TPITH AΠOΨH Ο περί Παιδείας διάλογος

Παρασκευή 21 Ιανουαρίου. Διάλογος για την Παιδεία στο Ζάππειο. Και καθώς
έχουμε συνηθίσει να παίρνουν ιδιαίτερη έμφαση τα πολιτικά δρώμενα που
συντελούνται σ’ αυτόν τον χώρο, αναμέναμε, κάποιοι αμετανόητοι ρομαντικοί, ότι
το θέμα της πολυπαιδεμένης Παιδείας θα πλημμύριζε τις εφημερίδες, θα έβρισκε
τη θέση του στον Τύπο και τον τόπο ολόκληρο. Τουλάχιστον έτσι γινόταν κάποτε.
Όταν έκανε μεταρρύθμιση ο Γ. A. Παπανδρέου με τον Λουκή Ακρίτα και τον
Ευάγγελο Παπανούτσο, το θέμα κυριαρχούσε παντού με συζητήσεις και διαμάχες
μέσα κι έξω από τη Βουλή. Κι η διανόηση στο πόδι, με συζητήσεις στις
εφημερίδες και τα ραδιόφωνα, με δημόσιες ομιλίες και συναντήσεις.

Σήμερα, σαράντα χρόνια μετά, δεν περιμέναμε αυτήν την σιγή, αυτήν την
αποσιώπηση. Κάτι άλλο περιμέναμε για έναν εθνικό διάλογο περί Παιδείας. Έναν
διάλογο που όλο εξαγγέλλεται και ποτέ δεν γίνεται. Γιατί αυτή είναι ιστορικά η
τύχη του διαλόγου: να εξαγγέλλεται και να μη γίνεται. H κυβέρνηση να καλεί σε
διάλογο και η αντιπολίτευση να αρνείται. Να αρνείται επίμονα και πεισματικά.
Έτσι για να μη δώσει την συγκατάθεσή της, για να μη νομιμοποιήσει με τη
συμμετοχή της αυτό που θα προκύψει. Με άλλα λόγια έτσι για να μπορεί να γίνει
αντιπολίτευση με μεγαλύτερη ασφάλεια. Και η άλλη πλευρά, η εκάστοτε
κυβερνητική, ίσως να το ‘χε και κρυφή χαρά, γιατί τώρα, που με ευθύνη των
άλλων έμενε μόνη, θα… έκανε τον πραγματικό «διάλογο».

Όσο για την Παιδεία «γαία πυρί μειχθήτω». Επιχειρούνται μεταρρυθμίσεις επί
μεταρρυθμίσεων, θνησιγενείς όλες τους. Μεταρρυθμίσεις που, στην καλύτερη
περίπτωση, επιβιώνουν όσο και η κυβέρνηση που τις ψήφισε. Και το γαϊτανάκι να
συνεχίζεται: Αλλάζουν και ξαναλλάζουν τα πάντα, νόμοι, προγράμματα, βιβλία,
μεθοδολογικές προσεγγίσεις, εκπαιδευτικά στελέχη, «καινοτόμες» δράσεις, τα
πάντα. Και ένα μόνο παραμένει ίδιο: το σχολείο. Αυτό δεν αλλάζει.

Γιατί, παρά τις προθέσεις του, σχεδόν κάθε υπουργός αλλάζει τον νόμο περί
Παιδείας. Όχι την Παιδεία. Κι έχουμε δυο «Παιδείες». Μία στα χαρτιά και μία
στα σχολεία. Μήπως λοιπόν είναι καιρός να αλλάξουμε το σχολείο; Κι αυτό για να
αλλάξει θέλει μακρά πνοή. Όχι αντιμεταρρύθμιση ύστερα από κάθε μεταρρύθμιση.
Χρειάζεται και κάτι άλλο η μεταρρύθμιση για να περάσει στο σχολείο: να διέλθει
από τη συνείδηση του δασκάλου. Κι αυτός για να την κατανοήσει και να εμπεδωθεί
μέσα του, χρειάζεται χρόνο, επιμόρφωση, εμπιστοσύνη και αξιοπιστία. Την
αξιοπιστία της πολιτείας, τη συναίνεση της πολιτικής, το ενδιαφέρον της
κοινωνίας.

Κι είναι αυτά που διακυβεύονται. Κυρίως τώρα. Γιατί, τώρα που η υπουργός καλεί
και τα κόμματα της αντιπολίτευσης προσέρχονται επιτέλους στο διάλογο, τώρα,
στην κρίσιμη στιγμή που ο κόσμος αλλάζει, τώρα που βιώνουμε τις μεταβολές της
μικρο-ηλεκτρονικής επανάστασης και την εδραίωση της παγκοσμιοποίησης, τώρα που
ο διάλογος για την Παιδεία καθίσταται υπέρποτε επίκαιρος, οι πάντες σιωπούν.
Τώρα που η κοινωνία όφειλε να δείξει το ενδιαφέρον της και η διανόηση τη
συμμετοχή της, τώρα οι πάντες καθεύδουν. Και η διανόηση απούσα. Στέρεψαν
αλήθεια οι στοχαστές; Χάσαν τη λαλιά τους οι δάσκαλοι; Γιατί τέτοια σιωπή και
τέτοια αποσιώπηση για έναν διάλογο που θα όφειλε να είναι διαρκής και μόνιμος;

Και κυκλοφόρησαν οι εφημερίδες εκείνο το Σαββατοκύριακο σχεδόν με μόνο θέμα
τον βασικό επενδυτή. Σοβαρό, βέβαια, σοβαρότατο το θέμα της διαπλοκής, η μήτρα
της διαφθοράς. Όμως, στην απόγνωση της διαφθοράς μόνη ελπίδα η γνώση. Κι η
επένδυση στην Παιδεία αναγκαία, ιδίως όταν υπάρχουν μύριες εκκρεμότητες, με τα
μη κρατικά πανεπιστήμια εν όψει, την ανανέωση των προγραμμάτων αναγκαία, την
διά βίου Παιδεία σχεδόν απούσα, την αξιολόγηση αμφιλεγόμενη… Κι ο διάλογος
για τα θέματα αυτά δεν μπορεί να κλειστεί στους τοίχους των ειδικών. Κι αυτοί
που κάθονται εκεί, σ’ αυτές τις καρέκλες, δεν μπορούν να περιορίζονται στη
μοναξιά τους, ούτε να αρκούνται στην ανία του επιστημονικού (μονο)λόγου.
Περιμένουν – ή τουλάχιστον θα ‘πρεπε να περιμένουν – τον κοινωνικό απόηχο των
όσων συζητούνται, να δοκιμάσουν τα κοινωνικά ανακλαστικά, αν υπάρχουν ακόμη,
να συνειδητοποιήσουν τη δική τους ύπαρξη, να ζωντανέψουν το πνεύμα τους, μήπως
ζωντανέψουν και το σχολείο. Γιατί, αν συνεχιστεί αυτή η σιωπή, ένας ακόμη
«διάλογος» έγινε για να γίνει. Ένας ακόμη διάλογος για ένα σχολείο που
παραμένει το ίδιο, σε έναν κόσμο που συνεχώς μεταβάλλεται…

O I. E. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης πρ.
αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης