Tα λάθη στην οικονομία και η θεραπεία τους

Γιάννης Στουρνάρας

Κατά γενική ομολογία, η οικονομία εξελίσσεται σε αχίλλειο πτέρνα της
κυβερνητικής πολιτικής. Αυτό οφείλεται αφενός στην έλλειψη ιδεολογικού
στίγματος και συγκεκριμένου προγράμματος (δηλαδή στόχων και μέσων,
εξειδικευμένων ποσοτικά και διαχρονικά) και αφετέρου σε συγκεκριμένες
ενέργειες που υπέσκαψαν την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής και
επιβάρυναν το οικονομικό κλίμα και τις προσδοκίες.

H εμπειρία, τόσο διεθνώς όσο και στην Ελλάδα, υπαγορεύει ότι η οικονομία
απαιτεί πρόγραμμα, προσεκτικούς χειρισμούς, στιβαρότητα, συντονισμό, ρεαλισμό
και ευελιξία. Αυτή η εμπειρία αγνοήθηκε σε σημαντικό βαθμό στη χώρα μας.

* Πρώτον, δεν αξιοποιήθηκαν τα επιτεύγματα της προηγούμενης κυβέρνησης
και αγνοήθηκε η αρχή της συνέχειας της διακυβέρνησης που χαρακτηρίζει τα
σύγχρονα κράτη.

* Δεύτερον, υπήρξε σημαντική δημοσιονομική αδράνεια κατά το 2004, τόσο
από την πλευρά των εσόδων όσο και των δαπανών. Έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης
ίσο με 6,5% του ΑΕΠ, όπως εκτιμάται (μάλλον αισιόδοξα) ότι διαμορφώθηκε το
2004, «γυρίζει» το ρολόι περίπου οκτώ χρόνια πίσω.

* Τρίτον, διεπράχθησαν σοβαρά λάθη:

(α) H δημοσιονομική απογραφή, με τον μονομερή, αδιαφανή, τεχνοκρατικά
λανθασμένο και πολιτικά μισαλλόδοξο τρόπο που έγινε, εξέθεσε ανεπανόρθωτα τη
χώρα και τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επιπλέον, δημιουργεί σοβαρά
ερωτήματα για το μέλλον. Πού θα φθάσει, για παράδειγμα, το έλλειμμα του
δημόσιου τομέα το έτος στο οποίο θα καταβληθεί η προκαταβολή για την αγορά των
νέων μαχητικών αεροσκαφών; Θα επαναδιαπραγματευθούμε αλλαγή των κανόνων
καταγραφής;

(β) Οι ad-hoc νόμοι-ρυθμίσεις που ψηφίστηκαν, για τον επαναπατρισμό
κεφαλαίων, τις εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις και τα λεγόμενα «πανωτόκια»,
αφενός ουδέν ουσιαστικό απέδωσαν και αφετέρου θίγουν την αξιοπιστία της
οικονομικής πολιτικής, αφού επιβραβεύουν την ασυνεπή και, πολλές φορές, μη
σύννομη συμπεριφορά και έρχονται σε αντίθεση με το περί δικαίου και ηθικής
αίσθημα των φορολογούμενων πολιτών.

(γ) Ο νόμος για τον «βασικό μέτοχο» επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την
επιχειρηματικότητα, δίνοντας την εντύπωση ότι ορισμένες πολιτικές επιλογές
έχουν απόλυτη προτεραιότητα ακόμη και έναντι βασικών κανόνων περί ελευθερίας
των συναλλαγών.

(δ) H μείωση της φορολογίας των κερδών τα επόμενα χρόνια δεν συνάδει με
τις προσπάθειες μείωσης του δημοσιονομικού ελλείμματος, ιδιαίτερα σε μία
περίοδο κατά την οποία αναμένεται επιβράδυνση και όχι επιτάχυνση του ρυθμού
αύξησης της οικονομικής δραστηριότητας.

(ε) H προσέγγιση στο ασφαλιστικό πρόβλημα των τραπεζών έχει
δημιουργήσει σύγχυση: άλλοι πιστεύουν ότι η κυβέρνηση θα καλύψει χρηματοδοτικά
τα αναλογιστικά ελλείμματα ορισμένων τραπεζών, ενώ άλλοι θεωρούν ότι επίκειται
άμεση μεταφορά κεφαλαίων από τις τράπεζες προς το Δημόσιο, τα οποία θα
χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη ελλειμμάτων του Δημοσίου έναντι δέσμευσης περί
ανάληψης συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων των τραπεζών (a la France Telecom) στο
μέλλον. H σύγχυση αυτή ενδεχομένως εξελιχθεί σε διάψευση προσδοκιών, είτε στην
κεφαλαιαγορά (αποτίμηση τραπεζών) είτε όσον αφορά την πορεία του
δημοσιονομικού ελλείμματος.

(στ) Ο προϋπολογισμός του 2005 στηρίζεται σε υποθέσεις που ήδη έχουν
ανατραπεί: όλα θα εξαρτηθούν πλέον από τις αποφάσεις του ECOFIN και το είδος
της εποπτείας που θα ασκηθεί στην Ελλάδα στο πλαίσιο του άρθρου 104 παράγραφος
9 της Συνθήκης.

Είναι προφανές ότι η οικονομία δεν μπορεί να συνεχίσει σε αυτήν την τυφλή
πορεία, αφού ο κίνδυνος περαιτέρω επιδείνωσης είναι υπαρκτός με διαιώνιση των
υψηλών ελλειμμάτων, επιτάχυνση του πληθωρισμού, επιβράδυνση του ρυθμού
οικονομικής ανάπτυξης, αύξηση της ανεργίας, κοινωνικές εντάσεις, επιδείνωση
των σχέσεών μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση (E.E.) και έναν αλυσιτελή κύκλο ad-hoc
μέτρων για τον περιορισμό του ελλείμματος και του χρέους. Απαιτείται:

* Πρώτον, η εκπόνηση και δημοσιοποίηση ενός μακρόπνοου προγράμματος
όπου θα περιγράφονται οι αναπτυξιακές επιλογές της μετα-Ολυμπιακής Ελλάδας, με
τα νέα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, τους κλάδους αιχμής και με κύριο στόχο τη
σύγκλιση του επιπέδου ευημερίας της με αυτό των εταίρων της στην E.E. σε ένα
εύλογο χρονικό διάστημα δέκα έως δεκαπέντε ετών. Στο πρόγραμμα αυτό πρέπει να
αναφέρονται εκείνες οι βασικές μεταρρυθμίσεις που θα στηρίξουν την αύξηση της
συνολικής παραγωγικότητας και τη βελτίωση της κοινωνικής ευημερίας. Παιδεία,
επιμόρφωση και διά βίου μάθηση, εξάπλωση της κοινωνίας της γνώσης και της
πληροφορίας, Δημόσια Διοίκηση, επιχειρηματικότητα, υγεία, κοινωνική ασφάλιση,
πολιτισμός, περιβάλλον, θεσμοί, καταπολέμηση της φτώχειας πρέπει να είναι οι
τομείς προτεραιότητας.

* Δεύτερον, ένα ρεαλιστικό τριετές πρόγραμμα δημοσιονομικής εξυγίανσης
με έμφαση: (α) στον περιορισμό των αμυντικών δαπανών και τη χρονική
τους μετάθεση προς το μέλλον, ενδεχομένως με αμοιβαίες συμφωνίες περιορισμού
των εξοπλισμών με την Τουρκία, (β) στην εκτέλεση μεγάλου μέρους του
Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων (ΠΔΕ) μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού
τομέα (ΣΔΙΤ) που θα περιλαμβάνει μεγάλο εύρος έργων και θα ελαφρύνει
αντίστοιχα το δημοσιονομικό έλλειμμα, (γ) στην αποκατάσταση των
φορολογικών ελέγχων με σκοπό την περιστολή της φοροδιαφυγής. Στο πλαίσιο αυτό,
η αναθεώρηση της απόφασης για μείωση της φορολογίας των κερδών θα ήταν
δικαιολογημένη, ρεαλιστική και κοινωνικά δίκαιη.

Παρά το λάθος που διεπράχθη με τη δημοσιονομική απογραφή και το άγος που
προκάλεσε, και παρά την ανεξήγητη και επιζήμια δημοσιονομική αδράνεια του
2004, η κυβέρνηση θα πρέπει να ζητήσει από το ECOFIN μία τριετή περίοδο
δημοσιονομικής προσαρμογής, αφού το έλλειμμα δεν μπορεί να μειωθεί από 6,5% σε
3% σε λιγότερο από τρία χρόνια χωρίς μέτρα που θα είχαν έντονα αρνητικές
επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη. Δεν είναι δυνατόν σε μία περίοδο κατά την
οποία το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης χαλαρώνει για όλους, να επιβληθούν
στην Ελλάδα έκτακτα μέτρα ή ποινές, τη στιγμή μάλιστα που η χώρα αυτή δαπανά
για την εθνική της άμυνα λόγω της γεωπολιτικής θέσης της δυόμισι φορές
περισσότερο από τον μέσο όρο της E.E., εισάγοντας αμυντικό υλικό κυρίως από
τους Ευρωπαίους εταίρους της.

Αντιδρούν στη διεύρυνση του ωραρίου έμποροι και εργαζόμενοι

Αναβρασμό έχει προκαλέσει στον εμπορικό κόσμο της χώρας η απόφαση του
υπουργείου Ανάπτυξης για αλλαγή του ωραρίου λειτουργίας των εμπορικών
καταστημάτων. Οι εκπρόσωποι των μικρομεσαίων εμπόρων κάνουν λόγο για
δημιουργία επιχειρήσεων δύο ταχυτήτων και ζητούν από το αρμόδιο υπουργείο να
δώσει λύση σε χρόνια προβλήματα του εμπορίου – το παρεμπόριο και την
εγκατάσταση των υπερκαταστημάτων, καθώς και τις πρακτικές πωλήσεων (προσφορές
και εκπτώσεις, πωλήσεις κάτω του κόστους) – πριν αποφασίσει για νέο ωράριο.
Από την πλευρά του, το υπουργείο Ανάπτυξης επιμένει ότι δεν είναι δυνατό να
μην υπάρχει ένα εθνικό ωράριο που θα εφαρμόζεται από το ένα άκρο της χώρας στο
άλλο.

«Θα κλείσουν οι μικροί»

Οι αντιδράσεις είναι έντονες καθώς, όπως υποστηρίζουν έμποροι αλλά και
εργαζόμενοι, η αλλαγή του ισχύοντος καθεστώτος θα οδηγήσει σε κλείσιμο των
μικρών επιχειρήσεων και έκρηξη της ανεργίας, κυρίως σε περιοχές εκτός Αττικής.
Όπως λέει ο πρόεδρος της Γενικής Συνομοσπονδίας Βιοτεχνών και Εμπόρων κ.
Δημήτρης Ασημακόπουλος, «αν η κυβέρνηση προχωρήσει στις ρυθμίσεις που έχει
εκφράσει, θα συμβεί ό,τι και με τα παλιρροϊκά κύματα. Σε βάθος τριών ετών, θα
σαρώσουν το 25% των μικρών επιχειρήσεων και δεν θα τις σώζει πλέον καμία
κοινοτική βοήθεια». Το μεγαλύτερο πρόβλημα εκτιμάται ότι θα το αντιμετωπίσουν
οι αυτοαπασχολούμενοι.

Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου της Αθήνας κ. Νίκος
Γιαννέτος εκτιμά ότι «οποιεσδήποτε αλλαγές στο ωράριο είναι δύσκολο να
εφαρμοστούν, λόγω της κρίσης που υπάρχει στην αγορά», ενώ οι εκπρόσωποι του
ΣΕΛΠΕ τοποθετούνται υπέρ της διεύρυνσης, λέγοντας ότι ο κατακερματισμός του
ωραρίου από περιοχή σε περιοχή δημιουργεί αντικίνητρα για νέες επενδύσεις αλλά
και δεν βοηθά τον υγιή ανταγωνισμό.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ζήτημα ωραρίου είχε τεθεί και στο παρελθόν, μεταξύ των
σούπερ μάρκετ και των «επώνυμων» αλυσίδων μίνι μάρκετ. Τότε ο ΣΕΣΜΕ είχε
αντιδράσει στη λειτουργία των καταστημάτων αυτών που παραμένουν ανοικτά έως
τις 11 το βράδυ ή – σε κάποιες περιπτώσεις – όλο το 24ωρο. Οι αλυσίδες που
αναπτύσσονται στην Ελλάδα την τελευταία διετία υποστηρίζουν πως δικαιούνται να
λειτουργούν σε καθεστώς διευρυμένου ωραρίου ως καταστήματα ψιλικών. Από την
πλευρά του ο ΣΕΣΜΕ υποστηρίζει πως, λόγω της ευρείας γκάμας των προϊόντων που
προσφέρουν, οι ώρες λειτουργίας των «επώνυμων» μίνι μάρκετ πρέπει να
εναρμονίζονται με αυτές των σούπερ μάρκετ.