«Tαξίδι» στην παράδοση με… καφέ

«Έβλεπα όλο το χωριό να προσπαθεί ν’ αλλάξει: πετούσαν αργαλειούς στα
σκουπίδια, έριχναν τις υφαντές κουβέρτες και σκέπαζαν τα τρακτέρ, έκαναν τις
παλιές μαντρόπορτες καυσόξυλα. Έτρεχα να περισώσω ό,τι μπορούσα και βέβαια
ξεκίνησα απ’ τα δικά μου πράγματα. Τίποτα απ’ τα παλιά δεν πετάχτηκε και όλα
βρήκαν τη θέση τους στο σπίτι μου».

H κ. Κατίνα Ιωάννου από τη Γρατινή της Ροδόπης, ένα χωριό λίγο έξω από την
Κομοτηνή, πριν από μερικά χρόνια παρατηρούσε τους χωριανούς της που
εκσυγχρονίζοντας τον εξοπλισμό των σπιτιών τους άρχισαν να «απαλλάσσονται» από
τα παραδοσιακά σκεύη, τα εργαλεία, τα ρούχα. Όλα τα αντικείμενα που κατάφερε
να περισώσει βρίσκονται πλέον στο σπίτι της, που το έχει μετατρέψει σε
λαογραφικό μουσείο. H κ. Κατίνα ανοίγει την πόρτα της στους επισκέπτες, τους
εξηγεί τη χρήση και τον ρόλο κάθε αντικειμένου στο νοικοκυριό και όλα αυτά
κερνώντας καφέ, παραδοσιακά γλυκά του κουταλιού ή θρακιώτικες πίτες. Οι πιο
τυχεροί από τους επισκέπτες της, μάλιστα, γεύονται την παραδοσιακή πίτα με
κοτόπουλο της Θράκης, τη «μελίνα». Και όλα αυτά χωρίς κανένα εισιτήριο ή
κανενός είδους επιχορήγηση.

«H συλλογή μου από παραδοσιακά αντικείμενα ξεκίνησε με τα δικά μου παλιά
πράγματα που ποτέ δεν πέταξα. Το σπίτι μετατράπηκε σε μουσείο με παρότρυνση
της νύφης μου», λέει η κ. Ιωάννου, που στα εβδομήντα της χρόνια δεν της
λείπουν οι δουλειές. Εκτός από τις «ξεναγήσεις» στο σπίτι-μουσείο, βοηθά στην
οικογενειακή επιχείρηση (πρατήριο καυσίμων), επιστατεί σε γεωργικές δουλειές,
ράβει παραδοσιακές στολές, ασχολείται με τα παιδιά και τα εγγόνια της.

Πλεξούδες!

Σε έναν από τους τοίχους τού σπιτιού της είναι κρεμασμένες παραδοσιακές
θρακιώτικες στολές. Στην πιο περίτεχνη στολή, η κ. Κατίνα Ιωάννου έχει
κρεμάσει δυο ξανθές, μακριές πλεξούδες, που έχουν τη δική τους ιστορία: «Εγώ
ποτέ δεν είχα πλούσια μαλλιά και τα ωραία μού άρεσαν», λέει. «Δεν θα ξεχάσω
ποτέ όταν ήρθε μια κοπέλα, στον Εμφύλιο, σαν τα κρύα τα νερά. Ήταν – δεν ήταν
15 χρόνων. Έκοψε με το ψαλίδι μπροστά μου τα πλούσια μαλλιά της που ήταν κάτω
από τη μέση και μου τ’ άφησε. “Φύλαξέ τα”, μου είπε, “και θα ‘ρθω να τα
πάρω”». H κ. Ιωάννου τα φύλαξε επί σαράντα χρόνια μέχρι να πειστεί πως η
κοπέλα δεν θα γύριζε να πάρει τις πλεξούδες της. Έλουσε τα μαλλιά, και τα
ξανάπλεξε όπως ήταν και στόλισε μ’ αυτά την πιο ωραία στολή της.

Για κάθε αντικείμενο που βρίσκεται στο σπίτι της η κ. Ιωάννου έχει και μια
ιστορία να πει και είναι πρόθυμη να την πει στον επισκέπτη της την ώρα που τον
κερνά καφέ στη χόβολη. Για όλη αυτή την προσπάθειά της έχει τη συμπαράσταση
του συζύγου της, του κ. Δημήτρη Ιωάννου, που την ακούει να περιγράφει πώς
έφτασαν στα χέρια της νυφιάτικες στολές, πόρτες χιλιοτρυπημένες από σφαίρες,
μυλόπετρες, μύλοι για καφέ, μπακίρια, υφαντά, κιλίμια, φωτογραφίες, πιατοθήκες
άλλου καιρού.