Tο γονίδιο του… φιλιού ξυπνάει στην εφηβεία

Το λέει πλέον και η επιστήμη: η εφηβεία αρχίζει από ένα φιλί! Μια ομάδα
Αμερικανών επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ ανακάλυψαν πως ο
«χείμαρρος» των ορμονών που επιφέρουν τη σεξουαλική ωριμότητα πυροδοτείται από
ένα γονίδιο ονόματι kiss-1: φιλί-1.

«Φιλί-1». Το γονίδιο kiss-1 φαίνεται πως λειτουργεί με βάση έναν χρονοδιακόπτη και όταν φτάσουμε στην εφηβεία πυροδοτεί τη σεξουαλική ωριμότητά μας

Αυτό το εύστοχα ονομασμένο γονίδιο, το οποίο παράγει μια ορμόνη ονόματι
kisspeptin (σε ελεύθερη απόδοση φιλιπεπτίνη), ενεργοποιείται ξαφνικά στον
υποθάλαμο του εγκεφάλου τη στιγμή ακριβώς που αρχίζει η εφηβεία. Κατόπιν,
μοιάζει να στέλνει σήμα σε ένα άλλο σημαντικό γονίδιο, το GPR54, το οποίο με
τη σειρά του λέει στο σώμα να αρχίσει να παράγει τις ορμόνες που θα σημάνουν
το πέρασμα του εφήβου στην ενηλικίωση. To kiss-1 είχε συσχετιστεί και
παλαιότερα με το GPR54 σε έρευνες που είχαν γίνει σε τρωκτικά. H νέα έρευνα,
όμως, είναι η πρώτη που εντοπίζει τον ρόλο τον οποίο παίζει στους ανθρώπους
και σε άλλα θηλαστικά.

Το μυστήριο

H ανακάλυψη αυτής της αλυσίδας γενετικών σημάτων συμβάλλει στην επίλυση ενός
από τα μακροβιότερα μυστήρια της βιολογίας: πώς γίνεται να γεννιέται ο
άνθρωπος με το πλήρες ρεπερτόριο των αναπαραγωγικών ορμονών αλλά οι τελευταίες
να πέφτουν σε ένα είδος χειμερίας νάρκης κατά την παιδική ηλικία και να
«αφυπνίζονται» κατόπιν στην εφηβεία. Φαίνεται πως το γονίδιο kiss-1 λειτουργεί
με βάση έναν χρονοδιακόπτη. Είναι μάλλον απίθανο, ωστόσο, να λειτουργεί μόνο
του: οι επιστήμονες πιστεύουν πως σημαντικό ρόλο παίζουν και άλλα γονίδια, που
δεν έχουν ακόμα αναγνωριστεί.

H ανακάλυψη των Αμερικανών επιστημόνων, όμως, με επικεφαλής τον καθηγητή στο
Πανεπιστήμιο του Πίτσμπεργκ, Τόνι Πλαντ, έχει και εν δυνάμει ιατρικές
προεκτάσεις καθ’ ότι μπορεί να οδηγήσει σε θεραπείες για την πρόληψη της
υπερβολικά πρώιμης ή καθυστερημένης εφηβείας. «H εφηβεία έχει κρίσιμη σημασία
για την ανθρώπινη ανάπτυξη», τονίζει ο Πλαντ, «και ενώ υπάρχει αρκετά καλή
κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το ενδοκρινολογικό σύστημα ρυθμίζει τις
ορμόνες που σχετίζονται με την έναρξη της εφηβείας, ωστόσο το πώς και πότε ο
εγκέφαλος ενεργοποιεί αυτήν τη διαδικασία ήταν μεγάλο μυστήριο. H κατανόηση
των νευροβιολογικών μηχανισμών της εφηβείας θα μπορούσε, παραδείγματος χάριν,
να βοηθήσει στην πρόληψη της υπερβολικά πρώιμης ή καθυστερημένης εφηβείας που
παρουσιάζεται σε ορισμένα παιδιά».

Ο «αφέτης» δίνει το… σύνθημα

H EPEYNA, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύονται στο τελευταίο τεύχος
της επιθεώρησης «Proceedings of the National Academy of Sciences», βασίζεται
στην ανακάλυψη του ρόλου που παίζει το γονίδιο GPR54 στην εφηβεία. Είναι
γνωστό ότι, όταν αυτό το γονίδιο είναι ελαττωματικό, καθυστερείται αφύσικα η
έναρξη της εφηβείας. Ο σημαντικός ρόλος που παίζει το γονίδιο kiss-1 (το οποίο
στέλνει σήμα στο γονίδιο GPR54) στην έναρξη της εφηβείας αποδεικνύεται,
σύμφωνα με τους ερευνητές, από πειράματα που έγιναν σε αρσενικές μαϊμούδες
προεφηβικής ηλικίας. Όταν τους χορηγήθηκε kisspeptin, παρήγαγαν την 25πλάσια
ποσότητα μιας ορμόνης που είναι «κλειδί» για την έναρξη της εφηβείας.

© The Times, 2005