, μπορεί να αλλάξει
τύραννο, αλλά να είναι ελεύθερος ποτέ δεν θα μπορέσει».

Από την Ευρώπη, τότε, τι προσδοκάτε;

Αλληλεγγύη. Όπως συνέβη με τη Νότια Αφρική ή τη Χιλή. Περισσότερη ευαισθησία,
να αναζητήσετε την αλήθεια, να κλείσετε τα μάτια στην παραπληροφόρηση. Και
κυρίως, κυβερνήσεις και πολίτες, να απαιτήσετε την απελευθέρωση των πολιτικών
κρατουμένων, να στηρίξετε τον εθνικό διάλογο με αίτημα την ειρηνική αλλαγή.
Μπορείτε να βοηθήσετε πολύ.

ΔΕΣΜΕΥΣΕΙΣ

«Να ανακτήσουμε την ελευθερία μας»

Ο ΟΣΒΑΛΝΤΟ Παγιά είναι σήμερα 53 ετών και έχει τρία παιδιά, όλα στην
εφηβεία. Αλήθεια, υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός στη ζωή του που τον
δέσμευσε στον δρόμο της πολιτικής διαφωνίας; Είναι ενεργός χριστιανός κι αυτό,
μας λέει, σήμαινε ανέκαθεν στην Κούβα αποκλεισμό, επιτήρηση. «Αν τώρα μου
ζητάτε κάποιο καθοριστικό γεγονός, θα σας απαντούσα ότι αυτό ήταν η γέννηση
του πρώτου μου παιδιού». Και γιατί δεν προτίμησε ποτέ, όπως τόσοι άλλοι, τον
δρόμο της εξορίας; «Αυτή είναι η γη στην οποία θέλησε ο Θεός να γεννηθούμε για
να ζήσουμε ως ελεύθεροι άνθρωποι. Κι αν κάποιοι μας στέρησαν αυτήν την
ελευθερία, πρέπει να την ανακτήσουμε».